4. Берілістің жұмысқа қабілеттілігінің критериялары және беріктікке есептеу (контакт пен иілу беріктігіне есептеу).

Бұрамдықты берілісті беріктікке есептеу.

Контакт кернеу бойынша беріктікке есептеу.

Контакт кернеуді [σ_H] (МПа) мына формуламен табады:

Жобалау есебінде өсаралық арақашықтық анықталады (мм)

(3.108)

мұндағы E_кел – бұрамдық пен доңғалақ материалдарының келтірілген серпімділік модулі (МПа)

(3.109)

мұндағы E₁ және E₂–бұрамдық пен доңғалақ материалдарының серпімділік модулі (МПа), оның үстіне,E₁ = 2,1 ·10⁵ МПа – болат үшін, E₂ = 0,9·10⁵ МПа – қола немесе шойын үшін;

T₂ – бұрамдық доңғалағы білігіндегі айналдырушы момент, Н·мм;

[σ_H] – мүмкіндік түйіспе кернеуі, МПа.

qжәне z₂ – бұрамдық диаметрі коэффициенті және бұрамдық доңғалағының тістер саны.

Мұнда q стандарт мәні таңдап алынады, q≥ 0,25z₂ шарты сақталуы керек. Күш берілістері үшін q/z₂ = 0,22 0,4 .

Есептелген өстер арасындағы арақашықтық a_w (мм) мәндері стандарт сандары қатары бойынша дөңгелектендіріледі (4.72-формула).

Егер стандарт емес редуктор жобаланса, есептелген өсаралық арақа-шықтық Ra40 нормаль сызықтық өлшем қатары мәнінің үлкен жағына дөңгелектендіріледі (80, 85; 90; 95; 100; 105; 110; 130 одан әрі 10-нан 260-қа дейін және 280-нен 20-дан 420-ға дейін.

мұндағы K_β – жүктеменің шоғырлану коэффициенті, жобалау есептерінде айнымалы жүктемеде K_β= 1,05 1,2 деп қабылданады, сонымен бірге үлкен шамалары q кіші және z₂ үлкен мәндеріне сәйкес,әрі мына формула бойынша анықталады.

мұндағы θ–бұрамдық деформациясы коэффициенті (3.21-кесте); X–берілістің жүктеме режимі коэффициенті (3.22-кесте);

K_υ– динамикалық жүктеме коэффициенті, υ_S≤ 3 м/с болғанда,K_υ≈ 1 деп қабылданады,υ_S≤ 3 м/с болғанда, (3.94-формула), υ_S> 3 м/с болғанда,K_υ≈ 1,1 1,3 деп қабылданады;

γ – бұрамдық винт сызығының көтерілу бұрышы (град) (амалда γ = 30°) (формула (3.81а, а));

d₁ және d₂–бұрамдықпен доңғалақтың бастапқы шеңбер диаметрі (формула (3.77) и (3.83));

δ– доңғалақтың бұрамдықты толық қамтуын сипаттайтын бұрыш (формула (3.88)), (рад.);

3.21-кесте

Бұрамдық деформациясы коэффициенті

Бұрамдық деформациясы коэффициенті		8	10	12.5	14	16	20
θ	z1 = 1	72	108	154	176	225	248
	z1 = 2	57	86	121	140	171	197
	z1 = 4	47	70	98	122	137	157

3.22-кесте

Берілістің жүктеме режимі коэффициенті

Берілістің жүктеме режимі коэффициенті	0	I	II	III	IV	V
X	1,0	0,77	0,5	0,5	0,38	0,31

ε_α – бұрамдық доңғалағының орта жазықтығындағы шеткі қапталу коэффициенті (мәндері 1,8 2,2 шегінде болады)

(3.112)

ξ– түйіспе сызығы ұзындығының кемуін есепке алушы коэффициент;

α– профильдік бұрыш (град.)(α = 20° , sin 40° = 0,6428) (3.21-сурет);

[σ_H] – мүмкіндік түйіспе кернеуі, МПа (4.55-формула).

Иілу кернеуі бойынша беріктікке есептеу.

2.3.10 Бұрамдық беріліс беріктігін иілу кернеуге тексеру

Доңғалақ тістеріндегі иілу кернеуді мына формуламен табады, (МПа)

мұндағы – доңғалақ тісі формасының коэффиценті, 2.11- кестеден доңғалақтың эквивалент тістері саны тәуелділігінен анықталады. Доңғалақтың эквивалент тістер саны мына формуламен табылады

2.11- кесте - Доңғалақ тісі формасы коэффицентінің мәндері

	20	24	26	28	30	32	35	37	45	45	50
	1,98	1,88	1,85	1,80	1,76	1,71	1,64	1,61	1,55	1,48	1,45
	60	80	100	150	300
	1,40	1,34	1,30	1,27	1,24

– иілу кернеуге берілістің беріктігін жоғарылату коэффициенті

– нормаль модуль, мм