Правілы складападзелу і характарыстыкі складоў

1. Запішы словы ў фанетычнай транскрыпцыі.

2. Падзялі словы на склады, улічваючы, што:

• большасць складоў - адкрытыя (бу-слы, мо-ры, тра-ктар);

• спалучэнне санорнага і шумнага гукаў раздзяляюцца

с СШ → С - Ш (сон-ца, буль-ба);

- спалучэнне двух санорных можна раздзяляць ці не:

СС →СС (ра-зу-мны> чы-рво-ны);

→ С - С (ра-зум-ны, чыр-во-ны);

- санорныя [й] , [ў] заўсёды закрываюць склад:

тай-на, жоў-ты

- марфемная будова слова пры складападзеле не мае значэння:

кні-жка, па-дка-зка, па-д'е-хаць

3. Дай характарыстыку складам (ненаціскны/націскны, адкрыты/закрыты, прыкрыты/непрыкрыты).

Узор. яблык [jа́ блык]

[ jа́] – націскны, адкрыты, прыкрыты;

[блы́к] - ненац., закр., прыкр.

УВАГА!

Запомніце правілы вымаўлення гукаў беларускай мовы

1. Гук [й] з'яўляецца перад [і] націскным, які стаіць пасля галоснага,

у пачатку слова, пасля ў, ь ці ' :

[йі'ншы] , [крайі'на] , [йін́эй], [салаўйі'], [с΄амйі], але: [імшы΄ц )]; [ілйіч]

2. Гукі [дж] і [дз], [дз΄] трэба адрозніваць ад спалучэння гукаў

ура [дж]ай, ха[дж] у але: па[дж]аць

[дз΄] ень, [дз'] веры але: па [дз] емны;

3. Свісцячыя з/с, дз/ц вымаўляюцца мякка перад усімі мяккімі гукамі,

акрамя мяккіх заднеязычных:

[с΄м΄]ех, [с΄в΄]ет але: [сх΄]іліць, [ск΄]інуць

[з΄л΄]іць, ба [ц΄в΄]інне [сх΄]ема, [зг΄]інуць;

варыянт: [с΄ф΄эра] і [сф΄эра]

4. Гук [г] у беларускай мове фрыкатыўны, выбухны [г] вымаўляцца толькі ў такіх словах, як

ганак, гузік, гонта, гуз, гарнец;

мазгі, рукзак, вакзал

5. Вымаўляючы некаторыя спалучэнні зычных гукаў, трэба памятаць, што часта ў іх адбываецца асіміляцыя (прыпадабненне аднаго гука да другога):

про[з΄]ба, фу [д΄]болка, пака[ш]чык, [ш΄]шарам,

бара [дз΄] ба, у ру[цц]ы, ма[чч ] ын, даро[сц]ы, до[сц]ы,

у па[сц]ы, ру[чн΄]ік, да[чн΄]ік,

але : яе [шн΄]я і яе[чн΄]я

6. Літара і можа перадаваць розныя гукі: брат [ы] сястра, баба [й] дзед

7. Пры вымаўленні прыназоўнікаў, злучнікаў, часціц трэба быць уважлівымі, бо яны вымаўляюцца як адзінае цэлае з паўназначным словам, прымыкаюць да яго і таму называюцца праклітыкамі:

[б΄э з] вады, [б'а с] хаты, [б'а ш]шчасця, [ба΄ж]жартаў, [б'э з']зямлі, [н'э] магу, [н'а] будзеш

8. Многія часціцы з'яўляюцца энклітыкамі - далучаюцца да папярэдніх слоў: прынё[жжа], прачыта[ўбы]

- неаднаскладовыя невытворныя прыназоўнікі часта маюць уласны націск і з'яўляюцца асобным фанетычным словам:

каля́ перасяле́нцаў, але: каля_по́ўначы

пе́рад доўгачака́най сустрэчай, але: перад_ім

Хітрыя гукі

Вымаўляй:

Г гук [г] выбухны ў словах: швагер, нягеглы,

гвалт, розгі,

гуз, мазгі,

ганак, гонта, гузік,

гарнец і агрэст,

рэзгіны, гільза і цуглі

(носилки для сена) (металічныя дэталі

для запрагання каня)

а таксама - рукзак, вакзал, экзамен.

І

[крайіна ручайіна],

[баба й дзэт],

[дзэт ы баба],

але [Полацк і Віцэпск]

З/С ДЗ/Ц

Снег сляпіў Сцяпану вочы [снэх слапіў сцапану вочы], але: [скінуц], [згінуц] і [схіліц]

ДЗ дзынкаць, нендза, ксяндзы

Н перад Ц на фронце, асіннік, на верандзе, але здранцвець