61. Тақырып бойынша жұмыс 6-25 минут

27

(Ұ) Ойын жағдайы:

Педагог балаларға көз алдарына елестетуді ұсынады:

• Таңертең сағат шырылдады – тұратын уақыт болды.

(Сағаттың шырылын адам құлағының көмегімен естиді).

• Төсектен тұрғанда бөлме іші суық болса, киін. (Ауа тем суық немесе жылы екенін адам сезім мүшесі – тері арқылы

• Үйде кофенің иісі пайда болды. Бұл анам асүйде таңғы жатыр. (Кофенің иісін сезім мүшесі – мұрын арқылы біледі

• Кофе тәтті емес, қант салу керек. (Кофе дәмін адам тіл арқылы ажыратады).

Көшеде жаңбыр жауып тұр, қолшатыр алу керек. (Ауа өзгергенін адамға көру мүшесі – көз хабарлайды). Қорытынды: Көз, құлақ, мұрын, тіл, тері – адамның көмекшілері. Адамның сезім мүшелері – көру, есту, се толыққанды өмір сүруге және қоршаған ортаны тан көмектеседі. Сол себепті де біз оларды мейірімді көмек атаймыз.

(Ұ, Ж) Проблемалық сұрақ:

- Адам егер нашар көрсе немесе мүлдем көрмесе, өзін қал еді?

Педагог көздерін жұмып, кез келген күнделікті жұмыст көруді ұсынады. Ол бір баланың көзін байлап, сөмкесіне к құралдарын жинап салуды, ал басқа балаға киімдердің ар сыртқы киімін тауып киінуді сұрайды.

28

Балалар көздерін жұмып, қараңғыда тұрғандай сезініп, күнд шөпті, гүлді, жақын адамдардың түрін көре алмау, яғни зағи ауыр екенін елестетуге болатынын талқылайды.

(Ұ, Ж) Қорытынды: Қоршаған ортаны көру қабілеті – ад құнды сезімдерінің бірі. Адам өміріндегі барлық жаңалық көмегімен қабылданады. Түрлі жағдайға байланысты көз жоғалтуы немесе көрмей қалған жағдайда адамдарға қамқор көрсетіп, оларды сыйлау қажет.

(Ұ, Ж) Әліппе-дәптермен жұмыс. Сенің көзіңнің қаншалы көретінін тексеріп, қажет болса, медициналық көмек көрсет Балалар суреттерді қарастырып, көздерін тексерген қабылдауында болғаны туралы естеріне түсіріп, өз ә бөліседі.

Қорытынды: Көздің көруін көз дәрігері – окулист текс адам нашар көрсе, жүйелі түрде дәрігердің бақылауында бо Дәрігер қажеттілігіне қарай көзілдірік таңдайды және ем жа

Көптілділік: көз – глаза – eyes

(Ұ, Ж) Проблемалық сұрақ:

– Көздің көруін сақтау үшін не істеу қажет? Саған ата-ан және окулист дәрігерлерің қандай кеңестер мен ұсыныстар Педагог балалардың жауаптарын толықтырып қорытындыл

• Үй тапсырмасын орындағанда, оқығанда, сурет салған қағаз арасында 30 см қашықтықты сақтау керек.

• Қараңғыда немесе жарық жеткіліксіз жерде оқу к қабілетін төмендетеді.

• Теледидар көргенде арақашықтық 3 метрдей болуы кере

29

• Компьютерлік ойындарды ұзақ ойнауға болмайды. алдында жұмыс жасау 30 минуттан аспауы керек.

• Жұмыс үстінде қайшы және басқа үшкір заттармен көзді алмас үшін ұқыптылық қажет.

• Кір қолмен көзді уқалауға болмайды.

(Ұ, Ж) Көз бұлшық еттерін нығайтуға арналған ж ҰОҚ-ден кейін немесе жұмыс арасында орындалады. Бұл ж бұлшық еттерін нығайтуға, көздің көру қабілетін сақтауға кө

(Ж) Ойын: «Тауып көр».

Педагог балаларға өзінің не жасағанын және ол қанд орындалғанын табуды ұсынады. Ол перде артынан ыдысп балғамен тарсылдатады, жылтыр қағазбен шытырлата беттерін қатты сапырып ашады, стақанға су құяды және т.с.с жасайды.

– Менің не жасағанымды қайдан білдіңдер? Оны білуге не к

Педагог ақпараты: Құлақ – адамның есту мүшесі. Құ қоршаған орта дыбыстарын естіп, ажыратуға, қабылдауға кө Оның көмегімен адам дыбыстарды ажыратады, сөздерд басқа адамдармен қарым-қатынасы жеңілдейді, құстың ән уілін, күннің күркіреуін естиді.

Дені сау адамдар үшін әлем ғажайып дыбыстарға толы, ол дыбыстарды естіп, оларға жауап бере алады. Бірақ біздің нашар еститін, мүлде естімейтін адамдар да бар. Саңырау ауру. Бала туа біткен саңырау болуы мүмкін.

30

Зақымдану мен аурудан кейін есту қабілетін жоғалтып, айналуы мүмкін. Саңырау болып туылған адам сөйлей ал бұл адамдардың ешқандай қиындыққа қарамай, бізбен бірге өмір сүруіне көмектесуге міндеттіміз.

Көптілділік: құлақ – ухо – ear

(Ұ) Әліппе-дәптермен жұмыс.

– Жақсы есту үшін қалай сақтану қажет?

Балалар сурет бойынша құлақты күту ережесін құрастырад балалардың жауаптарын тыңдап, қорытындылайды. Қорытынды: Адамның құлағы – күрделі мүше. Сол тазалық шараларында абай болу қажет; құлақты суық ж күндері, қатты шудан, дыбыстан қорғау керек.

1. Құлақты қаламмен, шырпымен, тағы сол сияқты үш заттармен шұқуға болмайды. Бұл есту мүшесінің саулығы ү

2. Құлағыңа бөгде зат түссе, үлкендерге немесе дәрігер керек.

3. Аязды күні жылы баскиім кию керек.

4. Сен еститін дыбыстар қатты болмауын қадағалау кере айғайлауға болмайды. Қатты дауыс естуді нашарлатуы мүм (Ұ) Тәжірибе. Педагог балаларға көздерін жұмып, кезе үстіндегі заттарды: жуа, сарымсақ, апельсин және т.б. иіст анықтауды ұсынады

Педагог ақпараты: Адам мұрнымен тыныс алады, соныме иістерді анықтайды. Мұрынның иістерді қабылдап, ажырат мүмкіндігі иіссезгіштік деп аталады. Мұрын – иіс сезу мүш Айналамыздағы иістерді біз мұрын арқылы қабылдаймыз.

Көптілділік: мұрын – нос – nose

(Ұ, Ж) Әліппе-дәптермен жұмыс.

– Адам иіс арқылы нені анықтай алады?

– Мұрын қандай қауіп туралы ескертуі мүмкін?

Балалар мұрын қандай қауіп туралы ескертетінін айтады. Қорытынды: Айналамызда барлығының дерлік белгіл болады. Иістер жағымды, жағымсыз, кейде қауіпті болады.

• Адам иісі арқылы бұзылған немесе күйген тағамды, ке түліктің сапасын анықтай алады.

• Адам түтін, газ иісін сезеді, ол оған уақытылы қауіпсізді

қолдануына көмектеседі.

(Ұ, Ж) Проблемалық сұрақ:

– Мұрын адамға түрлі иістерді ажыратуға көмектеседі. Адам өмірі үшін тағы қандай маңызды жағдайда мұрын қат Педагог балаларға мұрындарын жауып, дем алмауды ұсына Балалар мұрынның тыныс алуға қатысатыны жайлы айтып, пікірлерімен бөліседі. Егер адам тұмау кезінде мұрынымен алмаса қиналады, амалсыз ауыз арқылы ауаны жұтады.

– Неліктен дәрігерлер, үлкендер барлық адамдардың, әсіре балалардың мұрынымен демалуын қадағалауға тырысады?

31

32

Педагог ақпараты: Мұрындағы дымқылдық – бұл шыры онда микробты өлтіретін заттар бар. Адам тыныс алған мен микробтар осы шырышты қабатқа жабысады, ал шаш талшықтары денсаулыққа зиянды заттарды жоюға кө Мұрын келіп түскен ауаны дымқылдандырады және жылы тозаң мен микробтан тазалайды.

Қорытынды: Мұрын – адамның көмекшісі. Мұрын –тыны және иіс сезу мүшесі, ол организмді микробтар мен бактери қорғайтын табиғи тосқауыл.

(Ұ, Ж) Проблемалық сұрақ:

– Тұмау және басқа да мұрын ауруы туындағанда кімге жүг Балалар тыныс алу жолдарының аурулары туралы әңг пікірлерімен бөліседі.

Педагог ақпараты: Тұмау деп мұрынның шырышты қабынуын айтамыз. Әдетте тұмау кезінде мұрын ашып, түшкіреді, мұрынның тыныс алуы қиындайды, тыныс ал бітеліп, адам тағам дәмін, иісін сезбейді және т.б.

Егер мұрынды уақытылы емдемесе, микробтар мұрын арқы түсіп, ауруды асқындыруы мүмкін, ал егер құлақ жарғағ құлаққа түссе – отит, ал көзге түссе – конъюнктивит (көз бе арасындағы мөлдір қабықтың қабынуы) аурулары пайда бо Сол себепті уақытылы мамандарға жүгіну керек. Көзді е көз дәрігері – окулист, ал құлақты емдеу үшін құлақ отоларинголог немесе лор дәрігерлеріне жүгінеді.

33