Kenesbay Raxmanov - O dunyaga mirat

BEYISHTIŃ ADMINISTRATORÍ: Neden? Kimnen?

QÍZ: Tiymeysiz be? Erkek adam bilegimnen uslap kórgen joq. BEYISHTIŃ ADMINISTRATORÍ: Xeshteme qılmaydı. Kem-kem

uyrenise beresiz. Kettik.

QÍZ: Meyli...

4.TAǴÍ DOZAQTA

Dozaq administratorı,Taspolat, Aqsaq ólik.

DOZAQ ADMINISTRATORÍ: (kele sala) Qatırdım! Baslıqtıń yoshıp otırǵanınıń ustine shıǵıp, ádewir kómirge qol qoydırıp aldım. Bul ne dep te soramadı. Al, endi usını unemlep jumsańlar.

TASPOLAT: Endi kómirdiń paydası joq.

DOZAQ ADMINISTRATORÍ: Ne ushın?

TASPOLAT: Oshaǵımız qulap qaldı.

DOZAQ ADMINISTRATORÍ: (janı shıǵıp) Ne deydi? Ne deydi?! (aylanshıqlap kóredi) Kim qulattı? Kim?

TASPOLAT: Ishinde ot janbaǵan soń sıbawları erip ketip, óznen óz gurs ete qaldı.

AQSAQ ÓLIK: Hayran qaldıq.

DOZAQ ADMINISTRATORÍ: Mumkin emes! O dúnya jaratılǵalı qulamaǵan oshaq... Sizlerden kelgen bále?!

TASPOLAT:Esiń jayında ma, biyxojeyin? O dúnya jaratılǵalı bir oshaq shıday bere me? Aldın alıp zapas oshaq saldırıp qoyıw kerek edi.

AQSAQ ÓLIK: Aua-dá, aqıllı basshılar aldın oylaydı. Tozbaytuǵın zat joq.

Hámmesi tozadı, qulaydı.

DOZAQ ADMINISTRATORÍ: Háy, filosofiyańdı basıńa shaynap jaq! Sizler ot jaǵıwdan qutılayıq dep qulatqansız.

TASPOLAT: Jalańdı qoy! Yapırmay bala, eki dúnyada da jaladan qutılmadıq ǵoy.

31

DOZAQ ADMINISTRATORÍ: Bugin ot jaǵılmasa, ishtegilerdiń ishteyi ashılıp ketedi de, mennen awqat talap etedi. Kimdi baz-bayaǵı sorap atır. Men olardı qayaqtan tabaman. Dozaqtı dozaq qılıp saqlap turǵan usı oshaq edi. Endi qáytemen ?! Ya ?!! (ol arman berman juredi ) Eger rasıńızdı aytpasańız sizlerdi

órtetip kulińizdi suwırtaman!

TASPOLAT: Oshaǵıń qulap atırsa qayaqqa órteyseń?

DOZAQ ADMINISTRATORÍ: Sen jaman adam ekenseń, betsiz! Seni nege ǵana usı jerge jumısqa aldım?! Saǵan tualet tazalatıp qoyıw kerek edi.

TASPOLAT: Men barsam tualetiń de qıyraydı.

DOZAQ ADMINISTRATORÍ: Áne, áne moyınladıń ba? Oshaqtı qulatqan sen! Házir jállatlarımdı shaqıraman da, seni vulkan tawındaǵı neodozaqqa jibertemen. Ol jerde sen qaynaǵan suyıqlıq penen qatıp qalasań!

TASPOLAT: Ne deydi? Joq vulkan qáwipli. Men barmayman. Basshıńa barıp arız etemen. Ustińnen jazaman!

DOZAQ ADMINISTRATORÍ: Bul jerde arız tıńlanbaydı. Tıńlanǵan menen arzańdı báribir ózleriń shara kórińler dep maǵan qaytarıp jiberedi. Onnansha moyınla, jazańdı jeńilletemen.

TASPOLAT: Yaqshı, rasınan keleyin. Mına, aqsaq ólik qulatqan. AQSAQ ÓLIK: Jala! Qulatayıq dep aytqan ózi.

TASPOLAT: Háy, atańa nálettiń balası! Men seniń Yaltadaǵı jez óksheń emespen! Oshaqtıń ustine qullap ketip, tóbesin oyıp qoyǵan óziń emes pe?

AQSAQ ÓLIK: Men ólgen adamman, sennen qorıqpayman. Awa, endi meni óltire almaysań! Oshaqtı qulatsaq, bizdi beyishke jiberedi degen óziń emes pe?

DOZAQ ADMINISTRATORÍ: Endi málim boldı. Bunı ekewlep islegensiz. Sizlerge qanday jaza qollansam da oshaq ornına kelmeydi. ( Taspolatqa ) Sen, bas kochegar retinde órtten qorǵaw bólimine barıp taza oshaq salıwǵa ruxsatnama alıp keleseń. ( Aqsaq ólikke ) sen qurılıs materialların tawıp keleseń.

AQSAQ ÓLIK: Men onı qaydan tabaman?

32

DOZAQ ADMINISTRATORÍ: Qaydan tapsań sonnan tap ! Beyishtiń prorabınan sora.

AQSAQ ÓLIK: Tanımayman ǵoy.

TASPOLAT: Meni jiber, ózim tanıyman.

DOZAQ ADMINISTRATORÍ: Sen qaydan tanıysań?

TASPOLAT: Jer ustinen kelgen adam bolsa tilin tabaman. Ondaylarǵa bir shiyshe araq berseń, pisetinde barın beredi.

DOZAQ ADMINISTRATORÍ: Bir shiyshe araq ? Onı qaydan alasań ? O dúnyada araq bola ma?

TASPOLAT: Meniń dukanshılarımnan birli-yarımı kelmedi me eken? Solar qalayda O dúnyada araq qımbat dep bir yashigin ákelgen shıǵar-aw.

DOZAQ ADMINISTRATORÍ: Jer ustinde araq arzanba edi? TASPOLAT: Azanda 6 manat, keshte 8 manat.

DOZAQ ADMINISTRATORÍ: Ol nege onday?

TASPOLAT: Azanda arzan uaqta iship keshke shekem pyań bolsın deytuǵın shıǵar. Pyań adam keshte on manat dese de satıp aladı.

DOZAQ ADMINISTRATORÍ: Qızıq eken ! Al, Aqsaq ólik, jańaǵı aytqan

órtten qorǵaw bólimine shap !

AQSAQ ÓLIK: Onı qaydan tabaman?

DOZAQ ADMINISTRATORÍ: Aldına « Dozaqtıń máńgi órtene beriwin qorǵaymız! » dep qızıl borlatqa dep jazıp qoyıptı. Sawatıń barma?

AQSAQ ÓLIK: Buxgalter bolǵanman.

TASPOLAT: Esabıńa putin ólik ǵoy.

DOZAQ ADMINISTRATORÍ: Jaqsı eken. Qaytıp kelgen soń ishtegi esap-sanaq jumıslarına alaman.

TASPOLAT: Oshaqta ot janıp turmasa, óliklerdiń ishteyi ashılıp ketedi degen ras pa deymen. Ash bola basladım.

AQSAQ ÓLIK: Meniń de qarnım sızlap kiyatır.

DOZAQ ADMINISTRATORÍ: Onda qapılıp qalǵanı. Azıq-awqattı qaydan tabamız.

33

TASPOLAT: Oshaq máselesin qoyıp, azıq-awqat izlewge kirissek qáytedi?

DOZAQ ADMINISTRATORÍ: Báribir oshaq kerek boladı. TASPOLAT: Dozaqtı stolovayǵa aylandırıp jibermeymizbe? AQSAQ ÓLIK: Ulıuma, dozaqtı jawıp taslap, beyishshtiń filialına

aylandırsaq qalay boladı?

DOZAQ ADMINISTRATORÍ: Tapqan ekensiz ! Sonda meniń mákemem tarqatılıp, jumıssız qalaman ba?

TASPOLAT: Jańaǵı filialǵa direktor bolasız da!

DOZAQ ADMINISTRATORÍ: Sonda men beyishtiń administratorına baǵınıshlı bolıp qalaman ba? Joq, bolmaydı!

Dozaq bolmasa gunalılar qayaqta saqlanadı. Olar beyishti xaramlaydı

ǵoy. Usı jaǵın nege oylamaysız?

TASPOLAT: Qoy, tarqasayıq. Prorabtı tawıp alayın.

AQSAQ ÓLIK: Men de kettim. (sırttan xızmetker kiredi)

XÍZMETKER: Bir saattan keyin baslıqtıń kabinetinde májlis boladı.

DOZAQ ADMINISTRATORÍ: Májlis? Bir saattan keyin?...

XÍZMETKER: Awa.

DOZAQ ADMINISTRATORÍ: Ne másele qaralatuǵının aytpadı ma? XÍZMETKER: Ol jaǵın bilmedim. Ne másele qaralatuǵını bizdi onsha

qızıqtıra bermeydi.

DOZAQ ADMINISTRATORÍ: Durıs ǵoy... solay da ne maqset penen urip kiyatırǵanıńdı bilgen jaqsı ǵoy.

XÍZMETKER: Biziń kunimiz ótse boldı.( ketedi)

DOZAQ ADMINISTRATORÍ: Xey, sizler qalay oylaysızlar, usı májliste oshaq máselesi qaralmasa bolǵanı ǵoy?

TASPOLAT: Oshaqtıń jaǵdayı dem de sol jaqqa jete qoydı ma eken? DOZAQ ADMINISTRATORÍ: Jetken! Birewler jetkergen. Xázir ne kóp,

domalaq arza jazawıqlar kóp. Bizdi sorlatpasa bolǵanı. Xey, sen kochegarsań,

34

májliske seni de alıp ketemen. Eger ángime oshaq ustinde bolsa, óziń juwap bereseń! Tusinikli me, óziń?!

TASPOLAT: Meni kirgizer me eken?

DOZAQ ADMINISTRATORÍ: Kirgizedi. Aytaman.

TASPOLAT: Meyli. Talay májlistiń tas-talqanın shıǵarıp edim ǵoy, bul jerdegi de sol jaqtaǵıdan qatal bolar deyseń be?

AQSAQ ÓLIK: Men jańaǵı jaqqa kettim.

DOZAQ ADMINISTRATORÍ: Yaqshı, sen bara ber. Jur, bizler májliske tayarlanayıq, (tarqasadı)

5. BASLÍQTÍŃ KABINETINDE. Baslıq xám basqa xámeldarlar.

BASLÍQ: Joldas emesler! Bugingi májliste qaralatuǵın gáp : Ájeldiń esaplı dokladın tıńlaymız. Ekinshisi, aǵımdaǵı máseleler. Kun tártibine ózgeris kirgizemen dewshiler bolsa, ruxsat. (xeshkim undemeydi) Kun tártibin qabıl etemiz degenler qolların kótersin ( hámme qol kóteredi) Onda sóz náwbeti Ájelge.

Ájel:(ornınan turıp ) biyqádirli joldas emesler! O dúnyamızdıń qarańǵı keleshegi ushın óliklerdiń tirilmey jasap atırǵanınan ruxlanıp, naqádirdan baslıǵımız, tánxa siziń kórsetpelerińizdi basshılıqqa ala otırıp, álemnin tórt burshın qaldırmay gezip hár kuni kni dozaq penen beyishimizdi svejiy ólikler menen támin etip atırman.

BASLÍQ: Qızıl sózdi qoyıp, anıq máselege kósh! Plan qalay?

ÁJEL: (tubalap qaladı)Plan...Plan jaǵın alatuǵın bolsaq, hámmeńizge

málim, plan jaǵı...

BASLÍQ:Plan tolmadı. Plan toltırıw qolıńnan kelmeydi, Ájel! Jadqaw bolıp baratırsań.

Ájel: men mol qádimgi pátim menen islep atırman, biraq, jer ustinde mediсinanıń kusheyip baratırǵanına baylanıslı meni jolata bermeytuǵın bolıp qaldı.

35

BASLÍQ: Usınnan sıltaw boldı ma? Seniń babalarıń Ibn Sinanıń

qolındaǵınıń da janın qaǵıp alǵan.

QABÍLLAWSHÍ: Gáp qossaq mumkin be?

BASLÍQ: Ne ózi?

QABÍLLAWSHÍ: Sońǵı waqta óznen basqaǵa ya jaqsılıq etpegen, ya

BASLÍQ: Tárezman bir jaǵına barmaǵınıń salmaǵın salsa boladı ǵoy.

TÁREZIMAN:Óytip men qassapshıman ba?

TASPOLAT: Qassapshı degennen kelip shıǵadı-aw. «Balıq ta emes, et te emes» degen larek ashıp, jańaǵı óliklerdi satıw kerek.

BASLÍQ: Xo! Áne, taptırmaytuǵın usınıs. Sen kimseń, biytanıs ólikseń

ǵoy?

DOZAQ ADMINISTRATORÍ: Dozaqtıń kochegarı!

BASLÍQ: Kochegar? Bul jerde ne qılıp jur?

TASPOLAT: Jańaǵı usınıstı aytıw ushın kelip edim.

BASLÍQ: Xe, usınısıń boladı. Taza jıldan baslap dozaqtaǵılarǵa da ıssı awqat beriwge kórsetpe bar. Jańaǵı larekqa satıwshı etip

seni qoyamız. Kelistire alasań ba?

TASPOLAT: Kelistirgende qanday. Usı tarawdan ólgen adamman. Biraq, gileń jańaǵıday ya balıq emes, ya et emes ólikler tabıla berer deyseń be?

BASLÍQ: Tabılmay baratırǵan jaǵdayda mayrılıp ólgenlerdi de qosamız. Solardı emlep hálekke qalıp jurgennen. Ájel, saǵan taǵı bir eskertiw bar. Sońǵı waqları náresteler kóbeyip ketti. Sen olarǵa tiymeseń-á, biziń ne, olar ushın detyaslimiz bar ma?

ÁJEL: Ol jaqta da olardı usı másele qıynap atır.

BASLÍQ: Qıynalmaydı. Ele bári ornına tusedi. Hayallar kóp bala tuwmawdıń turli jolların oylap tawıp atır. Sen, qatallıq etip, nárestelerdi ala berme.

QABÍLLAWSHÍ: Pensionerlerdiń de bizge keregi shamalı-aw.

36

BASLÍQ: Awa, drıs aytasań. Olarǵa pensiya tóleytuǵın gorsobes, ya raysobesimiz joq. Qala berse, pensiyaǵa shıqqan soń bizge qayır beretuǵını da shamalı. Sen olardı pensiyaǵa endi shıǵaman dep jurgende al.

ÁJEL: Ayrım ójet ǵarrılar seksenge shekem pensiyaǵa shıqpaydı ǵoy. Olardı ne qılaman?

BASLÍQ: Olarǵa da tiyme. Jure bersin. Kóp jasaǵanlar bilgish boladı. Bul jaqta bilgishler kóbeyip ketse, órisimiz tarıladı. Ómir olardıń arqasınan qaǵıp jumısay bersin. Ózleriniń ıqlası bolmasa, mirát etpe.

ÁJEL: Ne bolsa da kuneltiw awırlasıp baratır. Geydi kimdi alarıńdı da bilmeysen.

BASLÍQ:Birinshi náwbette paraxorlardı qurıtıw kerek.

ÁJEL: Olardı sudlap ózleri-aq qurıtadı ǵoy. Mına sawdagerler kóbeyip baratır. Bir tiyinlik shırpıǵa shekem bazarǵa tusti!

BASLÍQ: Bir tiyinlik shırpını da qoldan satsa adamlar judá maydalanıp ketken eken. Olardı da qurtıw kerek.

ÁJEL: Men militсyanıń xızmetin atqara almayman.Sharshadım. DOZAQ ADMINISTRATORÍ:Ájedge otpuska berilsin. BASLÍQ: Bolmaydı!

BEYISH ADMINISTRATORÍ: Hesh bolmasa bir xápte biziń jánnet baǵımızda dem alıń.

QABÍLLAWSHÍ: Ájel dem alsa, bizler juıssız qalamız ǵoy.

TÁREZIMAN: Onda bizlerge de dem alıs berilsin.

TASPOLAT:Men sizlerdiń májlisińizge tusine almay turman. Dáslep,

ájeldiń esabın tıńlaymız dedińiz, sońında xammesi uarra-uarraǵa aylanıp ketti

ǵoy?.

BASLÍQ: Sen xurmetsiz ólik ekenińdi esińnen shıǵarma.Bilesen be,

óliktiń baslıqqá eskertiw jasawına xaqısı joq. Onıń ustine sen shaqırılmaǵan ólikseń. Kabinetti bosatıwıńdı sorayman. Dozaq administratorı, saǵan sońǵı eskertiw, endigiden bılay májliske shaqırtılmaǵan ólik penen keletuǵın bolsań máseleńdi qarayman.

37

DOZAQ ADMINISTRATORÍ:Qullıq! Biraq bull jańaǵı larek ashıw...

BASLÍQ: Ruxsat etildi ǵoy, laregin asha bersin. Biraq, sawdada qılaplıq bolmasın. Saǵan ruxsat! ( Taspolat shıǵadı) Joldas emesler! Bizdi tiykarǵı shiyki zat penen táminlep turǵan Ájel. Ájel bodmaǵǵanda O dúnya da, bizler de bolmaǵan bolar edik. Sonlıqtan bugin Ájeldiń islep atırǵan islerin qansha qaralasaq ta onıń ótkendegi tabıslı islerin umıta almaymız.

HÁMME: Durıs,durıs!

BASLÍQ: Sonlıqtan onıń usı xızmetlerin esapqa alıp nagradaǵa usınsaq qalay boladı?

TÁREZIMAN:Nagradaǵa? Bul qalay boladı? Menińshe, sonǵı waqtaǵı kelip atırǵan óliklerde Ájeldiń ulesi dım az.

BASLÍQ: Dálil?

TÁREZIMAN: Máselen, shofyordı alayıq. Ol mashinasınan on yamasa onnan da kóp adamdı tiyeydi deyik. Sóytip, jolda baratırıp araq ishedi de mashinasın awdaradı, yaki dugisedi. Sonda qapılǵanda 5 – 6 adam óledi. Usı jerde ájeldiń xizmeti bar ma?

QABÍLLAWSHÍ: Táreziman durıs aytadı. Menińshe, nagradaǵı araq zavodtıń direktorına beriw kerek.

BASLÍQ: Jer ustindeglerge nagrada beriw bizge qadaǵan! BEYISH ADMINISTRATORÍ: Maǵan sóz beriń. Joldas emesler,

ózlerińde tiri bolıp kórdińler. Sol mashinada juz adam ólgende adamlar

Ájelge ne shara dep hámmesin Ájelden kórmey me? Ájeldiń jumısınıń jeńil tárepi de sonday, hár qanday ólim tek Ájeldiń dańqın shıǵaradı. Jer ustindegi barlıq ólim, qatnası bolsın, bolmasın, Ájeldiń atına óte beredi. Sonlıqtan, men baslıǵımızdıń usınısın quwatlayman. Ájelge O dúnyamızdıń eń joqarı nagradası berilsin!

QABÍLLAWSHÍ: Bulay etsek taǵı bir bolmaytuǵın jeri bar-dá, joldas emesler! Nege deseńiz, jaqında, yaǵnıy aydıń ayaǵına taman biziń biyhurmetli baslıǵımızdıń yubileyi bar ǵoy.

DOZAQ ADMINISTRATORÍ: Ol qanday yubeley?

38

BEYISH ADMINISTRATORÍ: Baybay, mınanıń hesh nárseden xabarı

joq eken ǵoy. Jaqında tirritoriyamızda Baslıǵımızdıń ólgen kuniniń jigirma jıllıǵı keń turde nıshanlanadı. Biziń «Jánnet jazı» gazetamız bul kunge ulken

tayarlıq kórip atır. Redaktormız baslıǵımızdıń memwarın beyish tiline awdarıp

boldı. Waqtında baslıǵımız benen birge islesken qatar – qurbılarınıń, sansız shákirtleriniń eske tusiriwlerin, shayırlarımızdıń bul ullı ólik tuwralı jazǵan qosıqların basıp shıǵarmaqshımız.

QABÍLLAWSHÍ: Sonlıqtan, demekshimen joldas emesler, usınday namártebeli Baslıǵımızǵa ılayıq nagradanı ápiwayı Ájeldiń kókiregine taqsaq qalay boladı?

TÁREZIMAN: Durıs gáp. Ájeldiń kókireginiń tarın esapqa alıp oǵan kishkene znachok taǵa qoyıw kerek.

DOZAQ ADMINISTRATORÍ: Bılay etsek qalay boladı? Onıń juwırǵıshlıǵın, shaqqanlıǵın esapqa alıp, O dúnyanıń chempionı degen ataq bersek...

BASLÍQ: Ájel bul ataqtı kótere alar ma eken? (sırttan qızmetker kiredi )

XÍZMETKER: (haplıǵıp) Apat! Apatshılıq!!

BASLÍQ: Ne bolıp qaldı? !

XÍZMETKER: Dozaqtaǵılar dáruazanı buzıp beyishke kirip ketti. BEYISH ADMINISTRATORÍ: Ne deydi ?! Sebebi barma? XÍZMETKER: Dozaqta qırıq graduslıq suwıq baslanıptı. BASLÍQ: Mumkin emes! Ot qayda?

DOZAQ ADMINISTRATORÍ: Oshaq qulatılǵan.

BASLÍQ: Nege uaqtında xabar etpediń? Bul qanday tártipsizlik? Oshaqtı qulatqanlardı awır jazaǵa tartıwımız kerek. Hámme jumıs orınlarına barsın! O dúnyamızda áskeriy jaǵday daǵazalansın. Taza ólikler qabıl etilmesin!

6. TERGEWXANADA

Tergewshi, Taspolat

39

TERGEWSHI: Sen jer ustinde jurgenińde qarawıńdaǵı neshe dukanǵa

ot tiydi?

TASPOAT: Meniń waktımda hesh birine de ot tiygen joq. Ot tiyse,

mennen keyin tiyip atırǵan shıǵar.

TERGEWSHI: Mumkin emes! Dozaqtıń oshaǵın buzıw – bir ulken skladqa ot bergennen keyin jınayat emes. Sın – sınbatıń kelisken ólikseń, dozaqtıń juregi bolǵan oshaǵın qulatıwǵa uyalmadıń ba?

TASPOLAT: Men oshaq qulatpadım. Tek, onıń qulaǵanınıń guwası boldım. Ayttım ǵoy, oshaqtıń qulaytuǵın uaqtı jetip trǵan.

TERGEWSHI: Sen qulatpasań, qasıńdaǵı járdemshiń qulatqan. Solay ma? TASPOLAT: Bul mumkin ! Sebebi, onıń ayaǵı aqsaq edi. Kómir salaman

dep jurip, oshaqtıń ustine qulap ketkeni ras.

TERGEWSHI: Onda bılay etemiz: Oshaqtıń qulawınıń sebebin Aqsaqqa

awdaramız – da, seni oshaq máselesinen azat etemiz.

TASPOAT: Bereket tabıń! Men barımdı ayamay saǵan, to est sizge

shashar edim - dá, átteń qol juqa bolıp turǵanı. TERGEWSHI: Bul jerde para beriw mumkinshiligi joq. TASPOLAT: Aqsha tóley me?

TERGEWSHI: Aqshası tussin. Ol miynet. Kóterip juriw kıyın. Olar arzan taslardan islenedi. Bir manatı 50 kilolıq tas.

TASPOLAT: Konvertke salıp beriw qıyın eken - dá!

TERGEWSHI: Maǵan juz manat para bermekshi bolsańız, ol 5 tonna pul degen sóz.

TASPOLAT: Qoysańız da, juz manattan para bola ma? Bizler onı kurortta shveyсardıń palto kiygizgenine tólegenbiz. Para degen mıńnan arı qaray ketedi ǵoy.

TERGEWSHI: Mumkin emes, mumkin emes! Mıń somıń neshe tonna aqsha bolatının bileseń be? Eliw tonna boladı. Biz usı qıyınshılıǵınan qorqıp para almaymız.

TASPOLAT: Bolmasa, para alǵanıń ushın jazalamaytuǵın shıǵar?

40