Тэма 7. Змiтрок Бядуля (1886–1941)

Маленства 3мiтрака Бядулi (Самуiла Яфiмавiча Плаўнiка) паводле кнiгi «У дрымучых лясах» (1940).

Пачатак лiтаратурнай дзейнасцi. Тэматыка, мастацкiя асаблiвасцi апавяданняў 1912 – 1915 гг. («Пяць лыжак зацiркi», «Малыя дрывасекi», «Велiкодныя яйкi», «Дзе канец свету?»). Драматызм, вастрыня канфлiктаў, глыбокi псiхалагiзм, прастата i лаканiчнасць апiсання.

3мiтрок Бядуля – галоўны рэдактар часопiса «3оркi». Погляды пiсьменнiка на развiццё дзiцячай лiтаратуры i перыядычнага друку (артыкулы «Справа стварэння новых школьных падручнiкаў i выдання дзiцячага часопiса», «У справе выдання беларускiх кнiг», «Аб дзiцячым друку» i iнш.).

Паэзiя З. Бядулi для маленькага чытача: «Мае забавы», «Дудачка», «Калыханка», «Вясной», «Сняжынкi», «Конiк», «Лiсiчка», «Верабейчык» i iнш. Гармонiя чалавека i прыроды. Песенная, музычная iнструментоўка вершаў. Дынамiчнасць сюжэтаў, графiчная выразнасць малюнкаў, вобразнасць мовы.

Зварот да сюжэтаў i матываў вуснай народнай творчасцi. Аналiз казак «Скарб», «Блiночак з неба», «Iванка-прастачок», «Музыка». Iдэя непераможнасцi калектыву ў вершаванай казцы «Мурашка Палашка» (1939). Алегарычны сэнс вобразаў i сiтуацый. Мастацкiя асаблiвасцi. Пошукi новых шляхоў мастацкага адлюстравання агульначалавечых праблем. Увасабленне iдэi бяссмерця ў казачным жанры – аповесць «Сярэбраная табакерка» (1940). Кантрастнае размежаванне дабра (вобразы дзiда-дзеда, леснiка, шаўца Юркi Дратвы, паляўнiчага Саўкi, сiраты Люсенькi, аптэкара Савiцкага, каваля Ксаверы) i зла (вобразы панi Сарачынскай, кардынала Банiфацыя, караля Пiнг-Понга i iнш.). Умоўнасць вобразаў. Праблема захавання мiру на зямлi. Асаблiвасцi кампазiцыi – спалучэнне рэальных сцэн з фантастычнымi. Афарыстычнасць мовы. Васiль Вiтка пра «Сярэбраную табакерку».

Майстэрства 3мiтрака Бядулi як дзiцячага пiсьменнiка.

Тэма 8. Янка Маўр (1883–1971)

Старонкi жыцця Янкi Маўра (Iвана Мiхайлавiча Фёдарава) паводле аўтабiяграфiчнай аповесцi «Шлях з цемры» (1948–1957). Праца настаўнiкам. Шматграннасць таленту пiсьменнiка.

Пачатак лiтаратурнай дзейнасцi. Навукова-пазнавальная аповесць «Чалавек iдзе» (1926). Апiсанне клiмату, жывёльнага, раслiннага свету, жыцця першабытных людзей. Элементы казачнасцi ў творы.

Апавяданнi 20-х гадоў «Слёзы Тубi», «Незвычайная прынада», «Лацаронi». Вобразы дзяцей у іх. Асаблiвасцi кампазiцыi. Роля эпiлогаў у раскрыццi iдэйнага зместу твораў.

Распрацоўка жанраў прыгоднiцкай аповесцi («У краiне райcкай птушкi», 1928, «Сын вады», 1928), рамана для юнага чытача («Амок», 1929). Праблема правоў чалавека i чалавечнасцi. Апiсанне экзатычнай прыроды, нораваў i звычак туземцаў праз напружаныя сiтуацыi i займальнасць сюжэту.

Зварот да нацыянальнай тэматыкi. Праблема чалавека i прыроды, iх узаемаадносiн у аповесцi «Палескiя рабiнзоны» (1930). Творчая распрацоўка пiсьменнiкам традыцыйнага сюжэта рабiнзанады. Праблема выхавання асобы ў паўсядзённым жыццi (школьная аповесць «ТВТ», 1934). Асоба i калектыў. Ацэнка аповесцi «ТВТ» Янкам Купалам, М. Горкiм, С. Маршаком.

Псiхалагiчныя апавяданнi Янкi Маўра 30-х гадоў: «Шчасце», «Бярозавы конь», «Падарожжа вакол дома». Вобразы дзяцей. Матывы дабрынi, даверу, узаемаразумення памiж людзьмi.

Гуманiстычны пафас, глыбокi псiхалагiзм твораў пра абпаленае вайной маленства («Дом пры дарозе», «Завошта?», «Максiмка», незакончаная аповесць «Дзяўчына-мацi»).

Спроба распрацаваць жанр фантастычнай аповесцi («Фантамабiль прафесара Цылякоўскага, 1954). Навуковая дакладнасць i мастацкiя пралiкi.

Аўтабiяграфiчная аповесць «Шлях з цемры» (першая частка надрукавана ў 1948 г., другая – у 1956, трэцяя – у 1957). Вобразы Янкі і маці. Адметнасць кампазіцыі.

Значэнне творчасцi Янкi Маўра ў развiццi дзiцячай лiтаратуры. Творы пiсьменнiка ў ацэнцы крытыкаў i лiтаратуразнаўцаў.