Өндірістік санитария
Еңбекті қорғау дегеніміз – еңбек процесінде қауіпсіздікті адамның денсаулығы мен жұмыс істеу қабілетін сақтауды қамтамасыз ететін заң шығару актілерінің әлеуметтік – экономикалық, техникалық, гигиеналық, ұйымдық және емдеу шаралары мен құралдарының жүйесі.
Қауіпсіздік техникасы дегеніміз – ұйымдық шаралармен техникалық құралдардың қауіпті өндірісі факторларының жұмыс адамы зиянды әсері-нің алдын – алуына қажетті жүйесі.
Кәсіпорын басшылығы еңбекті қорғау талаптарына сай жұмыс орындарында қауіпсіздік шараларын қамтамасыз етуге міндетті.
Кәсіпорындарда еңбекті қорғау бойынша бақылаудың негізгі түрлері келесілер болып табылады:
жетекшілік пен бақа қызмет тұлғаларының оперативтік бақылауы;
әкімдік-қоғамдық (үш сатылы) бақылауа; ЕҚ қызметшілігі атқарады;
мемлекеттік бақылау органдары және техникалық инспекция бақылауы;
Адам үшін қажет болмаған кез-келген дыбыс адамның денсаулығы мен жұмысқа қабілеттіліген келеңсіз әсерін тигізеді.
Физикалық құбылыс ретінде дыбыс – икемдік ортаның 16 – 20 000 Гц жиілік ара қашықтығында адамның құлағы қабылдап алушы механикалық тербеліс. 16 Гц дейін – инфрадыбыстық тербеліс; 20 000 Гц асса ультрадыбыс.
Шум зиянды жалпы биологиялық фактор болып табылады. Жүйке жүйесі арқылы ол барлық ағзаға әсер етеді, сондықтан жалпы биологиялық фактор деп аталады. Шумның ұзақ уақыт әрекет етуі кезінде – есітудің бірден жоғалуы немесе кереңдік. Шум шаршап шалдығу, назардың әлсіреуі себебі болып табылады, сондықтан жарақат алу қауіпті пайда болады.
Шумды бақылау. Шум деңгейін өлшеу үшін отандық шығарылған ИШВ-1, ВШВ-003, Роботрон, сонымен қатар шет елдік – «Брюль және Кьер». шум өлшегіштерді пайдаланады. Жұмыс орындарында шумды өлшеу қосылған желдеткішпен және жабдық 2/3 жұмыс жасап тұрған кезде іске асырылады. Кезеңдік Еңбекті Қорғау қызметімен жүзеге асырылады және кез-келген жиіліктер мен теңестіру дыбыс қысымы деңгейін өлшеуше келтіріледі.
Ультрадыбыс-Жиілігі 20кГц-тен асқан диапазондағы икемдік ортаның механикалық тербелісі. Ультрадыбыс дыбыстыстікіндей табиғилық пен параметрлерге ие. Ультрадыбыстың шығу көзі: паразиттік фактор сияқты, технологиялық операцияға арнап ультрадыбысты генерациялайтын жабдық. Ультрадыбыс көмегімен өндірісте орындайды: құрғатпа, тазарту, дәнекерлеу, жарықтарды анықтайды.
Адам ағзасындағы УД әсері кезінде патогендік өзгерістер басталады: жүрек қан тамырларында, жүйке-психикалық, дем алу жүйлерінде; зат алмасу бұзылады және термореттеу үдерістері бұзылады. Ультрадыбыстық энергия тері арқылы тез өтіп, терең биологиялық әсер етеді.
Төмен жиілікті УД-тың нормалық сипаттамасы орташа геометриялық жиілікпен дыбыстық қысым деңгейі болып табылады: 12.5, 20, 25, 31.5 – 100 кГц. ПДУ: 12.5 – 80дБ, 20 – 90дБ, 25 – 105дБ, 31.5-100 – 110 дБ. УД сипаттамасы діріл жылдамдығының шектік маңызы және оның жоғары жиілікті УД-қа арналған ПДУ = 110дБ.
Қорғаныс шаралары: жабдықпен үздіксіз байланысты алып тастау (қашықтықтық жою); экрандау; қорғаныс қолқаптары. УД-тың әрекет ету зоналары арнайы белгілермен қоршалады.
Дірілқағу – кәсіби ауруға – емделуі тек қана бастапқы кездері мүмкін болған діріл ауруға әкеп соқтыратын жалпы биологиялық зиянды фактор. Ауру адам ағзасындағы тұрақты бұзылулармен жанасады (тіректік-қозғалтушы аппарат, сүйектер мен буындардағы қайтарылмас өзгерістер, жүйкелі-психикалық саладағы орын ауысулар). Адам жартылай немесе толық еңбек қабілеттілігін жоғалтады. Адамға дірілдің берілу тәсілі бойынша жалпы және локалды болып бөлінеді. Жалпы – аяқтың тірек беттерінен толық бүкіл ағзаға әсер етеді. Локалды – дененің жеке участкелеріне. Жалпы берілу сипаттама-сына сай келесілерге бөледі: көліктік (машиналар жылжуы кезінде, көліктік-технологиялық (машиналар жылжуы кезінде жұмыс орындау: кран, бульдозер); технологиялық (механизмдердің жұмыс жасау кезінде және адам маңында болған жағдайда).
Автоматты өндірістердегі күресу шаралары қашықтықта басқару болып табылады (байланысты болдырмайды). Автоматтандырылмаған өндірістерде:
1. Дірілдердің келіп шығатын жерлерінде дірілдерді кемейту: бөлшекті өңдеудің дәлдігін арттыру; технологиялық үдерісті оңтайландыру; баластауды жақсарту.
2. Резонанс режимдерінің құрылымы (жүйенің қаттылығын арттыру); дірілдемпфирлеу (серіппелік діріл изоляторлдары).
3. Дірілге қауіпті үдерістердің еңбегін жақсарту: дірілқағушы жабдықпен жұмыс жасаудық жалпы көлемі кезекті аспауы керек; бір реттік әрекет локалды үшін аспауы керек – 20 минут, жалпыға – 40 минут.
Емдеуші-профилактикалық шараларға жататындар: массаж; жалпы сергітетін гидропроцедуралар. Дірілқаққыш кумуляция қасиеттеріне ие (организмге жиналады).
Адамдардың тоққа түсу мүмкіндігі жоғары бөлмелерде электр жарығы 42В аспау керек. Электр тоғын төмендету үшін автотрансформаторлар, дроссельді катушкалар және реостаттарды қолдануға тыйым салынады.
Жарылыс қаупі бар немесе химиялық активті заттары бар жерде және жаңбырдан немесе қардан қорғалмаған жерлерде электр қол машиналарын қолдануға тыйым салынады.
Электржетекті құралдардың корпустарында интервал нөмірлері және сынақ күні жазылуы тиіс.
Электржетекті құрылғымен электр желілері сылақ астындағы ғимараттарда жұмыс істеу үшін өнеркәсіп жауабы адамдарынан арнайы рұқсат алғанда ғана жұмыс орындалады. Кез келген, төбе бұзумен байланысты жұмысты бастамас бұрын, сол мекеменің электротехникалық қызметімен келісім жасалуы керек. Жоғарыдағы жұмыстарды атқару үшін рұқсат қағазы (допуск) толтырылады.
Жұмыс алдындағы қауіпсіздік талаптары. Электр құрылғымен жұмысты бастамас бұрын тексеру қажет: