Kenesbay Raxmanov - Noser povest
.pdftúsirip, bazda uyalıp ketemen. Jaqpas qılıqlarımdı muǵallimlerim umıtqan bolǵaydá degen tilektemen. Sabaqlarımnan jaqsı oqıǵanımdı kótere almay, bazda oqıwshılardı kúldiremen dep tártipsizlik islep, muǵallimlerdiń qısqısına túsetuǵın edim. Men kelgennen keyin sol muǵallimlerim sondaǵı shataqlarımdı umıtqanday tek jaqsı táreplerimdi ǵana áńgime etetuǵın boldı. Ya jumısqa ornalasqannan keyin úyge shaqırıp soyıp bergen qoyımnıń húrmeti ushın ba, kim bilsin?
May ayınıń ishi Nókiske keldik. Bir juwırıp kiyatır. Dáslep
edi. Dayımnıń bándirgide turıp tanımay qaldım.
ortanshı balası armiyaǵa ketetuǵın bolıp, edik, birew ananday jerden "Atajan"lap Jaqınlasa, Dáwen aǵa!
-Haw, assalawma áleykum!
-Wáleykum! - Qutıların jerge atıp urdı da, meni on jıldan berli kórmegen tuwısqanlarınday qushaqlap aldı. - Aman júrseń be, aynalayın?!
-Al, qalaysań? Esittim, awılıńa ketip qalıpsań ǵoy.
-Awa!
-Júdá durıs islegenseń, - dep ol tap awılda atızdıń ishinde sóylesip atırǵanday dawısın barınsha jiberip tur. - Áy, inim-áy, kindik qanıń tamǵan jerge jete me?
-Jol bolsın?
-Jeńgeń tawıqtıń dımǵozasın jewdi jaqsı kóretuǵın bolsań Nókiste shóje satadı eken, soǵan barıp kel dep mına eki qutını kótertip jiberdi. Inkubatordı izlep júrgenim.
-Haw, úylendiń be, Dáwen aǵa? Qutlıqlayman!
-Raxmet, Ateke inim! - dep ol mardıyıńqırap sóyledi. - Áy, inim, ońıp qaldım, ońıp. Biziń mańlayǵa jazǵanı da bar eken ǵoy.
Men kúldim:
-Burın qatınlardıń bárin biyopa dep, heshbirin jaqtırmaytuǵın ediń ǵoy, Dáwen
aǵa?
-Kúygenimnen aytıp júr ekenmen, inim. Opalısı bar eken ǵoy. Kúyewi pyanshik bolıp, ajırasıp otırǵan birew eken házirgi alǵanım.
Eki balası da bar. Ne zıyanı bar? Bala da kerek. Biysharanıń qol-ayaǵı jeńil. Waqtında awqat tayar, kiyim pútin, taza. Sovxozdıń jumısınan da qalıp atırǵan joq. Meniń araqtı tatıp almaytuǵınımdı bilgen soń jánnetke kelgendey jadırap, ashılısıp
ketti. Qolıń bosasa qıdırıp bar, úyge tez-tez qonaq kelmese, tapqanımızdı qayaqqa jumsarımızdı bilmey qalamız.
-Qayaqta islep atırsań?
-Aspanda isleymen be? Jeńgeńniń qasında da. Ekewimiz on gektar jer alıp, shigit septik. Al, óziń ne qıldıń? Kempirge bir shúberek baslını ákep berdiń be?
Qasımda turǵan dayım gáp qostı:
- Bul jamannıń murnına shamal enbey atır ele. Dáwen aǵa kúni menen dayıma itibar bermegen eken:
-Haw, bayaǵı dayıń ba? Assalawma áleykum! - dep ǵabır-ǵubır qolınan aldı. - Keshirersiz, kórmey qalıppan.
-Murnıńnıń shamalı dawılǵa aylanıp ketpesten burın úylen, bala! - dedi Dáwen aǵa. Soń bir nárse yadına túskendey túrine ózgeris endi. - Bayaǵı qızdı almaǵanıń jaqsı bolǵan eken. Áy, maǵan jaqpap edi-aw.
-Apamnıń aytıp awzınıń suwı qurıy beretuǵın qız ba? - dedi dayım.
-Direktordıń qızı she?
-Sol, sol! - dep ábden tastıyıqladı dayım. - Apam ele sol qız dep ah uradı ǵoy.
-Ol qız endi joq, - dedi Dáwen aǵa suwıq demin alıp. - Esmırza aǵanı bir óltirgende eki óltirip ketti ǵoy! Usı martta ma ya apreldiń basında ma, eki kún nóser bolmadı ma?
-Awa, awa, marttıń ayaǵında, - dep meniń ornıma dayım sóylesip ketti. - Umıtpasam, marttıń ayaǵında bolıwı kerek. Nóserden burın "Niyaz jer" tapqa keleyin dep turıp edi ǵoy.
Endi men alıs-alıslarda qalǵan eski dártimdi jańartıp, júregimdi taǵı da qan jılatatuǵın bir bálemattı esitetuǵınıma kózim jetti. "Ol qız endi joq" dedi ǵoy Dáwen aǵa. Sonda oǵan ne bolǵanı? Men Ayjannıń sońǵı sózlerin esledim.
"Boldı endi, kete ber. Xosh... ket... túsińde de, óńińde de meni kórmegeyseń!" Sonda onı jubatqanday ne ayttım? Aytpadım. Aytqım kelmedi. Nege aytaman? Ya nege aytaman? Ne dep jubataman? Vrach jigitke qatın ústine tiye ǵoy dewim kerekpe edi?! Ne dewim kerek edi?!
Onıń betimdi súyip atırǵandaǵı demleriniń, qollarınıń laplap turǵanı etimdi taǵı kúydirip ketkendey boldı. Sonda nege men onı qushaqlap bawırıma baspadım,
ayıp Ayjanda emes shıǵar. Biz nege erkeklerdi ayıplamaymız? Otırıspalarda qızlarǵa araq ishtirip, más etip... jańa ǵumshası ashılıp kiyatırǵan gúllerdi julıp alıp iyiskeleytuǵın tanawlarǵa nege biz nishter tıqpaymız?... Úyinde nekeli hayalı turıp, turmısqa shıqpaǵan gózzallardı buzatuǵın, aqshası menen, abırayı menen, mashinası menen, hámeli menen basın aylandıratuǵın erkeklerdi nege jazalamaymız?! Ya gúna ózlerińizde me, qızlar?
- Sol nóserde jańaǵı qız úyinen shıǵıp ketipti, - dep Dáwen aǵa asıqpay ayta basladı. - Túni menen kelmeydi. Joq. Bir jaqqa qıdırıp ketken shıǵar dep úyiniń ishi itibar bermeydi. Azanda da joq. Ekinshi túnde de joq. Esmırza aǵa zvonit etip, tamır-tanıs, aǵayinleriniń bárinen soraydı. Ushtı-kúydi joq. Úshinshi kúni azanda qońsısı jap jaǵalap júrip, qalıń búktiń astında jelbirep atırǵan qızıl shúberekke kózi túsedi. "Bul ne shúberek eken, bala?" dep jańaǵı adam qasına jaqınlasa... Esmırza aǵanıń qızı ólip atır!!!
Kózimniń aldı tınıp, qulaqlarım pitip qalǵanday boldı.
Bayaǵı jamǵırda emlewxana dárwazasın qayta-qayta urıp:
-Ata, bola ǵoy, uyıqlap qaldıń ba? Nóserdiń astında qaldım ǵoy! - degen dawısı qulaǵımnıń túbinde qaytadan jańladı. Sondaǵı "Seniń nóseriń aldıńda..." degen oyımnan shorshınıp kettim.
-Sebebi barmeken? - degen dayımnıń dawısın esittim.
-Jańaǵı búktiń astında kóz jarıptı. Paqır, ul tuwǵan eken, ekewi de ólip qalıptı!.. Nasharda aqıl bolmasa qıyın ǵoy. Esmırza aǵanı da otırǵızıp ketti. Kópke aralasıwdan qaldı...
Mınaw kiyatırǵan avtobus neshinshi?
-Toǵızınshı!
-He, táwir boldı ǵoy, - dep Dáwen aǵa qutılarına jabıstı. - Al, yaqshı! Ateke, úylenseń toyıńa shaqırtıwdı umıtpa, qaraǵım!
* * *
Nóser tınbadı. Uyqım keler emes. Tań atıp qaldı ma deymen, áynek aǵara basladı. Kiyinip, sırtqa shıqtım. Ayaq basarǵa jer joq, jelimdey ılay ayaǵıńdaǵı gewishke jabısıp, alıp qalǵısı keledi. Anam keshe dayımnıń úybetine qıdırıp ketip edi, nóserden qorqıp qaytpaǵan bolsa kerek. Kelmedi.
Shala-pula shay ishtim de, papkamdı kóterip mekteptiń jolına tústim. Abaylap saqlanıp kiyatırman. Sál jerde tayıp jıǵılıp, mektepke shoshqaday bolıp barsań, oqıwshılar kúledi. Izimnen bir topar qızlar jetip:
- Sálem, muǵallim! - dep jabırlasıwı menen ozıp ketti. Joqarı klaslardıń qızları eken. Sizler baxıtlı bolıń deymen olardıń izinen qarap. Sizlerdiń aspanıńızda nóser bolsa da, jas janıńızǵa quyash parlap tura bersin. Bálkim, meniń endigi Ayjanım sizlerdiń arańızda erjetip atırǵan shıǵar?... "Qaylarda bolsa da seni kútip turǵan yar bar. Sen onı tabasań!" dep edi-aw, ármanlı Ayjanım!
Awa, qaylarda bolsa da meni kútip turǵan yar bar. Men onı tabaman, ar-namıs qurbanı - Ayjan!
1977-jıl