Qaraqalpaq xalqınıń atqarıwshılıq ónerin oqıwshılardı tárbiyalawda qollanıw

JUWMAQLAW

Qaraqalpaq xalqınıń atqarıwshılıq ónerin oqıwshılardı tárbiyalawda qollanıwdıń pedagogikalıq tiykarları mashqalasınıń sheshimin tabıw, áweli, qaraqalpaq xalqınıń atqarıwshılıq ónerin izertlewdi, ayrıqsha atqarıwshılıq ónerindegi jırawlardıń epikalıq dástúrlerin qarap ótiw zárúr (jetkilikli keń tariyxıy-teoriyalıq jobada dástanlardı atqarıwshı ańızǵa aylanǵan hám ullı baqsı hám jırawlarǵa silteme beriw, barlıq waqıtta aktual).

Atqarıwshılıq óneriniń payda bolıw saǵaların, basqıshların, baqsı hám jırawlardıń atqarıwshılıq ónerin, epos, dástanlardıń qaharmanlıq, watan súyiwshilik mazmunın hár qıylı motivlerin, bul ónerdiń ruwxıy, ádep-ikramlıq hám estetikalıq tiykarların anıqlaw áhmiyetli bolıp tabıladı. Uzaq ótmishtegi ańızǵa aylanǵan atqarıwshılar, áyyemgi muzıkalıq ásbaplar, ásirese qobız namaları menen jırlardı bayan etiw stil hám sheberlikleri, qaraqalpaq folklorınıń eń jaqsı úlgilerin ózinde sáwlelendire alǵan usı atqarıwshılıq túrin hám ózgesheliklerin úyreniw háqqında aytıp beriw zárúr boladı. Olardıń repertuarın, ózgesheliklerin, dástanlardı atqarıw túrleri — terme hám tolǵawlardıbiliw maqsetke muwapıq boladı.

Dástanlardı jaslardı, aldı menen estetikalıq hám ádep-ikramlıq tárbiyalaw isinde, ásirese búgingi kúnde, ǵárezsizlik jıllarında ruwxıyaǵartıwshılıq quralı sıpatında anıqlaw oǵada áhmiyetli, sebebi hámmesi tálim alıwshılardı óz xalqınıń milliy dástúrleri, milliy ǵárezsizlik ideologiyası ruwxında tárbiyalaw zárúrliligine qaratılmaqta.

Qaraqalpaq xalqınıń dástanlıq dástúrlerin qaraqalpaqlardıń házirgi mádeniyatında, ásirese ataqlı baqsılardıń dóretiwishiligi mısalında saqlaw áhmiyetli akcent bolıp tabıladı.

Qaraqalpaq xalqınıń atqarıwshılıq óneri-baqsı dástanları joqarıda kórip ótilgen izertlew rakursına (uzaq ótmish hám házirgi kúnde tariyxıyteoriyalıq, repertuarlıq, konkret-atqarıwshılıq, dóretiwshilik) potencialtárbiyalıq — oqıwshılar menen alıp barılatuǵın belgilengen tárbiya jumısınıń mazmunınıń tiykarı sıpatında qarastırıladı.

Qaraqalpaq xalqınıń atqarıwshılıq óneri haqqındaǵı tariyxıy-teoriyalıq materialdı qarastırıw, onıń tárbiyalıq potencialın «Izertlew arqalı» pikir eleginen ótkeriw hám anıqlaw, ásirese baqsı dástanlarınıń epikalıq dástúrlerin, olardıń atqarıwshılıq ónerin tárbiyalıq qádiriyat

51

sıpatında qarastırıwdıń barısında oqıwshılardıń klastan tıs úyreniwleri ushın tómendegi temalar anıqlandı: «Qaraqalpaq dástanları milliy hám ulıwma insanıylıq qádiriyat sıpatında», «Qaraqalpaq dástanlarınıń tariyxıy-teoriyalıq tiykarları», «Qaraqalpaq dástanlarınıń ańızǵa aylanǵan hám ullı jırlawshıları hám atqarıwshıları», «Qaraqalpaq baqsılarınıń muzıkalıq

«Qaraqalpaq dástanları, olardıń atqarıwshılıǵı. Baqsılardıń dóretiwshiligi. Dástanlardı qabıllaw», «Qaraqalpaq baqsı dástanları házirgi qaraqalpaq mádeniyatında», «Házirgi baqsılardıń dóretiwshiligi»,

«Qaraqalpaq dástanları tek ullı milliy miyraslar ǵana emes, al jáhán mádeniyatında elewli waqıya».

Izertlew sonı kórsetip berdi, qaraqalpaq xalqınıń atqarıwshılıq óneribaqsı dástanları ózinde ádep-ikramlıq (watan súyiwshilik) hám estetikalıq (kórkem-estetikalıq) potencialdı jámlegen, ilimiyargumentaciyalanǵan pedagogikalıq tiykarlarda, klastan tıs jumısta qollanılatuǵın, oqıwshılardı óspirimlik dáwirinde tárbiyalawdıń áhmiytli faktorı bolatuǵın milliy qádiriyat esaplanadı.