Abulqasim Otepbergenov - Tanlamali shigarmalar 7

Bir jurtta otırıp, onı ne qılsın, Ahmaq bir málǵunnıń sózleri qursın.

1. SSSR suw xojalıǵı ministiri orınbasarı Polatzadeniń «Araldı qurıtıp astına egin egiw kerek» degen sózi názerde tutılıp otır.

132

«Ańlamay sóylegen awırmay óler» Biyopa Aral qádirin ne biler.

Bilse bul jerdegi eller biledi, Sonıń tileginde «haq» dep keledi. Turan oypatınıń sawlatı Aral, Gáwharlar ishinde qımbatı Aral.

Sen saqıysań, sen joqarı, sen jomart! Qaraqalpaq bolsın deseń salamat, Ráhim áylep suw jibergil Yaratqan, Suwdan taza, sútten aq bir xalıqpan.

133

Xosh allayar aytıp baratsa Aral, Kózin jaslap, háste jatsa aqmaral, Qazan urıp, solıp qalsa gúlbaǵıń,

Baǵsız, gúlsiz daǵda qalsa baǵmanıń,

Ámelge aspasa maqset-muradıń, Ábiger, áljiwaz bolsa zúriyadıń. Abırjı muz ústindegi paqırday, Qalsań jer sıpalap górdey, soqırday. Bawır daǵlap bozlamasqa bolar ma? Hám júregi sızlamasqa bolar ma?

134

Doynaqtan ayrılıp, bedewiń jolda, Tursań al-sal bolıp tizginiń qolda. Áke balasına etse qıyanat,

Hám keyninde qalsa, passıq jaman at. Jas ortada janbay qalsa ıqbalıń, Háwijge mingende úzilse tarıń. Dónip tursa apat ústine apat,

Araldı kórmese keleshek zúriyat. Bawır daǵlap bozlamasqa bolar ma? Hásiret, ǵamdı qozǵamasqa bolar ma?

135

Xalqım deyip soǵıp tursa kókirek, Kewlińde bar bolsa bir jaqsı tilek. Beldi bekkem buwıp, kerip kókrekti, Lárzege keltirip jer menen kókti. Aytıslarda pallar tamıp sózińnen, Tartıslarda shaxmaq shaǵıp kózińnen. Tınısh almay sharlap, Aral dep shawıp, Sonnan keleshegiń, ıǵbalıń tawıp. Mánzilińdi gózlemeske bolar ma? Baxıt jolın izlemeske bolar ma?

136 Aybatlı arıslan tekles Aralım!

Ózińnen hesh teńiz ótpes Aralım! Gires, gires marjan berip eline,

Jaradıń sen ash xalıqtıń kúnine. Jeńislerdiń tuwı bolıp jelbirep, Qarakeńe mádet bolıp, ıyıq tirep. Dize búgip saǵan tájim etermen, Ardaqlayıp, seni jırlap ótermen. Táriypińe sózim jetpes Aralım, Tariyxıńa kózim jetpes Aralım.

137

Insap ber paraǵa, bayǵa alımsaq, Ǵarǵa, quzǵun, bayıwlılar qurımsaq. Sennen alıp, alıp qaytpaǵanına, Zikrińdi umıtıp aytpaǵanına.

Ya Tawfıyıq! Ya Toba! Astapurulla! Ál Jabbar, Ál Ǵaffar, Ál Jálil qolla! Ámiw, Aralıma jiber suwıńdı, Qaytar qáhárińdi, jiber quwıńdı. Ózge bir panam joq ózińnen basqa, Qáne bir qalpaqqa názeriń tasla.

138

Bárin peylimizden tapqanbız haslı, Paxta, salı bolıp ǵárezi, qastı.

«Altı million tonna beremiz!» deyip, «Bermesek til tappay ólemiz!» deyip, «Yarım million qaraqalpaq salısın, Seksenbeske deyin mámleket alsın. 1 Ol ushın Ámiwdiń quyar ayaǵın, Egislik etemiz oyaq-buyaǵın.

Eń hasıl topıraq, toǵaydıń astı!» Dep mıńlaǵan gektar jerlerdi ashtı.

1. 1985 jılǵa deyin qaraqalpaqta burınǵı qızıl imperiyanıń jobası boyınsha 500 000 tonna salı jetistiriw názerde tutılǵan edi.

139

Jıǵıp torańǵıldı, qırıp qırǵawıl, Suw astında qaldı el menen awıl. Suwıń da basıńan asqan waǵında, Ottan mıń esege jaman haǵında. Qazanda, shómishte suwǵa malınıp, Balaq túrip, batpaq keship, sabılıp. Dalada kók teńiz, shaǵala, úyrek, Úyińde edeniń turar lipildep, Otırarǵa alaqanday jer tappay,

Al-sal bolıp turdıń deyip «Yapırmay!» 140

Otta janǵan yańlı qawjırap, quwrap, Mádeniy eginler, baǵlar boldı sap. Aq terekler, qara tallar, aq tallar, Kempir-ǵarrı, jigit-jeleń, jas ballar. Tamırı kesilgen daraqtay solıp, Júzleri on juwǵan eskidey bolıp. Mıń túrli awırıw tawıp bir basqa, Sorlılar qartayıp, jetpey qırıq jasqa. Afrikanıń ash, jalańash xalqınday,

Dizleri búgilip, belleri sındı-áy. 141

«Allada esap bar, Alla jańılmas!» Bárin ólshep turar tárezi hám tas. Ne zatqa jábir, sútemler etseń, Allańdı umıtıp, asqınlap ketseń. Qay waq, bir waq kórsetedi kózińe, Qaramaydı táwbe menen sózińe. Biyruwbardıń qáhárine ushrap,

«Átteń!» deyip nalıp, mańlayǵa mushlap. Suwsız shólde jer sıypalap qaldıq biz, Gór ústine gúmbezlerdi saldıq biz.

142

Kókten dónip tursadaǵı mıń apat, Gór ústine gúmbez salıw marapat. Suwǵa mantıqtırıp jer menen kókti, Ámiw ayaǵına salılar ekti. Paxtanıń da esap-sanı bolmadı, Paraxorlar birin-biri qolladı.

Qosıp jazıw boldı káspi hám kári, Gilleń bir jalatay, awzı bir bári. Awızın aranday ashıp aqırdı, Tumlı-tustı, jaypap, jalmap otırdı.

143

Sonnan baslandı bir alasapıran, Shımshıqqa tiygendey shetinen qıran. Jazıqlı, jazıqsız qamalıp attı,

Sol jaǵı janıma oǵırı battı. Gúnalı, gúnasız tergewge qatnap, Etikli suw keship, otlardan atlap. Aspanıń bes eli kelip basıńa, Záhár-zaqqım qatıp isher asına. Paradan patshanıń sarayı yańlı, Salınǵan jaylardı shetinen aldı.

144 Biysharalar qorqıp áwliyedegi, Gúmbezlerdi túnde jıǵıp ta keldi. Mıń bir teńge bolıp tıshqan tesigi, Qańırap qaldı górdey bolıp esigi, Hátte qolǵa túsip Usmanxojaev, 1

Oǵan CK taǵıp mıń túrli ayıp, Kózin móymeńletip túrmege saldı, Azaplap, qorqıtıp, zárresin aldı. Ol sorlı kóplerdi satıp sırtınan, Jan ushın keshti ol eli-jurtınan.

1. Usmanxojaev sol gezdegi ÓzKP oraylıq komitetiniń birinshi sekretarı. 145

Jábirdiń jazasın tartpaǵanı ma? Esaptıń naqpa-naq qaytpaǵanı ma? Aqılǵa juwırtıp, oylan adamzat, Etken islerińi aytsam atpa-at.

Tań atıp, kúnler batajaq emes,

Qılmıslar ómirge bolıp bárhá kes. Nápsińdi júwenley almay hámiyshe, Alıwdı ózińe etkenseń peshe.

Bárhá tis-tırnaqlap, ókireń qaǵıp, Júreseń janıńdı otlarǵa jaǵıp.

146

Salı, paxta bolsa eldiń baylıǵı, Miynetkeshtiń quwanıshı, aylıǵı. Biraq ta hár zattıń ólshem, shegi bar,

Aspan sheksiz bolǵanı menen dúnya tar. Jer degen anmız álemler ara,

Jalǵız ǵana núkte, serlep bir qara. Ózi de ábiger, nashar, áljiwaz, Bolǵan emes sira tórt túlegi saz. Oǵan tumlı-tustan qarday jabadı, Qanday apat bolsa jerdi tabadı.

147 Quyashtaǵı jarılıwlar, janıwlar, Juldızlardıń sımap yańlı aǵıwlar.

Kosmostaǵı esap-sansız shań, tozań, Jetpes sira sana, aqıl menen ań. Barlıǵı jalǵız bir jerge qaralǵan, Bále bolıp, belbew bolıp oralǵan. Ataman, jaǵaman, jutaman deydi,

Qay waq, bir waq sizdi qurtaman deydi. Usınday bir apat dónip turǵanda,

Bizdi de bilmedim, Quday urǵan ba? 148

Quday urmaǵanda, jábirdi jerge, Esap-sansız berermedik hár kúnde. Pataslap dáryasın, teńizin, kólin, Úzliksiz bombalap, sındırıp belin. Atomdı sınaymız kúnde, kún ara, Saw jeri qalmadı, qıp-qızıl jara. Qay jerden bir uwıs topıraq alsań, Túrine, túsine názeriń salsań, Qıssań topıraqtı, qanlar aǵadı. Bawırıń paralap, kóksiń jaǵadı.

149

Qan aqpaǵan, qan tambaǵan jer bar ma? Dúnya degen dawlı, alǵaw, dalǵaw ma? Bul sorlı qara jer qanǵa juwılsa,

Jelkesi osılıp, uwǵa uwılsa.

Bir máwrit ǵawǵadan, arılmay bası, Sımaptay erise taw menen tası.

Bir jaǵın óshirseń, bir jaǵı jansa, Júzinde máńgilik daq bolıp qalsa, Keleshek áwlattıń halı ne bolar?

Ármanlar ulaspay paymana tolar. 150

Hindi ápsanası «Qalila hám Dimna», Kóp hikayat, naqıl, parasat onda.

Marjan monshaq yańlı hasıl, dúrdana, Aqıl-oy gáwharı, dúnyada dara. Onıńday kitaptı shejire, aqıl, Bastan-ayaǵına násiyat naqıl. Kórmedim, bilmedim elege deyin, Qunıǵıp oqıyman bergil bir zeyin. Sonda bir ápsana esime tústi,

Tásir etti meniń ruwhıma kúshli. 151

Bir maymıl qolına baltasın alıp, Kórgen kúnlerine, táǵdirge nalıp. Kúndegi kún-kóris, ǵalma-ǵal ushın, Jumsap belde quwat, denede kúshin, Órden, ıqqa keshe kúndiz juwırıp, Ókireń qaǵıp, jer tanabın quwırıp. «Toǵaydan bir otın shabayın!» deyip, «Qısta gúrletip bir jaǵayın!» deyip. Shıqtı úlken torańǵıldıń basına, Baltasın ótkirlep alıp qasına.

152

Qarańız ol sorlı, sáwselim bastı, Ata-tegi máńgúr, maymılda haslı. Áweli qarap ol búrgeni, biytti, «Iske kesent berip, qolımdı irkti!» Qoltıǵın, sanların, basın ol qasıp, Ózinshe yoshlanıp, kewili tasıp. Íńıldap qosıq ta ayta basladı. Uwıstı toltırıp naspay tasladı. Awızdan silekey aǵıp, túshkirip, Shaxada turdı ol jillidey kúlip.

153

Keyin eserlenip shawıp shaxanı, Kózleri alarıp, shıqqansha janı. Qolda dimar qalmay, sorlı sabılıp, Mayǵa túsken tıshqan yańlı malınıp. Uradı kep ózi turǵan shaxaǵa,

Bunı kórip jerde ullı «wa-ha-ha!» «Ahmaqpısań, jillimiseń, neseń sen? Nege óziń turǵan jerdi keseseń?» «Ahmaq, jilli, májgún sizler shıǵarsız, Demeńiz, maymıldı aqılsız, bassız!»

154

«Maymılıń gáp uǵıp, adam bolar ma? Jer júzinde bunday nadan bolar ma? Ózi mayına quwırılatuǵın,

Ómiri jeldey suwırılatuǵın.

Aqıl, násiyatqa turmay hesh hárgiz, Afrika shólinde ósken bir ógiz. Usaydı jipsiz júrgen bir malǵa, Dúnyada hár túrli maqluqlar barda. Kesapatı jılǵız ózine emes,

Bizge de tiyedi bolıp júrer kes!

155

Dep janlı jániwar qashtı qasınan, Sol waqta muǵallaq túsip basınan. Quladı ol jerge shaqası menen, Astında qashalmay qalǵanlar ólgen, Ózi de mayrılıp belden, ayaqtan, «Otın degen bále shıqtı qayaqtan?» Deyip óksip jılap, baltasın zıńıp, Shahanıń astınan súyrelip shıǵıp. Ózi hayran qalıp etken isine,

Isi qırın ketti, bárhá hákisine. 156

Bizler de tap usı maymılǵa usap, Qolǵa kisen salıp, ayaqtı tusap.

Máńgúrdey, májgúndey, soqırday, kerdey, Táwbege kelmeymiz mayrılmay, ólmey. Qastı ǵárezimiz jerdi mayırıw,

Qaysı mushın kórseń tóbeles, qıyqıw. Qanlar suw orınına aǵıp atırǵan, Kómilmey esapsız lashlar jatırǵan. Adam qastlıq etip adamıyzatqa, Balta urar tamırına, zúriyatqa.

157

Terror degen bále jer menen kókti, Búldirip, kóp jerge tuqımın septi. Ot ishire qaldırıp, Awǵan, Iraktı, Taptadı, jayladı, jaqın-jıraqtı. Esap-sansız neft kánlerin jaǵıp, Jazıqsız janlardı tutqunǵa alıp. Basına mıń túrli bále saladı, Qarqıratıp mal orınına shaladı. Janı jay tabadı, jandı qıyǵanǵa, Tuwrı keleme bul dinge, iymanǵa?

158

Adam násli dewge sira bolmaydı, Aytpay, jazbay sira kewlim tolmaydı. Bir ómirge esten shıqpas is boldı, Ǵumshalar ashılmay, sarǵaydı, soldı. Beslanda balalar oqqa ushqanda, 1 Biymezgil, biygúna jerdi qushqanda. Jer de kóterealmay músiybet, ǵamdı, Jaralı arıslan kibi tolǵandı.

Adam qastlıq etip adamıyzatqa, Balta urar tamırına, zúriyatqa.

1. 2004 jıldıń 1 sentyabrindegi Arqa Osetiyanıń Beslan qalasındaǵı mektep balaların, ataanalardı terrorshılar tárepinen qamal etip, ráhimsiz túrde bir neshe júz adamnıń óltirilgeni názerde tutılıp otır.

159

Tórt kún qamal etip nárestelerdi, Dúnyada joq, iyttiń azabın berdi. Tumlı, tusqa dizip bombalar baylap, Jigitlerdiń iri, mıqlısın saylap.

Shetinen mańlaydan atıp tasladı, Qanǵa qolın juwıp, kewlin xoshladı. Qundaq penen urıp kempir, ǵarrını, Bas kótergen namıslını, arlını. Tabjıltpay, sóyletpey lal etip qoydı. Tik qaraǵanlardıń kózlerin oydı.

160

Bir qultım suw bermey dińkeni qurtıp, Bawırdı paralap, kókrekti jırtıp. Tabjılmay tóbede turdı qaqshıyıp, Nıqaptan tek ǵana kózi aqshıyıp. Ayaq-qollı maqluq, adamǵa megzes, Din-iymandı bilmes, qas-kirpiksiz pes. Bastan ayaǵına tisi-tırnaǵı, Gúldir-saldır qural-jaraq ján-jaǵı. Temirge jan berip qoyǵanday misli, Qaratastan músin oyǵanday misli.

161

Bunshelli bolmaǵan temir de, tas ta, Qatallıq, qanxorlıq ómirde hasla. Bilmegen, kórmegen dúnya hesh waqta, Buǵan hátte gúwa Yaratqan Haqta. Qandı qozdırıwshı báleler iship,

Qıyalı párwazlar, jobalar piship. Eldi boysındırıp, qullıq etiwge, Sóytip maqset-muradına jetiwge. Jıynap jawız, ahmaq, awma, lohetti, Jarıw, jaǵıw, jan qıyıwdı úyretti.

162

Olar ashıp ájel atlı mektepti, Tumlı-tusqa onıń tuqımın septi. Dúnyanı daw menen jánjelge qoyıp, Jazıqlı, jazıqsız bendeni soyıp. Qanqorlıq, jawızlıq shegine jetti, Alla, Payǵambardı umıtıp ketti. Haywanday bas urıp. dus kelgen jerge, Qastıyanlıq etip tuwılǵan elge.

Kúlin kókke suwırıwdı oyladı, Ot penen oynawdı sira qoymadı.

163

Bul mekteptiń ideyası, muradı, Uran bolıp qastıyanlıq turadı. Olarǵa báribir ata-anańda, Jaqın-juwıq, hayal, bala-shaǵańda. Qaramaydı ǵarrı menen jasıńa, Záhár-zaqqım katar isher asıńa, Ottı kórse, qandı kórse quwanıp, Óli kórse, qapa kewli jubanıp. Júrgenlerge júrek bawırıń eziler, Adam sıpat, maqluq bolıp seziler.

164 Usamaydı adamzattıń násiline,

Ne islese isler teris, hákisine. Aydıń júzindegi daqqa usaydı, Birin-biri buwıp, baylap, tusaydı. Birin biri qaqıratıp, shaladı,

Saw baslarǵa sawda-ǵawǵa saladı. Sonday bir takabbır, sonday bir tajjal, Qula dúzde ósken bas bilmes bir mal. Beline jarılǵısh báleler baylap,

Jaradı adamnıń kóp jerin saylap. 165

Qarańız usı bir ahwalǵa, jayǵa, Ne sebep sorlılar jazǵan Qudayǵa. Óziniń janına ózi qast etip, Biygúna bendeler basına jetip, Júrgenlerdiń esap-sanı bolmadı, Marapatlap, aldap, suwlap qolladı.

«Óziń ólseń, bala-shaǵań máńgilik, Patshalıqta jasar, kórmes bir búlik, Buwat-buwat dollor berip turamız. Bir ájáyıp ádil dáwlet quramız.

166

Hárgiz ekilenip keyin qarama, Bunıń sebeplerin bizden sorama. Onı Yaratqannıń ózi biledi, Sheyit ólseń o dúnyańdı beredi. Oylanba, qarama ońı, solıńa, Belińe baylada túskil jolıńa. Alamannıń kóp jerinde jarasań, Erlik islep, tariyxlarda qalasań.

Bunday baxıt nesip etpes hesh kimge, Quwanaber jetkenińe bul kúnge. »

167

Dúnyada joq sózler, terminler qaydan? Payda bolǵanına aqılım hayran.

Mısal ushın «kamikadze» degendi, Usı kúnge deyin kim, qashan bildi. Óz janına qast etiwshi maqluqtı, Uslayınsha ataytuǵın bop shıqtı. On uyqlaǵanda túske enbegen, Aqıl-eske sira tuwra kelmegen. Bundaydı Qudaydıń bendesi dewge, Kalimada, sózde kelmeydi tilge.

168 Salıńız jerdiń júzine názer,

Altı milliard adam bar desek eger. Altı milliard minez, árman hár basta, Bir-birine hárgiz usamas hasla.

Altı milliard dúnya, sonshelli juldız, Quyash penen aydur, tún menen kúndiz. Qaysı birin táriyplep, nesin aytayın, Túsinbedim haslan jaǵdayın, jayın. Insan degen ózi jumbaq sheshilmes,

Birewi saw bolsa, ekinshisi pes. 169

Alla jańılmaydı esińde saqla, Tárezi tartıwlı, abayla, baqla.

Hár bir alǵan demiń, qádemiń, kúniń, Esapta ekenin siz jaqsı biliń. Asqınlap Qudayın umıtqan bende, Insap-iymannan tabılmay emge. Júredi bir-birin ǵajıp, kemirip,

Qan qusıp, qan keship, ábden semirip. Shúkirlik etpegen bendelerine,

Apat jiberedi erteme, keshpe. 170

Indoneziya degen eldi alayıq. Ján-jaǵına baqlap názer salayıq. Suw ishire qalqıp júrgen atawlar,

Tawsılmas ǵawǵalar, jánjeller, dawlar. Suwdan aman qalıwı da biymálim,

Ya Yaratqan Jabbar , Quranı Kárim. Ájel aydarhası awzında turıp, Biri-birin atıp, qaqsatıp urıp.

Elde búlginshilik, ala sapıran. 1 Shımshıqqa qırǵıy etkendey qıran.

1. Indoneziyada mámleketti basıp alıw niyetindegi hár túrli jawız kúshler barqulla urısjánjeller menen elge kóp búlgishilikti salıp atırǵanı názerde tutılmaqta.

171

Tınıshlıq qádirin bilmegen elge, Shúkirlik etpegen biymaza jerge. Allanıń ǵázebi, qáhári qattı, Táriyplep bolmaydı onıńday zattı. Kerek bolsa búlginshilik, apatlar, Mıńda bir bále bar, jetpes sıpatlar. Jer qarında okeannıń astında, Adamlardı qırıp, joyıw qastında. Sonday bir kúsh penen silkindi jeriń, Kúl-talqan, tep-tegis boldı kóp eliń.

172

Suwlar kókke shapshıp, taw yańlı tolqın, Til jetpes aytıwǵa sıpatın, sıyqın. Atawlar, atawǵa kelip qaǵıstı,

Háp zamatta jutıp ketti jaǵıstı. Jábir jannan ótip, súyekke jetti. Neshe mıń jan izsiz joǵalıp ketti. Lashlar gires-gires, sıǵasıp qaldı, Onlap, júzlep, bárin bir górge saldı. Ya Qúdireti kúshli, jalǵız bir sózim, Tabagór ilajın, sharasın óziń.

173

Birimlep kómiwge waqıtta, jerde, Tabılmas, jetpeydı, sıymaydı, shenge. Jerdiń júzi ólik penen qaplandı,

Kóz ashıp jumǵansha kóp jer sap boldı.

Aqılǵa juwırtıp, oylanıp kóriń, Ólsheń, sheneń, óziń baxasın beriń. Ózi qıyań-kesti, daw menen jánjel, Bolıp atqan jer bul mıń túrli málel. Shúkirlik etpegen ásiy bendege, Apat keler eken kókten, jerden de. 1

1. 2004-jıl 24-dekabrde «Cunami» aqıbetinen kúshli jer silkiniwi nátiyjesinde Qubla Shıǵıs Aziyada-Indoneziya, Malaziya, Indiya, Shrilanka ellerinde insanlar qırılıp qaldı. Usı ellerdiń derlik barlıǵında ishki ekstremistlik toparlar búlginshilik salıp atır. Bul Allanıń: «Al saǵan apat kerek bolsa» degen qáhir-ǵázebide bolıwı múmkin. Sebebi shúkirlik etpey ózi menen ózi qırılısıp atır. Cunami tolqınınıń quwatı 1945-jılǵı Amerikanıń Hirsimaǵa taslaǵan atom bombasınan on mıń ese quwatlı boldı. On mámleket jábir kórdi.

174

Urıspay-aq, dawlaspay-aq ájel bar, Dúnya iskenjedey, qapes yańlı tar. Ekenin ne sebep bilmeymiz bizler?

Aytsaq ada bolmas, bul haqta sózler. Tar dúnyanı tarıltıwǵa tırısıp, Keshe-kúndiz jaǵalasıp, urısıp.

Óz násline ózi balta uradı, Astan-gesten, qıradı da, joyadı. Birin-biri óltiriwge dım qushtar, Qıńır-qıysıq iste qanday máni bar?

175

«Kamikadze» minip may artqan mashın, Jawızlıqta zańǵar kórsetip kúshin. Úlken imaratqa, elshixanaǵa,

Ya bolmasa qorıqlawlı dalaǵa. Qullası óltiriw ǵárezi, qastı. Insan emes onıń negizi, haslı.

Kózine qan tolıp, kórinbey hesh zat, Júrisi, turısı apat, álamat.

Jaradı, jaǵadı, janadı ózi, Bolmadı dúnyanıń tınısh bir gezi.

176

Sorlı Iraklılar ottıń ishinde, 1 Mıń bále kóriner jatsa túsinde. Júrip te, jatıp ta taqatı bolmay, Ya óli, ya tiri paymana tolmay. Ne ekenin ózleride bilmeydi,

Kózler soqır, kewil hesh zat ilmeydi. Urıs ne kúnlerge salmas adamdı, Kúl talqan etedi adamdı, zańdı.

Eń birinshi huquq, erkten ayırar, Ushqır talmas qanatıńnan qayırar.

1. Iraktaǵı ala sapıran dáwir, kúnde, kún ara «kamikadze» tárepinen jarılıwlar názerde tutılıp atır.

177

Eki mıń jıl burın gúllengen jerde, Ilimde, bilimde qúdiretli elde. Tirenishi bolǵan dinniń, islamnıń, Jáhánge táriypi ketken kóp jannıń.