tursynova_memlekettik_umk_kz_2011

164-тапсырма. Мəтіннің мазмұны бойынша берілген сұрақтарға жауап беріңіздер.

1. Түйіндеме сөзі қандай мағына береді? 2. Түйіндеме іс қағазының қай түріне жатады? 3. Түйіндемеде қандай мəліметтер қамтылады? 4. Бұл құжатқа

ерекшеліктерге сүйену керек?

165-тапсырма. Сөз тіркестерімен сөйлемдер құрастырыңыздар.

Жұмыс тəжірибесі, азаматтығы туралы мəлімет, жұмысқа орналасу, ұйымдастырушылық қабілеті, компьютерлік сауаттылығы, спортқа қатысы, жауапкершілік қасиеті, ғылыми дəрежесі, мамандығы туралы мəлімет, əскери атағы, кəсіби біліктілігі.

166-тапсырма. Төмендегі хабарландырулармен танысып, өзіңіз таңдаған қызмет орнына түйіндеме жазыңыздар.

1.Фирма «Физтех» ЖШС-нің Атырау филиалы техникалық қызмет көрсету жөніндегі менеджер қызметіне үміткер қабылдауды жариялайды.

Талап:

а) Мұнай саласындағы техникалық қызмет көрсету жөніндегі менеджер қызметіндегі жұмыс тəжірибесі 5 жылдан кем болмауы керек.

ə) Шет тілдерін (ағылшын, неміс, француз) жетік білу; б) Мұнай саласына қатысты жоғары білімі туралы құжат;

в) Компьютерлік технологияны білу, интернет бағдарламаларымен жұмыс істеу деңгейі жеткілікті дəрежеде болуы керек.

Түйіндемені мына факске жіберуге болады: 8 (3272) 57-08-41.

2.«Визор Капитал» ААҚ-ға директор мен талдаушы қызметтеріне мамандарды конкурстық негізде қабылдайды.

Қойылатын басты талаптар:

а) Батыстық қаржы-экономикалық жоғары білімі; ə) Ағылшын, жапон тілдерінде еркін сөйлеу;

б) Дамушы елдердің қаржы нарығындағы жұмыс тəжірибесі; в) Басшылық қызметіндегі жұмыс тəжірибесі кемінде 5 жыл болуы керек. Түйіндемені мына факске жіберіңіздер: 8 (3272) 28-86-39.

167-тапсырма. Бос қызмет орнына жарияланған конкурсқа əр студент өз атынан түйіндеме жазыңыздар. Үміткерлердің қайсысы сəйкес келеді? Оны мекеме басшысының төрағалығымен комиссия мүшелері шешеді.

168-тапсырма. Түйіндеменің үлгілерімен танысыңыздар.

Е) Қамқор, көмек

4.Жаңа сөздерден (неологизмдерден) тұратын қатарды табыңыздар.

А) Былтыр, биыл, қайта құру В) Ұстаз, оқытушы, ғалам тор

С) Өркениет, ғаламдастыру, нарық Д) Компьютер, интернет, ғылым Е) Аспап, құрал, техника

5.Етістікті сөз тіркестерін табыңыздар.

А) Өнерлі бала В) Жетпіс бесінші С) Таза жүру Д) Жол торабы

Е) Менің пікірім

12-апта. 23-сабақ

170-тапсырма. Іс қағаздарын жүргізу барысында қолданылатын құжаттардың іштей бөліну түрлері туралы өзара пікір алмасыңыздар.

171-тапсырма. Іс қағаздары қалай топтастырылады? Сабақ барысында талқылаңыздар.

172-тапсырма. Мəтіннің мазмұнымен мұқият танысып, мағынасын меңгеріп, мазмұндаңыздар.

Іс қағаздарының түрлері жəне оларды топтастыру

Іс қағаздарының түрлері өте көп, олардың негізгі түрлерін: мақсаты

мен мазмұнына, жасалған орнына, жасалу сатысына, қызметіне,

формасына, т.б. ерекшеліктеріне қарай топтастыруға болады. Ұйымдар мен мекемелердің іс жүргізу барысында қолданылатын құжаттарынжалпы мақсатына қарай ұйымдық-өкілеттік құжаттардеп алып, оларды іштей бірнеше топқа бөлуге болады.

1. Іс қағаздарын мазмұны мен қызметіне қарай:

а) жеке адамға қатысты жəне ə) қызметтік іс қағаздары деп екіге бөлінеді.

Жеке адамға қатысты іс қағаздары жеке азаматтар атынан жазылады.

Оларға мыналар жатады: өмірбаян, арыз, сенімхат, қолхат, хат, төлқұжат, куəлік, білімі туралы куəлік, т.б. Төл құжат, куəлік, білімі туралы куəлік сияқты құжаттарды мекемелер азаматтардың өз қолына береді, яғни əркімнің өзінде болады.

Қызметтік іс қағаздары мекеме немесе сол мекеменің жауапты адамының атынан жазылады. Қызметтік іс қағаздарына мекемелер мен ұйымдардың іс жүргізу барысындадайындайтын барлық құжаттарын

жатқызуға болады. Олар: қызметтік хаттардың барлық түрі, бұйрық, хаттама, т.б.

Ұйымдық құжаттарға мекеменің ұйымдастырылуына, құрылуына қатысты құжаттар жатады, олар: басқару аппараттық құрылым, оның құрамы, штат кестесі, ішкі тəртіп ережесі, жарғы, міндеттер, қызметтік нұсқау (инструкция), т.б. құжаттар жатады.

Мекеме мемлекеттік тіркеуге алынған сəттен бастап заңды тұлға болып саналады. Тіркеуге алынған мағлұматтар заңды тұлғаларды тіркейтін

Мемлекеттік реестрге алынады. Ұйымдық-құқықтық əрекетіне қарай мекеменің құжаттарына мекеме жарғысы, құрылтайшылар келісімі, коммерциялық емес ұйымдардағы жалпы ережелер жатады.

Мекеме жарғысы белгіленген тəртіп бойынша бекітіледі. Жарғыда мекеменің іс-əрекеті, негізгі бағыты, басқа бірлестіктер, жеке, заңды тұлғалармен қарым-қатынасы, құқықтары мен міндеттері жазылады. Жарғы мекеменің атын, мекен-жайын, оның ұйымдық-құқықтық əрекеттерін, басқару органын, бақылаушыларын, мекеменің қайта құрылуын, қызметін тоқтатуын реттейді, растайды. Жарғы негізінде мекеменің құрылымдық жүйесі мен жұмысшылар саны анықталады.

Штат кестесінде қызметтік атаулар мен еңбекақылар көрсетіледі. Мекемелердің құрылымдық бөлімшелерінің құқығын анықтайтын, жауапкершілік міндеттерін, қызметтерін белгілейтін Ереже жасалады.

174-тапсырма. Өкілеттік құжаттарға берілген мəтінмен мұқият танысып, мағынасын меңгеріп, мазмұндаңыздар.

Ө к і л е т т і к қ ұ ж а т т а р

Өкілеттік құжаттарға мекеменің қызметтік іс-əрекеттерінежəне қызметкерлеріне байланысты жазылатын бұйрықтар мен нұсқаулар жатады. Мұндай құжаттарға мекеме, ұйым, бірлестік басшысы қол қояды.

Өкілеттік құжат мəтіндерінің тақырыптары«... туралы», «... жөнінде», «... жайында» деген сияқты шылаулармен келген сөз тіркестерінен тұрады. Тақырып аттары қысқа, нақты болуы керек. Мысалы: «... өзгеріс енгізу

туралы», «... қайта қарау жөнінде», «... шара қолдану жайында», «...

қорытындысы жөнінде», т.б.

Бұйрықтарда ұйымның өндірістік-шаруашылық жəне басқа да маңызды бағыттағы мəселелері жазылады. Бұйрықтың ең маңызды бөлігі – оның мəтіні. Бұйрықтың мəтіні өкілеттік бөлімдерден құралып, «БҰЙЫРАМЫН» деген сөзбен беріледі жəне жеке жолға жазылады. Онда іс-əрекеттің орындалу мерзімі, орындаушының аты-жөні, қызметі көрсетіледі.

175-тапсырма. Анықтама-ақпараттық құжаттардан мəлімет алып, мəтіннің мазмұнына сұрақ-жауап құрастырыңыздар.

Анықтама-ақпарттық құжаттар

Ұйымдық-өкілеттік құжаттардың көп кездесетін түріанықтамае - ақпараттық құжаттар жатады. Олар: хат, жеделхат, телефонхат, түсініктеме, мəлімхат, акт, анықтама жəне т.б. қызметтік хаттар жатады. Бұл құжаттардың барлығы ақпарат беру мақсатында жазылады, белгілі бір оқиғаны, фактіні, ісəрекетті белгілейді, баяндайды.

Хат, жеделхат, телефонхаттар арқылы мекемелер арасында ақпарат алмасуы болады, ұсыныстар айтылып, алдын ала келісімдер жасалады, яғни мекеме басқа бірлестіктермен ресми байланыс жасайды.

Анықтама-ақпараттық құжаттардың бірі – акт. Ол мекеме жетекшісінің тағайындауымен құрылған тексерушілер тобы жəне жауапты адамдардың қатысуымен жазылады. Актілердің бірнеше түрлері кездеседі. Олар: материалдық құндылықтарды жарамсыз деп санау, іс қағаздарын қабылдап алу, өткізу, материалдық құндылықтарды қабылдау, өткізу, т.б. Құжатта акт жазушылардың аты-жөндері міндетті түрде жазылады.

12-апта. 24-сабақ

176-тапсырма. Өмірбаянда не жазылады, оның құрылымына не кіреді? Берілген сұраққа жазбаша жауап дайындаңыздар.

177-тапсырма. Өмірбаян неше түрлі болып жазылады? Өз пікіріңізбен ой бөлісіңіздер.

178-тапсырма. Өмірбаян туралы берілген мəліметпен мұқият танысып, оның жазылу жолын меңгеріп алыңыздар.

Өмірбаян жəне оның түрлері

Өмірбаян – жеке адамның өмір жолы мен қызметі хронологиялық тəртіппен туған күнінен бастап, бүгінге дейін жазылатын анықтама-ақпараттық іс қағазының бір түрі. Тəжірибеде өмірбаян үш түрлі болып жазылады:

Біріншісінде адам өзінің өмірі мен қызметі туралы баяндайды. Бұл көбінесе қызметке орналасу кезіндегі жеке іс қағаздарына қоса тігу үшін жазылады. Онда адам өзінің аты-жөнін, туған күнін, айын, туған жерін толық көрсетеді. Одан кейін өзінің өмірі мен қызметі туралы деректерді ретімен жазады.

« Құштар көңіл» (1977), Ш. Жиенқұлованың «Өмірім менің – өнерім» (1983), Д. Қонаевтың «Өтті дəурен осылай» атты кітаптары өмірбаянның осы түріне жатады.

Өмірбаянның үшінші түрінде қоғамға белгілі қайраткерлердің өмірі мен шығармашылық, саяси қызметтері өз тарапынан ,емесбасқа біреулердің тарапынан баяндалады. Мысалы, ұлы жазушылар мен ақындар – А. Құнанбаев, Ш. Уəлиханов, А.С. Пушкиннің өмірлері туралы шығармалар осындай өмірбаян түріне жатады.

Атап айтсақ, С. Мұқановтың «Аққан жұлдыз», М. Əуезовтың «Абай жолы» шығармалары. Өмірбаянның мұндай түрі көркем шығарманың əр түрлі жанрларында очерктен бастап роман-эпопеяға дейін жазыла береді.

Бұл өмірбаян алдыңғы екеуінен өзгеше, қоғамдық талапқа сай публицистикалық тілмен жазылады. Мұндағы мақсат – мəліметті қоғамның жалпы мəдениеті, экономикасы мен əлеуметтік жағдайына сəйкестендіре беру. Сондықтан, өмірбаянда субъектінің суырыпсалма ақын болғандығы немесе жетім қалғандығы сол кездегі қоғамдық ортаға қатысты баяндалады.

өмірбаяндық шығармалары да кездеседі.

Күнделікті өмірде ең жиі қолданылатын құжаттың біріншісі– өмірбаян. Ол əркімнің өз қолымен жүйелі түрде бірінші жақта, жекеше формада баяндалады.

мəлімет;

3.Білімі, оқыған оқу орны;

4.Кəсіби тəжірибесі жəне кəсіби біліктілігі;

5.Қоғамдық-саяси қызметі;

6.Қосымша мəліметтер;

7.Отбасы жағдайы туралы;

8.Мекен-жайы, аты-жөні, қолы, қай күні жазғандығы, айы, жылы.

Өмірбаянның грамматикалық ерекшеліктері

Өмірбаянда жазылатын құжаттағы барлық мəліметI жақ жекеше түрде баяндалады, оның жіктік жалғауы: -м. Етістіктің жедел өткен шақ формасы қолданылады, оны жасайтын жұрнақтар: -ды, -ді, -ты, -ті. Мысалы:

дүниеге кел+ді+м, оқы+ды+м, бітір+ді+м, қызмет ет+ті+м, т.б.