Ibrayim Yusupov - Kewil kewilden suw isher

31

Márt shayırlar sazlap lirasın, Sulıwlardı jırlaydı eken. Tábiyat iyip aq shashlı basın, Íshqı qosıǵın tıńlaydı eken...

Wa, sulıwlar! Shıǵısımız sherik,

Bildińiz ǵoy endi nelikten:

Sulıwlıqtı sizlerge berip,

Shayırlıqtı bizlerge bergen.

Iyul, 1968-j., Moskva.

NAWAYÍǴA

(Shayırdıń 500 jıllıq merekesinde oqılǵan qosıq)

Sen ármansań shólge pitken baq bolıp, Sayalı, miywalı bir daraq bolıp. Zamanlar dawılı shayqaǵan sayın Jamalıń qulpırǵan zerbaraq bolıp.

Jeti ıqlım gúzarında bir gúmbez Dáwirler apatınan jıraq bolıp,— Ol turar. Óter ózimshil patshalar Dúnyaǵa jaqsı-jaman qonaq bolıp. Turdıń jaqtırtıp gózzallıq ıqlımın,

Qarańǵıda janǵan shamshıraq bolıp. Áwladlar kewli ashıqdur diydarıńa, Janı jolıńızǵa japıraq bolıp.

Sahra gúllerin shashayın ústińe, Nawayını súygen qaralpaq bolıp. Ibrayım der, ullı ruhıń aldıńda Bas iyeyin shákirtiń Berdaq bolıp.

19 sentyabr, 1968-jıl. Tashkent.

32

JIGITTIŃ SONÍŃDAY BIR DOSTÍ BOLSÍN.

Ózi bolǵan, háy, ózmámbet jigitler! Súrińler dáwrandı, ortańız tolsın. Házir kulaq súymes pándi-úgitler, Sonda da aytayın: doslarıń bolsın.

Doslıq gúlshanına megzes bul zaman, Kewil kewillerden suw isher mudam.

Óziń dúziw bolsań, kópdúr dos-yaran, Doslardıń ishinde bir dostıń bolsın.

Saǵan hámdám bolsın ózi jasınan, Studentlik waqtıń zaǵarasınan. "Janımdı bereyin" demesin saǵan,

Berse aytbay berer bir dostıń bolsın.

Sınshıl dúnya qosıp talay baslardı,

Esap-shot qaqqızıp sınar doslardı.

Aytqızar hár túrli jańıltpashlardı,

Sonda jańılmastay bir dostıń bolsın.

Suw boyında bir qos hawalı terek,

Tamırı qosılǵan, shaqası bólek.

Atların suwǵarsın júrekten júrek,

Eki torala ǵaz talpınar bolsın.

Dúnya jolda jatqan túlkige usar,

Kúnshillik jibine bildirmey tusar.

Bir qız bolıp ekińizge kóz qısar,

Sondayda zeyini qıl qawıp tursın.

Xojalıq mashqala túskende basqa, Hárkim shırmatılıp bir qolań shashqa,

33

"Dospız" degen mártler keter tum-tusqa, Sondayda sır bermes bir dostıń bolsın.

Aqıl-parasatlı, ǵoshshaq azamat, Bolsın hám ózińnen bir qádem ziyat.

Ol hám sennen alsın yosh penen quwat, Asqar taw aybatıń-bir dostıń bolsın.

Sen dep qalsın jurt kórgende tóbesin, Tartsın saldawlasıp aqıl kemesin. Sen ne aytsań bárin "maqul" demesin,

Adassań abaylap aldıńdı sholsın.

Kaynap ketseń, tartıp qoysın otıńdı, Sharshap qalsań, meshewlesin atıńdı. Aqıl oyı asqatıqtay tatımlı,

Jigittiń jón biler bir dostı bolsın.

Júk artılıp kárwan júrip ketkende, Ornıńa jas áwlad kelip jetkende, "Sonday doslar bolıptı—dep—ótkende", Iyni kelgen jerde aytısıp júrsin.

Fevral, 1969—j. Nókis.

** *

Erik gúllegen aprel aqshamında Sharbaq artında bir qızdı tutqanman. "Súyeseń —be? —dep soraǵanımda, Ol úndemey tómen qaraǵan...

Sonnan berli saǵan ashıwlansam Ya bir jaqpas qılıǵıńdı kórsem,

Sol qız jetip keler

Hám saǵan—

Jáne ashıq bolaman qaytadan.

35

QAZAQ DÁRYA

Hár túp terek, hár úy bunda

Suwǵa baqqan, Qazaq dárya. Qaraqalpaqtıń tariyxında Atqa shıqqan Qazaq dárya.

Torala ǵaz tobın izlep,

Kóllerdi sharq urıp gezbek. Suw boyında mákan dúzbek Miyras bolǵan Qazaq dárya.

Arqalanıp kóp ármanda,

Ata-baba ash bolǵanda,

Jawrap ózegi talǵanda, Jalǵaw bolǵan Qazaq dárya.

Qarnı qalqıp, jılım maylap, Írıs qazanı bolıp qaynap, El shaqırıp balıq oynap, Bazar etken Qazaq dárya.

Saǵa alıp Aq dáryadan, Harlap talay góne arnadan, Atıńdı esitken adam

Saǵan kóshken, Kazaq dárya.

Beljekeni, Mayshı tumsıq, Aq qalası, Aq tam qumshıq, Ǵaz ǵańqıldap, aq kuw sıńsıp, Kóp shalqıǵan Kazaq dárya.

Belgisindey namıs-ardıń Ornı tur qanlı kamaldıń, Batır babam Ernazardıń

36

Qanı tamǵan Qazaq dárya.

Xalıqtıń arın arlap ótken,

Kóz kórgenin jırlap ótken,

Aq qalada Berdaq ótken,

Teberik jer Qazaq dárya.

Kúnlik etip bolıp sayıl,

Erjan ataw, Uzın qayır,

Pishen orıp Omar shayır,

Talap etken Qazaq dárya.

Kósheń—dárya, suw arnası, Ǵaz qatar úy aynalası, Araldıń Veneсiyası,— Qızıqlı el Qazaq dárya.

Kól jaǵalap salǵan awın,

Nar qamısın shayqap dawıl,

Gúrlep atqan gúreń awıl,

Ataqlı el Qazaq dárya.

Bazda qaytıp, bazda tassa, Suw tartılıp teńiz qashsa, Jańa arnadan saǵa ashsa, Shalqır jáne Qazaq dárya.

1967 j.

TOQAYǴA

Báhár keldi. Keldi demek poeziyanıń náwbeti, Shıq dostım qábirińnen, qızsın, shayırlıq

sáwbeti.

Quyash qızsın ıshqı etip tatardıń Toqayına,

37

Keteyik Qazan artı ya Qırlay toǵayına!

Bilgenmen ol jerdi men de, onda tuwılmasam da, Jez tırnaqlar túsime enip júrgen anda-sanda.

Onda ele ertek sóylep qayıńlar gúwildeser, Japıraq ózgeshe sıldırlap, samal ózgeshe eser.

Onda ele kúshli jańlap xosh hawazıń tur seniń, Az shertilgen, erte úzilgen muńlı sazıń tur seniń.

Gózzal tatar muzasınıń mákanına bul waqta Sazıń ıshqıńda jańadan áwladlar aǵılmaqta.

Júyrik qálem iyeleri tawap etip sózidi,

Kózine súrme eter basqan balalıq izińdi.

Jáne de onda qúdiretli lirańa bolıp háwes,

"Shertsem" dep, tırmasıp atqan virsheplet5 hám az

emes

Al sen she? Kóp rahmet Toqay bolǵanıń ushın, Qara nan jep, shayırlıqtı aqlay alǵanıń ushın.

Tuwǵan el, ana tilińniń ármanların jırladıń, Bes qosıq jaza salıp, kókiregińe on urmadıń.

Túrkiy ziban shiyariyatın6 jańartıp alǵa aydadıń Qosıqtıń qos materigin tutastırıp jalǵadıń.

Bayron, Lermontov Shıǵısqa tanılıp lapız benen,

Pushkindi sóylestirdiń Saadiy, Hafız benen.

5. Virsheplet—eplemey shayır.

6. Shiyariyat—kórkem ádebiyat, shayırlıq óner mánisinde.

39

Kettiń ornıńdı belgilep. Kim ayttı sizdi óldi dep? Jaqsı shayır ólmes bolar.

1970-j. yanvar.

SORSHA

Qapa bolsań aǵın suwdı jaǵala,

Tasıp ketseń áwliyeni arala.

Naqıl

1.

Barlıq hám joqlıqtıń shegarası bul. Usı jerge kelip izler joǵalar.

"Mensiz dúnya joq" dep, asqınǵan kewil Bunda sabasına qayta quyılar.

Bunda kúlki tınar ǵumsha láblerden,

Kózge jas juwırar, aqıl albırar.

Dostıń sensiz úyge qaytar bul jerden.

Ya ol sen qaytqanda ere almay qalar.

Ólimnen hesh júyrik qashıp qutılmas, Esaptan jańılmas, ol hesh utılmas.

Biraq ol qast etip qılsa da hámir,—

Tek te bir kúsh onıń aytqanın qılmas: Saw bolsın gúressheń, sharshamas ómir! Bir shıbıǵı sınsa, mıń bolar sarras.

2.

Ájel qurıǵınan júyrik qutılmas,

Onı oylap qorıqpa, qorıq sen mınadan: Seni sońǵı jolǵa uzatqan adam Kózine almasa bir qátire jas.

Ólimiń dárt salmasa hesh bir kewilge,

40

Joqlamasa seniń ornıńdı ómir.

"Bulda ótip ketti-aw, bayǵus, áytewir" Dep oylasa qoyıp atırıp górge;

Otırıspada eske tússeń náǵaybıl, Ismiń tirilmese mısalı bir gúl, Jaqsıń ilinbese tilge"sol gezde;

Túsine eńgenińde shorshıp túser bir— Bir dos, bir dushpanıń qalmasa izde,— Demek, súrmegeniń jartıwlı ómir.

1967-j.

ÓZ ÚYIM

(Mixail Lukoninnen)

Qayda barsam óz úyim, óz bosaǵam.

Jer, suw, toǵay, Biytanıs say-salalar,

Men kórmegen — kirgen awıl-qalalar,— Bári-bári óz úyim, óz bosaǵam.

Toqta joldas,— Irkilip tur bir zaman!

Bileseń be,

Dos-yaranman men saǵan? Óz úyim dep esaplayın úyińdi,

Sen paydalan men jıynaǵan buyımdı. Úyimiz de, oyımız da usaǵan. Mınaw qala, zavodlar da biziki,

Men dóretken qosıqlar da biziki, Qayda barsań óz úyiń, óz bosaǵań...

Qarındasım,—

Irkilip tur, jan ǵanam!