1.4 Cуғармалау желісінің брутто өтімдерін анықтау
Суғармалау желісінің брутто өтімін анықтау үшін бір мезгілде жұмыс істейтін каналдардың саны анықталып, сызықтық графигі салынады. Бұл мезгілде суғарылатын жердің көлемі отамалы дақылдарды суғарғаннан кейін тәулік ішінде культивацияланатын жердің көлеміне сәйкес болуы керек. Суғару желісі телімдерге бөлінеді. Сөйтіп әр телімдегі есепті брутто өтімдері анықталады. Телімдерге бөлу суғару кезінен басталады.
Уақытша арықтың брутто өтімі төмендегі өрнекпен анықталады (телім 5-6 ):
,
л/с
Мұндағы:
- уақытша арықтың нетто өтімі, л/с.
η – уақытша арықтың ең қарапайым судың ысырабына қарсы қолда-натын олардан кейінгі ПӘК. η = 0,95
Телім
6-5:
=
=
90,3
л/с
Телім
5-4:
=
103,7
л/с
Телім
4-3:
=
222,9 л/с
Телім
3-2:
=
224,31
л/с
Телім
2-1:
=
459,3
л/с
Телім
1-0:
=
******
л/с
δ
=
Мұндағы:
δ – канал қимасы бойынша ағатын өтімнен болатын ысыраптың %-дық көр-сеткіші.
А- канал қимасы орналасқан топырақтың су өткізгіштігін белгілейтін коэффициент.
Орташа топырақтар үшін: А=1,9
Өрнекте
- ның мәнін м³/с. өлшем бірлігімен қою
керек.
Дәреже көрсеткішін m = 0,5-ке тең деп қабылдайды. Канал арқылы өтетін топырақтар суды нашар өткізеді.
Каналдардың гидравликалық есебі
Суғару желісіндегі барлық каналдардың және олардың телімдерін есепті брутто өтімдерін анықтап болған соң каналдардың гидравликалық есебін орындаймыз. Гидравликалық есеп арқылы ашық арка қимасының өлшемдерін анықтаймыз. Сонымен қатар ағын элементтерін анықтаймыз. Осында каналдардың гидравликалық есебін қарастырайық.
Канал қимасының ауданы төмендегідей өрнекпен анықталады:
ω = (b+mh )*h, м²
Мұндағы:
m – каналдың беткейлік коэффициенті m = ctgφ, беткейлі коэффициентінің мәні арка өтетін топырақтың физикалық қасиетін байланысты анықтаудан алынады.
Ылғалдану периметрі х мына формуламен анықталады:
=
b+
2h
Жүйектің
гидравликалық радиусы: R =
Арна арқылы ағатын су мөлшері Q (өтетін) өтім деп аталады.Судың бірқалыпты қозғалыс жылдамдығының тірі қима ауданына көбейткенге тең.
Q =V· w
Мұндағы:
V- жылдамдық.
V
= C
, м/с
Мұндағы:
С- Шези коэффииенті
С=
Ауыспалы егістік каналы үшін n=0.0275 және 0.0250.
Гидравликалықесепті кесте түрінде жүргізеді. Гидравлиалық есептер әр телімдер үшін орындалады.барлық есептеулер кестелерде көрсетілген (кесте 1....5).
Кесте 1. Суғару желісінің 5 - 4 телімінің гидравликалық есебі
Р/с |
b ,м |
w, м2 |
x ,м |
R ,м |
n |
C м0,5/с |
i |
|
V, м/с |
Q, м3/с |
1 |
0,3 |
0,04 |
0,58 |
0,069 |
0,0275 |
22,91 |
0,0027 |
0,0136 |
0,3116 |
0,0125 |
2 |
0,1 |
0,66 |
0,11 |
25,21 |
0,0177 |
0,416 |
0,0446 |
|||
3 |
0,18 |
1,15 |
0,15 |
26,51 |
0,021 |
0,657 |
0,1001 |
|||
4 |
0,28 |
1,43 |
0,19 |
27,63 |
0,023 |
0,635 |
0,1778 |
|||
5 |
0,4 |
1,71 |
0,23 |
28,32 |
0,025 |
0,709 |
0,2836 |
|||
6 |
0,54 |
1,99 |
0,27 |
29,12 |
0,027 |
0,786 |
0,424 |
|||
7 |
0,7 |
2,27 |
0,3 |
29,76 |
0,0288 |
0,857 |
0,5999 |
i = 0,0027
n = 0,0275
m = 1
A = 0,85
Кесте 2. Суғару желісінің 4 - 3 телімінің гидравликалық есебі
Р/с |
b ,м |
w, м2 |
x ,м |
R ,м |
n |
C м0,5/с |
i |
|
V, м/с |
Q, м3/с |
1 |
0,5 |
0,06 |
0,78 |
0,077 |
0,0275 |
23,14 |
0,0027 |
0,0144 |
0,3130 |
0,0188 |
2 |
0,14 |
1,06 |
0,13 |
23,67 |
0,0187 |
0,4806 |
0,0673 |
|||
3 |
0,24 |
1,34 |
0,17 |
25,70 |
0,0214 |
0,5753 |
0,1062 |
|||
4 |
0,36 |
1,62 |
0,22 |
28,11 |
0,024 |
0,6744 |
0,2427 |
|||
5 |
0,5 |
1,91 |
0,26 |
28,92 |
0,026 |
0,7516 |
0,3758 |
|||
6 |
0,66 |
2,19 |
0,30 |
29,63 |
0,028 |
0,8296 |
0,5475 |
|||
7 |
0,84 |
2,47 |
0,34 |
29,26 |
0,030 |
0,9078 |
0,7625 |
i = 0,0027
n = 0,0275
m = 1
A = 0,85
Кесте 3. Суғару желісінің 3-2 телімінің гидравликалық есебі
Р/с |
b ,м |
w, м2 |
x ,м |
R ,м |
n |
C м0,5/с |
i |
|
V, м/с |
Q, м3/с |
1 |
0,5 |
0,06 |
0,78 |
0,077 |
0,0225 |
27,99 |
0,0025 |
0,0180 |
0,3694 |
0,0221 |
2 |
0,14 |
1,06 |
0,132 |
31,55 |
0,0181 |
0,5679 |
0,0793 |
|||
3 |
0,24 |
1,34 |
0,178 |
32,44 |
0,0206 |
0,6682 |
0,1603 |
|||
4 |
0,36 |
1,62 |
0,221 |
34,35 |
0,0234 |
0,8037 |
0,2893 |
|||
5 |
0,5 |
1,91 |
0,262 |
35,34 |
0,0254 |
0,8976 |
0,4488 |
|||
6 |
0,66 |
2,19 |
0,301 |
36,21 |
0,0273 |
0,9885 |
0,6524 |
|||
7 |
0,84 |
2,47 |
0,343 |
36,99 |
0,0291 |
1,0764 |
0,9041 |
i = 0,0025
n = 0,0225
m = 1
A = 0,85
Кесте 4. Суғару желісінің 2-1 телімінің гидравликалық есебі
Р/с |
b ,м |
w, м2 |
x ,м |
R ,м |
n |
Cм0,5/с |
i |
|
V, м/с |
Q, м3/с |
1 |
0,9 |
0,11 |
1,182 |
0,093 |
0,0225 |
29,88 |
0,0011 |
0,0101 |
0,2998 |
0,033 |
2 |
0,26 |
1,464 |
0,177 |
33,11 |
0,0139 |
0,460 |
0,1196 |
|||
3 |
0,45 |
1,746 |
0,258 |
35,29 |
0,0163 |
0,593 |
0,2668 |
|||
4 |
0,68 |
2,028 |
0,335 |
36,90 |
0,0192 |
0,7085 |
0,4819 |
|||
5 |
0,95 |
2,31 |
0,411 |
38,21 |
0,0213 |
0,8139 |
0,7732 |
|||
6 |
1,26 |
2,592 |
0,486 |
39,31 |
0,0234 |
0,9031 |
1,1442 |
|||
7 |
1,61 |
2,874 |
0,560 |
40,27 |
0,0250 |
1,0067 |
1,6208 |
i = 0,0011
n = 0,0225
m = 1
A = 0,85
Кесте 5. Суғару желісінің 1 - 0 телімінің гидравликалық есебі
Р/с |
b ,м |
w, м2 |
x ,м |
R ,м |
n |
Cм0,5/с |
i |
|
V, м/с |
Q, м3/с |
1 |
1,0 |
0,2 |
1,28 |
0,15 |
0,0225 |
32,19 |
0,0040 |
0,024 |
0,772 |
0,154 |
2 |
0,24 |
1,56 |
0,154 |
32,33 |
0,025 |
0,808 |
0,194 |
|||
3 |
0,39 |
1,85 |
0,211 |
34,11 |
0,029 |
0,989 |
0,386 |
|||
4 |
0,56 |
2,13 |
0,263 |
35,41 |
0,032 |
1,133 |
0,634 |
|||
5 |
0,75 |
2,41 |
0,311 |
36,44 |
0,035 |
1,275 |
0,956 |
|||
6 |
1,96 |
2,69 |
0,357 |
37,3 |
0,038 |
1,417 |
1,360 |
|||
7 |
1,19 |
2,97 |
0,401 |
38,05 |
0,040 |
1,522 |
1,811 |
i = 0,0040
n = 0,0225
m = 1
A = 0,85