110. «Құтты біліктің» толық тексін орыс тіліне аударған ғалым?

А) С.Н.Иванов

C) А.Н.Кононов

С) С.Е.Малов

D) Н.Гребнев

Е) У.Х.Шалекенов

111. «Күлтегін», «Тоныкөк» жырларын жазған кім?

А) Иоллығ-Тегін

C) Қорқыт

С) Тоныкөк

D) Яссауи

Е) Білге

112. «Оғыз Қаған» жырындағы Оғыздың ақылшысы кім?

А) Ұлық Түрік

C) Білге

С) Тоныкөк

D) Күлтегін

Е) Қорқыт

113. Тіл мәдениетінің тірегі − ...

А) Әдеби тілдің нормалары мен стильдік жүйелері

В) Грамматикалық нормалар мен дыбыстық жүйелері

С) Орфографиялық нормалар мен тілдік жүйелер

D) Орфоэпиялық нормалар мен диалектология

Е) Лексикалық нормалар мен тілдің құрылымдық жүйесі

114. Профессор М.Балақаев тіл мәдениетінің неше түрін көрсетеді ?

А) 2

В) 3

С) 4

D) 5

Е) 6

115. Тіл мәдениетінің басты талабының бірі − ...

А) Тілдік нормаларды қалыптастыру

В) Грамматикалық нормаларды сұрыптау

С) Орфографиялық ережелерді нақтылау

D) Орфоэпиялық нормаларды жаттатқызу

Е) Стилистикалық нормадан ауытқушылық

116. Әдеби нормадан ауытқудың жолдары − ...

А) Жөнімен және жөнсіз ауытқу

В) Толымды және толымсыз ауытқу

С) Қисынды және қисынсыз ауытқу

D) Болымды және болымсыз ауытқу

Е) Мақсатты және мақсатсыз ауытқу

117. Тілдік норма ...

А) Тілдің өн бойында болады.

В) Сөйлеуде ғана болады

С) Грамматикада ғана болады

D) Жазуда ғана болады

Е) Орфоэпияда ғана болады

118. Әдеби норманы белгілі мақсатпен, стильдік өңі болғандықтан өзгертіп қолдану −

А) Жөнімен ауытқу болады

В) Қисынды ауытқу болады

С) Пайдалы ауытқу болады

D) Мақсатты ауытқу болады

Е) Ретімен ауытқу болады

119. Профессор М.Балақаев қазақтың әдеби тілін нормалаудың «неше» түрлі жолын көрсетеді ?

А) 3

В) 2

С) 4

D) 5

Е) 7

120. Әдеби тілдің лексикалық нормасына жатпайтын сөздер қатарын табыңыз.

А) Диалектизмдер, кәсіби сөздер

В) Синонимдер, термин сөздер

С) Омонимдер, модель сөздер

D) Антонимдер, көмекші сөздер

Е) Паронимдер, қарапайым сөздер

121. Диалекті сөздер қатарын табыңыздар

А) Рәуішті, шаттауық

В) Жаңғақ, барлығы

С) Тақия, дөңгелек

D) Әңгелек, көшет

Е) Жоспар, жұмысшы

122. Сөздердің жалпыға бірдей, қалыпты айтылу нормасын −

А) Орфоэпия дейміз

В) Орфография дейміз

С) Стилистика дейміз

D) Грамматика дейміз

Е) Сөйлеу тілі дейміз

123. «Қазақ тілінің мәдениеті» атты кітаптың (1971 ж. ) авторы кім ?

А) М.Балақаев

В) М.Серғалиев

С) Н.Уәлиев

D) Р.Сыздықова

Е) Ө.Айтбаева

124. Әдеби тілдің стильдеріне жатпайтын қатарды табыңыз.

А) Тұрмыстық қатынас стилі

В) Ғылыми стиль

С) Публицистикалық стиль

D) Көркем әдеби стиль

Е) Сөйлеу тілі стилі

125. Жазудың бірізді тәсілдерін белгілейтін ережелер жиынтығы −

А) Орфография

В) Орфоэпия

С) Грамматика

D) Графика

Е) Пиктография

126. Көптеген тілдердегі емле заңдарына негіз болатын қағидаттарға жатпайтын қатарды табыңыз.

А) Синтаксистік қағидат

В) Фонематикалық қағидат

С) Фонетикалық қағидат

D) Морфологиялық қағидат

Е) Тарихи дәстүрлік қағидат

127. Фонематикалық қағидаттың анықтамасын көрсетіңіз

А) Дыбыстардың бір сөз ішіндегі немесе сөз аралықтарындағы бір-біріне тигізетін әсерлері ескерілмейді

В) Сөз бөлшектерінің дыбыстық өзгеріске ұшырауы есепке алынып, айтылуынша жазылады

С) Сөз бөлшектерінің түбір тұлғалары сақталып жазылады

D) Сөз бөлшектерінің түбір тұлғасын сақтау ережесіне де, айтылу ережесіне де сай келмей сөздердің бір кездегі қалыптасқан жазу түрі

Е) Дыбыстық құрылымы ұқсас сөздерді шартты түрде ажыратуда қолданылады

128. Сөздің коммуникативтік сапасын көрсететін белгілер қатарын көрсетіңіз

А) Сөз дұрыстығы, сөз байлығы, сөз тазалығы, сөз әдебі

В) Сөз тіркесі, сөздің ауыспалы мағынасы, тұрақты тіркес

С) Терминдер, ғылыми лексика, сөз варианттары

D) Мақал-мәтелдер, тұрақты тіркестер, қанатты сөздер

Е) Сөздің меңгерілуі, сөздің матасуы, сөздің қабысуы

129. Айтылу нормасына сай берілген қатарды табыңыз.

А) Құлұн, жүрөк

В) Құлұн, жұмысшы

С) Ауызша, тәжірибе

D) Сөзшең, ауызша

Е) Жапырақ, тұнба

130. Сөйлеудегі сөздердің құбылыстық болмысын, қасиетін анық көрсетіп, сол сөздің тілдегі мағынасымен толық сәйкес келуі ... деп аталады.

А) дәлдік

В) дұрыстық

С) логикалық

D) қисындылық

Е) тазалық

131. Бір-бірімен байланысты мәтіндердің логикалылығын сақтаудың неше шарты бар?

А) 4

В) 5

С) 3

D) 6

Е) 2

132. Сөйлеу қисындылығына жатпайтын қатарды табыңыз

А) Сөйлеудің тілдік қисындылығы

В) Сөйлеудің стильдік қисындылығы

С) Сөйлеудің контекстік қисындылығы

D) Сөйлеудің жағдайлық қисындылығы

Е) Сөйлеудің жеке-психологиялық қисындылығы

133. Фонетикалық қағидаттың анықтамасын көрсетіңіз

А) Сөз бөлшектерінің дыбыстық өзгеріске ұшырауы есепке алынып, айтылуынша жазылады

В) Дыбыстардың бір сөз ішіндегі немесе сөз аралықтарындағы бір-біріне тигізетін әсерлері ескерілмейді

С) Сөз бөлшектерінің түбір тұлғалары сақталып жазылады

D) Сөз бөлшектерінің түбір тұлғасын сақтау ережесіне де, айтылу ережесіне де сай келмей сөздердің бір кездегі қалыптасқан жазу түрі

Е) Дыбыстық құрылымы ұқсас сөздерді шартты түрде ажыратуда қолданылады

134. Морфологиялық қағидаттың анықтамасы.

А) Сөз бөлшектерінің түбір тұлғасын сақтау ережесіне де, айтылу ережесіне де сай келмей сөздердің бір кездегі қалыптасқан жазу түрі

В) Дыбыстардың бір сөз ішіндегі әсерлері ескерілмейді

С) Сөз бөлшектері айтылуынша жазылады

D) Сөз бөлшектерінің түбір тұлғалары сақталып жазылады

Е) Дыбыстық құрылымы ұқсас сөздерді шартты түрде ажыратуда, айтылуын, түбір тұлғаларын сақтап жазуда қолданылады

135. Тарихи-дәстүрлік қағидат.

А) Сөз бөлшектерінің дыбыстық өзгеріске ұшырауы есепке алынып, айтылуынша жазылады

В) Дыбыстардың бір сөз ішіндегі немесе сөз аралықтарындағы бір-біріне тигізетін әсерлері ескерілмейді

С) Сөз бөлшектерінің түбір тұлғалары сақталып жазылады

D) Сөз бөлшектерінің түбір тұлғасын сақтау ережесіне де, айтылу ережесіне де сай келмей сөздердің бір кездегі қалыптасқан жазу түрі

Е) Дыбыстық құрылымы ұқсас сөздерді шартты түрде ажыратуда қолданылады

136. Бірге жазылатын сөздер тобын көрсетіңіз.

А) Ғылым мен техника саласында терминге айналған күрделі атаулар

В) Түрлі құрамда кездесетін күрделі етістіктер

С) Күрделі сан есім: екі мың оныншы

D) Күрделі сын есімдер: қызыл сары, ала, қызыл күрең,қара ала қасқа ат

Е) Есімшелі сөз тіркестері: оқыған білер әр істі

137. Тіліміздегі варианттарды жалғап, таңдап қолдануға ырық бермей, тіл тәжірибесінде сыннан өтіп, жұртшылық таныған түрін ғана қолдануға болады. Бұл − әдеби тілдің ...

А) Қатаң нормасы

В) Босаң нормасы

С) Жөнсіз нормасы

D) Дұрыс нормасы

Е) Дәлдік нормасы

138. Кейде тілдегі сан алуан варианттарды талғап- таңдауда аса қатаң талап қойылмайды. Бұл – әдеби тілдің ...

А) Босаң нормасы

В) Жөнсіз нормасы

С) Қатаң нормасы

D) Еркін нормасы

Е) Ауызша нормасы

139. «Опыт словаря тюркских наречей» еңбегінің авторы?

А) В.Радлов

C) И.Мелиоранский

С) С.Е.Малов

D) М.Казим-бек

Е) В.Томсен

140. Қазақтар арасында «Әзірет Сұлтан» деп атанған ғұлама?

А) А.Яссауи

C) М.Х.Дулати

С) М.Қашқари

D) Фердауси

Е) Омар Һаям

141. «Бабырнаме» қандай шығарма?

А) Энциклопедиялық

C) Дидактикалық

С) Философиялық

D) Прозалық

Е) Поэтикалық

142. Араб графикасына негізделген қазақ әліппесін жазған ғалым?

А) А.Байтұрсынов

C) Ш.Уәлиханов

С) Ы.Алтынсарин

D) А.Жұбанов

Е) М.Дулатов

143. «Диуани лұғат ит-түрік» еңбегі алғаш рет қайда жарық көрді?

А) Түркияда

C) Сауд Арабиясында

С) Египетте

D) Грецияда

Е) Парижде

144. М.Әуезов «Абай жолы» эпопеясында қанша сөз қолданған?

А) 16983

В) 15000

С) 14583

D) 21294

Е) 18341

145. Қазақ тілінің мәдениетін зерттеушілер қатарын көрсетіңіз.

А) М.Балақаев, Р.Сыздықова, Н.Уәлиев

В) У.Кеңесбаев, С)Жиенбаев, Қ.Жұбанов

С) Ө.Айтбаев, Қ.Есенов, Т.Қордабаев

D) С)Аманжолов, Ш.Сарыбаев, Ш.Құрманбайұлы

Е) Т.Сайрамбаев, З.Қабдолов, А)Ысқақов

146. Ауыспалы мағынаны көрсетіңіз.

А) Тал түсте төбесіне ат ойнатты

В) Дүниеде одан өткен ат құмар адам жоқ

С) Әскерлер жаттығу жасап, ат ойнатып жатыр

Д) Ауыл ат бәйгесіне дайындалуда

Е) Ауыл ат соқамен жер жыртқан

147. «Ашық» сөзінің ауыспалы мағынада қолданылып тұрған қатарын көрсетіңіз.

А) Ашық мінез

В) Ашық терезе

С) Ашық жер

Д) Ашық бөлме

Е) Ашық есік

148. Дұрыс қолданылмаған тіркесті табыңыз.

А) Қой басын өркендету

В) Қой шаруашылығын өркендету

С) Мал шаруашылығын өркендету

Д) Мал басын көбейту

Е) Қой шаруашылығымен айналысу.

149. Жазба әдебиет арқылы жүйелі қалыпқа түскен, стильдік тармақтары бар, қоғамдық қызметі әр алуан тіл ... деп аталады.

А) әдеби тіл

В) жазба тіл

С) жүйелі тіл

Д) көркем тіл

Е) әдебиет тілі

150. Әдеби тілдің стильдік тармақтары қаншау?

А) Бесеу

В) Алтау

С) Үшеу

Д) Жетеу

Е) Біреу

151. Стилистика нені зерттейді ?

А) Сөйлеу коммуникация процесіндегі тілді пайдаланудың заңдылықтарын зерттейді

B) Сөйлеу коммуникация процесіндегі грамматикалық амалдарды пайдаланудың заңдылықтарын зерттейді

C) Сөйлеу коммуникация процесіндегі дыбыстарды пайдаланудың заңдылықтарын зерттейді

D) Сөйлеу коммуникация процесіндегі сөз тіркесін пайдаланудың заңдылықтарын зерттейді

E) Сөйлеу коммуникация сөйлем мүшелерін пайдаланудың заңдылықтарын зерттейді

152. Көне түркі жазба ескерткіштердің тарихи грамматика үшін маңызы?

А) өз зерттеу қортындысын дәлелдеу үшін

B) көне тілді үйрену үшін

C) көне мен жаңаны байланыстыру үшін

D) қатысы жоқ

E) тілдік белгілері үшін

153. Махмұд Қашқаридың «Түркі тілінің сөздігі» қашан жазылды?

А) 1069 жылы

B) 1021 жылы

C) 1059 жылы

D) 1031 жылы

E) 1039 жылы

154. «Түрік тілі туралы жазылған ерекше сыйлық кітабы» қашан жазылған?

А) шамамен ХІV ғ.

B) XIV ғ.

C) XIII ғ.

D) шамамен XII ғ.

E) ХV ғ.

155. Моңғол дәуірі?

А) XIII-XV ғ.

B) XI-XVI ғ.

C) X-XV ғ.

D) XII-XIII ғ.

E) Х-ХІ ғ.

156. Араб жаулаушылары қашан келді?

А) IX-X ғ.

B) X-XI ғ.

C) XI-XII ғ.

D) XII-XIII ғ.

E) Х-ХІІІ ғ.

157. Батыс хун тілдері?

А) Бұлғар оғыз қыпшақ тобы

B) Ұйғыр оғыз қыпшақ тобы

C) Қырғыз қыпшақ оғыз тобы

D) Ұйғыр қырғыз қыпшақ тобы

E) Қыпшақ оғыз тобы

158. Бұлғар тобына жататын тіл?

А) Чуваш

B) Татар

C) Түрік

D) Азербайжан

E) Қазақ

159. Оғыз тобына жататын тіл?

А) Түрік

B) Башқұрт

C) Ұйғыр

D) Қырғыз

E) Қазақ

160. Қыпшақ тобына жататын тіл

А) Қазақ

B) Қырғыз

C) Ұйғыр

D) Тува

E) Өзбек

161. С.Е. Маловтың пікірі бойынша қазақ тілі қандай тіл?

А) жаңа тіл

B) көне тіл

C) ең жаңа тіл

D) орта тіл

E) ескі тіл

162. Н.А.Баскаковтың пікірі бойынша қазақ тілі қандай тіл?

А) көне тіл

B) жаңа тіл

C) ең жаңа тіл

D) аралық тіл

E) аралас тіл

163. Тарихи фонетика қалай пайда болды?

А) тарихи салыстырмалы тіл білімінен

B) қазіргі қазақ тілі фонетикасынан

C) тіл тарихынан

D) диахрониялық ілімінен

E) лексикологиядан

164. Т.Қордабаев тілдік элементтер қалай болған деді?

А) диффузды

B) дыбыстық

C) силлабофонема

D) фонема

E) тонема

165. Ең көне архетип фонема?

А) т/сш/

B) тс

C) ти

D) дж

E) сш

166. Түрлі діни наным-сенімдерге, әдет ғұрыптарға байланысты болған жағдайды, хабарды тура айтпай, тұспалдап жеткізетін сөздер қалай аталады?

А) Табу (эффемизм)

В) Кәсіби сөздер

С) Діни сөздер

D) Метафора (метонимия)

Е) Тұрмыстық сөздер

167. Белгілі бір автордың сөз қолдануында бір-ақ рет не өте сирек кездесетін ауыспалы мағына қалай аталады?

А) Контекстік ауыс мағына

В) Жалпы халықтық ауыс мағына

С) Метафоралық ауыс мағына

D) Авторлық ауыс мағына

Е) Метонимиялық ауыс мағына

168. Көп мағыналы сөзді табыңыз

А) Келер күні күн көтеріле бере

В) Бір атқа жүз құбылған, жүзі күйгір

С) Арық атқа қамшы ауыр, терең арық

D) Қорыққа мал түсті, қорқып қалды

Е) Қыс қатты болды, жаны қысылды

169. Контекстік сипаттағы синонимдер қай стильде көбірек жұмсалады?

А) Көркем әдебиет стилі

В) Ауызекі стилі

С) Ғылыми стиль

D) Ғылыми іс-қағаздар стилі

Е) Кітаби жазба стильдер

170. Синонимдер мағыналарының тиянақты-тиянақсыз болып келуіне қарай ... деп екі топқа бөлінеді.

А) Тұрақты синонимдер және контекстік синонимдер

В) Стильдік синонимдер және аралық синонимдер

С) Мағыналық синонимдер және формалық синонимдер

D) Мәндес синонимдер және лексикалық синонимдер

Е) Синтаксистік синонимдер және лексикалық синонидер

171. Белгілі контекске түспей-ақ, жеке тұрғанда да жалпы мағыналары мәндес екенін ажыратуға болатын синонимдер қалай аталады?

А) Тұрақты синонимдер

В) Контекстік синонимдер

С) Стильдік синонимдер

D) Мағыналық синонимдер

Е) Синтаксистік синонимдер

172. Әрқайсысының өзіндік мағыналық реңкі бар, стильдік жағынан шектелмейтін, тілдегі барлық салада бірдей жалпылама қолданыла беретін мәндес сөздерді... синонимдер деп атаймыз.

А) мағыналық

В) стильдік

С) контекстік

D) синтаксистік

Е) құрамдас

173. Мағына жағынан ұқсас, тең бола отырып, бір-бірінен стильдік бояуы арқылы өзгешеленетін мәндес сөздердің табын ... синонимдер деп атаймыз.

А) стильдік

В) мағыналық

С) контекстік

D) синтаксистік

Е) құрамдас

174. Бір заттың бойындағы ерекшеліктерін, қасиетін басқа бір затқа ұқсатып, балап ауыстырып қолдану арқылы белгілі контексте пайда болатын синонимдер қалай аталады?

А) Контекстік

В) Стильдік

С) Мағыналық

D) Тұрақты

Е) Құрамдас

175. Түбірлер синкретизмі деген не?

А) түбір сәйкестігі

B) түбір синонимділігі

C) түбір антонимділігі

D) түбір дамуы

E) түп түбір

176. Дифтонг қазіргі түркі тілін неге ұшыратты?

А) деформацияға

B) делабиализацияға

C) дивергенцияға

D) конвергенцияға

E) палатализацияға

177. V-VII ғасырда септіктер қандай күйде болған?

А) диффузды

B) дивергенциялы

C) конвергенциялы

D) жеке дара

E) бір мәнді

178. «Тіл тарихы» нені зерттейді?

А) көне мен жаңа сабақтастығын

B) көне элементті

C) тілдің негізін

D) жаңа элементті

E) әдеби, тілдік қатынастарды

179. «Тіл тарихы» нені қарастырады?

А) тарихи грамматика, әдеби тіл тарихын

B) тарихи грамматика, фонетиканы

C) әдеби тіл тарихы, лексиканы

D) тарихи фонетика, сөздік құрамды

E) әдеби тіл, фонетика, сөздік құрамын

180. «Тарихи грамматика» неге назар аударады?

А) оқшауланып тұрған тілдік фактіге

B) сөйлеу тілінің ерекшелігіне

C) бүкіл тіл жүйесіне

D) қазіргі қазақ тілі түрлеріне

E) лексиканы, бүкіл тілдік жүйеге

181. Тарихи грамматиканың зерттеу нысаны?

А) жазба деректер

B) фантастикалық романдар

C) қазіргі философия

D) функционалды грамматика

E) нормативті грамматика

182. Қазақ әдеби тілінің басталар тұсы

А) қазақтың халық болып бөлініп, авторы поэзияның дүниеге келуімен, яғни XV-XVІ

B) көне түркі, хундар мемлекеті кезінен бастау

C) XVІІІ ғасырдан басталады

D) ХІХ ғ. ІІ жартысынан басталады

E) Октябрь революциясынан кейін басталады

183. Қазақ әдеби тілінің тарихының дәуірлеу кезеңін беске бөлген ғалым

А) Р. Сыздықова

B) М. Балақаев

C) Т. Қордабаев

D) Б. Кенжебаев

E) Н. Сауранбаев

184. XV-XVІІғғ. Қазақ ауызша әдеби тілінің көрнекті өкілдері

А) Асанқайғы, Қазтуған, Шалкиіз, Доспамбет

B) Махамбет, Шернияз

C) Үмбетей, Бұхар, Тәттіқара, Ақтамберді

D) Шобан, Марғасқа

E) Абай, Ыбырай

185. Абайдың «Сегізаяғы» неше тармақты өлеңге жатады?

А) 8

B) 5

C) 7

D) 6

E) 4

186. ХІХ ғ. І-жартысындағы ақындар мектебінің аса көрнекті өкілдерінің қайсысында жауынгерлік лексика жиі кезлеседі?

А) Махамбет

B) Шортанбай

C) Мұрат

D) Алмажан

E) Дулат

187. Көркем әдебиет пен әдеби тіл тепе-тең бе?

А) әдеби тілдің ауқымы кең, көркем әдебиет тармағы қана

B) көркем әдебиет пен әдеби тіл тепе-тең

C) көркем әдебиеттің ауқымы кең, әдеби тіл тармағы қана

D) көркем әдебиет пен әдеби тіл тепе-тең емес

E) көркем әдебиет пен әдеби тілдің бір-біріне қатысы жоқ

188. Махамбет өлеңдерінде кездесетін көнерген сөздер тобын көрсетіңіз

А) аламан, сой

B) сұлу, әдемі

C) аспан, жер

D) қала, бала

E) күн, түн

189. Махамбетке қатысты тіркесті анықтаңыз

А) Еңку-еңку жер шалмай

B) Көңілім қайтты достан да, дұшпаннан да

C) Сонымен сен де кеттің, мен де кеттің

D) Мен- қазақпын мың өліп, мың тірілген

E) Келші күнім, күн бетіңді көрейін

190. Дулат өлеңдеріндегі кездесетін тіркестер

А) әділетке шөлдеу, жырдан алқа тағу

B) ақ-қара

C) егеулі найза қолға алмай

D) әдемі, жақсы

E) жаман, жақсы

191. Екі тілді сөздіктер не мақсатты көздеп жасалады?

А) екіжақты мұқтаждықты өтеу үшін

B) белгілі бір халықтың пайдасы үшін

C) белгілі бір топтардың даңқын арттыру үшін

D) ғылыми атақтар алу үшін

E) жетістіктерге жету үшін

192. ХV-XVIIғғ. қазақтың ауызша әдеби тілінде:

А) қазақтың таза төл сөздері

B) орыс тілінен енген кірме сөздер және төл сөздер

C) араб- парсы тілінің элементтері және төл сөздер

D) өзбек, татар тілі элементтері

E) түрік, өзбек тілінің элементтері

193. Фузия деген не?

А) түбір мен қосымша, дыбыс өзгерісі

B) түбір өзгерісі

C) қосымша өзгерісі

D) сөз өзгерісі

E) сөз өзгерісі, түбір, қосымшалары

194. ХV-XVIғғ. «аға» сөзінің мағыналары:

А) әскери басшы, атақ-дәреже

B) жасы үлкен ер адам

C) бастық

D) әскери адам

E) туысқан адам

195. ХV-XVIIғғ. ауызша әдеби тіл лексикасында актив қолданылған сөздер

А) садақ, алдаспан, семсер

B) мылтық, балта

C) зеңбірек, қылыш

D) қазан-ошақ, аяқ- табақ

E) жаным, айым, күнім

196. ХV-XVIIғғ. сөз тудыруда актив қолданылған жұрнақтар

А) – лық, -лік, -дық, -дік

B) -сы,-сі,-ы

C) -ман, -мен, -бан, -бен

D) -ды,-ді,-ты,-ті

E) –ма, -ме, -ба,- бе

197. ХV-XVIIғғ. «қарындас» сөзінің әдеби нормадағы берген мағынасы

А) жалпы туысқан адам, рулас адам

B) ер адамныңнің кіші әйел затындағы туысқаны

C) жасы кіші әйел затының атауы

D) біреуге туысқан адам, аға, іні

E) біреудің туғаны

198. «Әдеби тіл дегеніміз- жазба әдебиет арқылы жалпыға бірден ортақ нормалары қалыптасқан, стильдік тармақтары сараланған, қоғамдық қызметі әр алуан халық тілінің жоғарғы формасы» деген пікірдің авторы

А) Т. Қордабаев

B) С. Мұқанов

C) С. Исаев

D) М. Балақаев

E) М.Әуезов

199. Ұлттық жазба әдеби тіл қай кезеңде қалыптасты?

А) ХІХ ғ. ІІ жартысы

B) ХV ғ. ІІ жартысы

C) ХV-XVII ғасырларда

D) ХV-XVIIІ ғасырларда

E) XVIIІ ғ. І жартысы

200. ХІХ ғ. ІІ жартысындағы қазақ әдеби тіліне тән басты ерекшелік

А) төл жазба әдеби тілдің болуы

B) жыраулар мектебінің болуы

C) әдеби тілдің ауызша түрінің дамуы

D) төте жазудың болуы

E) ақындық дәстүрдің дамуы

200. Э.В.Севортян, синкретикалық негіздер туралы?

А) екінші дәрежелі түбір

B) түп түбірлер

C) түбір тарихы

D) түбір өзгерісі

E) түбір дамуы

201. Синкретизм қазіргі қазақ тілінде қалай аталады?

А) омоним

B) синоним

C) антоним

D) пароним

E) негіз

202. Есім және етістіктер синкретизмі?

А) байырғы түбір-туынды түбір-қосымша

B) туынды түбірлердің - қосымшасы

C) байырға түбір-туынды түбірлері

D) етістіктер синкретизмі және түбірлері

E) есімдіктер, етістіктер, туынды түбір

203. Түркі сөздерінің байырғы түбір морфемасы?

А) буын

B) түбір

C) туынды түбір

D) сөз

E) дыбыс

204. Қазақ түсіндірме сөздігінде бір буынды сөз қанша пайыз?

А) 60%

B) 51%

C) 42%

D) 38%

E) 20%

205. Қазіргі көп буынды сөздер қалай пайда болған?

А) аффиксациядан

B) суффикстен

C) инфикстен

D) түбірден

E) сөзден

206. Көне, айқын сараланған сөз топтары?

А) зат есім, сан есім, етістіктер

B) сын есім, үстеу, сан есім

C) шылау, сан есім, етістік

D) үстеу, зат есім, сан есім

E) есімдер

207. Зат есім қалай пайда болды?

А) бастауыш

B) баяндауыш

C) толықтауыш

D) пысықтауыш

E) анықтауыш

208. Әдеби нормадан ауытқудың жолдары − ...

А) Жөнімен және жөнсіз ауытқу

В) Толымды және толымсыз ауытқу

С) Қисынды және қисынсыз ауытқу

D) Болымды және болымсыз ауытқу

Е) Мақсатты және мақсатсыз ауытқу

209. Тілдік норма ...

А) Тілдің өн бойында болады.

В) Сөйлеуде ғана болады

С) Грамматикада ғана болады

D) Жазуда ғана болады

Е) Орфоэпияда ғана болады

210. Әдеби норманы белгілі мақсатпен, стильдік өңі болғандықтан өзгертіп қолдану −

А) Жөнімен ауытқу болады

В) Қисынды ауытқу болады

С) Пайдалы ауытқу болады

D) Мақсатты ауытқу болады

Е) Ретімен ауытқу болады

211. Профессор М.Балақаев қазақтың әдеби тілін нормалаудың «неше» түрлі жолын көрсетеді ?

А) 3

В) 2

С) 4

D) 5

Е) 7

212. Әдеби тілдің лексикалық нормасына жатпайтын сөздер қатарын табыңыз.

А) Диалектизмдер, кәсіби сөздер

В) Синонимдер, термин сөздер

С) Омонимдер, модель сөздер

D) Антонимдер, көмекші сөздер

Е) Паронимдер, қарапайым сөздер

213. Диалекті сөздер қатарын табыңыздар

А) Рәуішті, шаттауық

В) Жаңғақ, барлығы

С) Тақия, дөңгелек

D) Әңгелек, көшет

Е) Жоспар, жұмысшы

214. Сөздердің жалпыға бірдей, қалыпты айтылу нормасын −

А) Орфоэпия дейміз

В) Орфография дейміз

С) Стилистика дейміз

D) Грамматика дейміз

Е) Сөйлеу тілі дейміз

215. «Қазақ тілінің мәдениеті» атты кітаптың (1971 ж. ) авторы кім ?

А) М.Балақаев

В) М.Серғалиев

С) Н.Уәлиев

D) Р.Сыздықова

Е) Ө.Айтбаева

216. Әдеби тілдің стильдеріне жатпайтын қатарды табыңыз.

А) Тұрмыстық қатынас стилі

В) Ғылыми стиль

С) Публицистикалық стиль

D) Көркем әдеби стиль

Е) Сөйлеу тілі стилі

217. Жазудың бірізді тәсілдерін белгілейтін ережелер жиынтығы −

А) Орфография

В) Орфоэпия

С) Грамматика

D) Графика

Е) Пиктография

218. Көптеген тілдердегі емле заңдарына негіз болатын қағидаттарға жатпайтын қатарды табыңыз.

А) Синтаксистік қағидат

В) Фонематикалық қағидат

С) Фонетикалық қағидат

D) Морфологиялық қағидат

Е) Тарихи дәстүрлік қағидат

219. Фонематикалық қағидаттың анықтамасын көрсетіңіз

А) Дыбыстардың бір сөз ішіндегі немесе сөз аралықтарындағы бір-біріне тигізетін әсерлері ескерілмейді

В) Сөз бөлшектерінің дыбыстық өзгеріске ұшырауы есепке алынып, айтылуынша жазылады

С) Сөз бөлшектерінің түбір тұлғалары сақталып жазылады

D) Сөз бөлшектерінің түбір тұлғасын сақтау ережесіне де, айтылу ережесіне де сай келмей сөздердің бір кездегі қалыптасқан жазу түрі

Е) Дыбыстық құрылымы ұқсас сөздерді шартты түрде ажыратуда қолданылады

220. Сөздің коммуникативтік сапасын көрсететін белгілер қатарын көрсетіңіз

А) Сөз дұрыстығы, сөз байлығы, сөз тазалығы, сөз әдебі

В) Сөз тіркесі, сөздің ауыспалы мағынасы, тұрақты тіркес

С) Терминдер, ғылыми лексика, сөз варианттары

D) Мақал-мәтелдер, тұрақты тіркестер, қанатты сөздер

Е) Сөздің меңгерілуі, сөздің матасуы, сөздің қабысуы

221. Айтылу нормасына сай берілген қатарды табыңыз.

А) Құлұн, жүрөк

В) Құлұн, жұмысшы

С) Ауызша, тәжірибе

D) Сөзшең, ауызша

Е) Жапырақ, тұнба

222. Сөйлеудегі сөздердің құбылыстық болмысын, қасиетін анық көрсетіп, сол сөздің тілдегі мағынасымен толық сәйкес келуі ... деп аталады.

А) дәлдік

В) дұрыстық

С) логикалық

D) қисындылық

Е) тазалық

223. Бір-бірімен байланысты мәтіндердің логикалылығын сақтаудың неше шарты бар?

А) 4

В) 5

С) 3

D) 6

Е) 2

224. Сөйлеу қисындылығына жатпайтын қатарды табыңыз

А) Сөйлеудің тілдік қисындылығы

В) Сөйлеудің стильдік қисындылығы

С) Сөйлеудің контекстік қисындылығы

D) Сөйлеудің жағдайлық қисындылығы

Е) Сөйлеудің жеке-психологиялық қисындылығы

225. Фонетикалық қағидаттың анықтамасын көрсетіңіз

А) Сөз бөлшектерінің дыбыстық өзгеріске ұшырауы есепке алынып, айтылуынша жазылады

В) Дыбыстардың бір сөз ішіндегі немесе сөз аралықтарындағы бір-біріне тигізетін әсерлері ескерілмейді

С) Сөз бөлшектерінің түбір тұлғалары сақталып жазылады

D) Сөз бөлшектерінің түбір тұлғасын сақтау ережесіне де, айтылу ережесіне де сай келмей сөздердің бір кездегі қалыптасқан жазу түрі

Е) Дыбыстық құрылымы ұқсас сөздерді шартты түрде ажыратуда қолданылады

226. Морфологиялық қағидаттың анықтамасы.

А) Сөз бөлшектерінің түбір тұлғасын сақтау ережесіне де, айтылу ережесіне де сай келмей сөздердің бір кездегі қалыптасқан жазу түрі

В) Дыбыстардың бір сөз ішіндегі әсерлері ескерілмейді

С) Сөз бөлшектері айтылуынша жазылады

D) Сөз бөлшектерінің түбір тұлғалары сақталып жазылады

Е) Дыбыстық құрылымы ұқсас сөздерді шартты түрде ажыратуда, айтылуын, түбір тұлғаларын сақтап жазуда қолданылады

227. Тарихи-дәстүрлік қағидат.

А) Сөз бөлшектерінің дыбыстық өзгеріске ұшырауы есепке алынып, айтылуынша жазылады

В) Дыбыстардың бір сөз ішіндегі немесе сөз аралықтарындағы бір-біріне тигізетін әсерлері ескерілмейді

С) Сөз бөлшектерінің түбір тұлғалары сақталып жазылады

D) Сөз бөлшектерінің түбір тұлғасын сақтау ережесіне де, айтылу ережесіне де сай келмей сөздердің бір кездегі қалыптасқан жазу түрі

Е) Дыбыстық құрылымы ұқсас сөздерді шартты түрде ажыратуда қолданылады

228. Бірге жазылатын сөздер тобын көрсетіңіз.

А) Ғылым мен техника саласында терминге айналған күрделі атаулар

В) Түрлі құрамда кездесетін күрделі етістіктер

С) Күрделі сан есім: екі мың оныншы

D) Күрделі сын есімдер: қызыл сары, ала, қызыл күрең,қара ала қасқа ат

Е) Есімшелі сөз тіркестері: оқыған білер әр істі

229. Тіліміздегі варианттарды жалғап, таңдап қолдануға ырық бермей, тіл тәжірибесінде сыннан өтіп, жұртшылық таныған түрін ғана қолдануға болады. Бұл − әдеби тілдің ...

А) Қатаң нормасы

В) Босаң нормасы

С) Жөнсіз нормасы

D) Дұрыс нормасы

Е) Дәлдік нормасы

230. Кейде тілдегі сан алуан варианттарды талғап- таңдауда аса қатаң талап қойылмайды. Бұл – әдеби тілдің ...

А) Босаң нормасы

В) Жөнсіз нормасы

С) Қатаң нормасы

D) Еркін нормасы

Е) Ауызша нормасы

231. «Түрік тілі туралы жазылған алтын тізбе» жазылған жыл?

А) 1619 жыл

B) 1519 жыл

C) 1419 жыл

D) 1319 жыл

E) 1219 жыл

232. «Түрік тілі туралы жазылған алтын тізбе» авторы кім?

А) Мухаммед Салих

B) Ибн Муханна

C) Абу Хайнан

D) Махмұд қашғари

E) М.Х.Дулати

233. Н.М. Ильминский еңбегі қашан жазылған?

А) 1861 жылы

B) 1871 жылы

C) 1881 жылы

D) 1891 жылы

E) 1851 жылы

234. Ареалдық әдіс нені тексереді?

А) тіл, диалектілердің өзара ықпалын

B) фонетикалық, грамматикалық ықпал

C) лексикалық , фонетикалық ықпал

D) морфологиялық, грамматикалық ықпал

E) грамматикалық, лексикалық ықпал

235. Типологиялық модификация әдісі нені тексереді?

А) оқшау, ортақ заңдылықты

B) морфологиялық заңдылықты

C) лексикалық заңдылықты

D) фонетикалық заңдылықты

E) грамматикалық заңдылықты

236. Қопармалы тілге қай тілдер жатады?

А) Үнді-европа

B) Фин

C) Түрік

D) Алтай

E) Латын

237. Қопармалы тілдің аталуы?

А) флективті

B) полисинтетикалық

C) агглюнативті

D) силлабо фонемалық

E) сингормема

238. Қопармалы кезеңде түбір неден құралған?

А) бір дауысты не дауыссыз

B) дауыстыдан

C) сингормемадан

D) дауыссыздан

Д) екі дауысты не дауыссыз

239. Қопармалы кезеңде қызмет еткен не?

А) силлабофонема

B) фонема

C) тонема

D) сингормема

Д) флектив

240. Көп құрамды кезеңде қандай тіл болды?

А) түбір тіл

B) жалғалмалы тіл

C) қопармалы тіл

D) флектив

E) көне тіл

241. Жалғамалы құрылым қалай аталады?

А) агглюнативті

B) флективті

C) полисинтетикалық

D) полисемиялық

E) көне

242. Жалғамалы құрылымда қандай заң пайда болады?

А) сингармонизм

B) фонология

C) логика

D) педагогика

E) морфология

243. Жалғамалы құрылымда дыбыстар неге ұшырайды?

А) сингормема

B) фонема

C) тонема

D) фонға

E) логика

244. Алтай дәуірі қай кезеңде болды?

А) б.з.д. ІІІ ғ.

B) б.з.д. III – б.з. V ғ.

C) б.з. V ғ.

D) V-V ғ.

E) б.з.д. ІІ ғ.

245. Хун дәуірі қай кезеңде болды?

А) б.з.д. III – б.з. V ғ.

B) б.з.б. V-X ғ.

C) б.з.б. X-XI ғ.

D) б.з.д. XI-XIII ғ.

E) б.з.д. VІ-XІ ғ.

246. Түркі тілдерін топтастыру кімнен басталады?

А) М.Қашқари

B) С.Е.Малов

C) Н.А.Батманов

D) Н.А.Баскаков

E) Қ.А.Яссауи

247. Көне түркі дәуірі қаншаға бөлінеді?

А) 3

B) 4

C) 5

D) 2

E) 6

248. Тукей (түрік) дәуірін көрсет?

А) V-VIII ғ.

B) VIII-IX ғ.

C) IX-X ғ.

D) X-XI ғ.

E) VІ-XІ ғ.

249. Түркі тілдерінде санаудың қанша тәсілі бар?

А) 3

B) 4

C) 5

D) 6

E) 7

250. Қазіргі қалыпты санау қай ғасырдан басталады?

А) XI ғ.

B) IX ғ.

C) X ғ.

D) XII ғ.

E) XIII ғ.

251. Көне ұйғыр дәуірін көрсет?

А) VIII-IX ғ.

B) VII-VIII ғ.

C) V-VIII ғ.

D) VI-IX ғ.

E) VІ-XІ ғ.

252. Көне қырғыз дәуірін көрсет?

А) IX-X ғ.

B) VIII-IX ғ.

C) X-XI ғ.

D) XI-XII ғ.

E) VІ-XІ ғ.

253. Орта түркі дәуірін көрсет?

А) X-XV ғ.

B) XI-XIV ғ.

C) XII-XIII ғ.

D) XIII-XV ғ.

E) VІ-XІ ғ.

254. Жаңа түркі дәуірін көрсет?

А) XV-XX ғ.

B) X-XV ғ.

C) XI-XIX ғ.

D) XII-XIII ғ.

E) XІ-XVІ ғ.

255. Ең жаңа түркі дәуірі қай кезеңде?

А) XX-XXI ғ.

B) XIX-XX ғ.

C) XI-XIV ғ.

D) XIV-XX ғ.

E) Х-ХІІІ ғ.

256. Орал Алтай тіл бірлігі қашан болған?

А) 7-8 мың

B) 6-7 мың

C) 5-6 мың

D) 4-5 мың

E) 2-3 мың

257. Түрік, моңғол тілдерінің жеке тілге айналуына қанша жыл?

А) 5 мың

B) 6 мың

C) 7 мың

D) 8 мың

E) 4 мың

258. Түрік қағандығы құрылған жыл?

А) 552 жыл

B) 508 жыл

C) 574 жыл

D) 519 жыл

E) 537 жыл

259. Сын есімнің пайда болуы қай дәуірде болған?

А) Көне

B) Орта

C) Жаңа

D) Ең жаңа

E) Белгісіз

260. Сын есімнің түпкі негізі?

А) есім синкретизмі

B) етістік синкретизмі

C) қосымшалар синкретизмі

D) түбір синкретизмі

E) туынды түбір синкретизмі

261. Сын есім жасау түрі?

А) Аффиксация

B) Лексикалық жіктелу

C) Мағына дамуы

D) Фонетикалық өзгерістен

E) Түбір дамуынан