7. Тәжірибелік сабақтардың мазмұны. 30 сағат.

Тақырып 1. Философия, оның пән ретіндегі орны, қызметі. Философия мәдени - тарихи контексте

Тәжірибелік сабақ №1

Жоспар.

1.Философия пәні: Әлем және Адам.

2.Әлемге қатысты көзқарастың түрлері мен пішіндері.

3.Философияның негізгі қызметтері.

4.Философияның бастаулары: мифология мен дін.

Тәжірибелік сабақ №2

Жоспар.

1.Философия және философ.

2.Философиялық білімнің құрылымы.

3. «Философияның негізгі сұрақтары» мәселесі және тарихи қалыптасуы.

4. Философияның мәдени-тарихи ерекшеліктері. Философияның пішіндерінің этномәдени ерекшеліктері.

Тапсырма.

1.Келесі терминдердің мәнін глоссарийге енгізу: философия, мәні, рефлексия, методология.

2.Философия пәнінің анықтамасының алуан түрлілігіне назар аудару.

Тапсырманы орындау бойынша әдістемелік нұсқаулар.

Философия шығыс елдерінде бұдан 2500 жылдай бұрын туындады: Үндістан, Греция, Рим. Кең ауқымдағы дамыған пішіндері Ежелгі Грецияда көрініс алады. Философия өз аясына барлық білімдерді жинақтаған, яғни жекелеген ғылымдар әлемнің тұтас көрінісін ұсынуға қауқарсыз болады. Мәселе мынада, әлемнің бар болуы – философияның негізгі мәселесі. Оның шешімдері басқа да философиялық мәселелерді терең ұғынуға және негізгі қарым-қатынастарды айқындауға мүмкіндік береді, сол үшін философия 2 негізгі бағытқа бөлінеді: философиялық материализм ( Демокрит ), және философиялық идеализм ( Платон ).

Философия адамнан тыс әлемді ұғынумен ғана шектелмейді, сол сияқты адамның өзін де түсінеді. Философияға танымның нәтижелерін кең ауқымда жинақтауға ұмтылыс тән. Ол тұтастай әлемді ғана емес, әлемді тұтас жүйе деп қарастырады.

Әлемдік көзқарас белгілі құрылымдарды қамтиды: білім (күнделікті және ғылыми), сенім, ой-тұжырым, принциптер. Ол аламның қоршаған ортаны тану қызметтерін атқарады. Ол өз аясына адамның қоршаған ортаны тану тәжірибелерін алады, философия сол сияқты әлемнің жалпы принциптерін ашуға бағытталып, оның маңызды ерекшеліктерін ашады.

Әдебиеттер:

1 Алтай Ж. Философия тарихы:оқулық/Ж. Алтай, А. Қасабек, Қ. Мұхамбетәли.-2-шi басылымы.-Алматы:Раритет.-2006.-310 б.

2 Байтенова Н. Ж. Философия:учебник для студ. вузов/КазНУ им. аль-Фараби; сост. Н. Ж. Байтенова.-Алматы:Қазақ университетi.-2006.-390 с.

3 Нысанбаев Ә. Философия тарихы/[ғылыми ред. Ә. Нысанбаев; құраст.: Ә. Нысанбаев, Ғ. Құрманғалиева; аударғандар: Д. Раев, А. Құлсариев].-Астана:Аударма.-2006.-484 б..-(Мәдени мұра)

2.http://studfilosed.ru/lektsii-po-filosofii/505-sushhnost-filosofii-i-eyo-funkcii.html

3. http://proshore.ru/index.php?data=sushnost_filosofii

4. http://mylect.ru/filosofi/textfilosofi/131-2011-06-04-02-11-37.html?start=3

Тақырып 2. Философия феномені шығыс мәдениетінде

Тәжірибелік сабақ №3

Жоспар:

1. Ежелгі Қытай мәдениетіндегідіннің статусы және оның философияның дамуы мен қалыптасуына ықпалы. Вед дәстүрі.

2.Үнді философиясының негізгі идеялары (карма, сансар, лила, майа, мокше, реинкарнация және касталық жүйелер туралы).

3.Буддизм. Буддизмніңнегізгі идеялары

4. Үнді философиясының ортодоксальды және ортодоксальды емес мектетері

Тәжірибелік сабақ №4

Жоспар:

1.Ежелгі Қытай философиясы. Ежелгі Қытай мифтік санасының ерекшеліктері.

2.Конфуцианды философияның тәжірибелік және негіздік идеялары мен бағыттары. Конфуциандық қытай қауымының идеологиясы ретінде.

3.Даостық философия және әлемді тану бейнесі. Даостық әлемді тану бейнесіндегі адамның орны.

4. Маоизм конфуциандыққа альтернативті әлеуметтік-этикалық доктрина.

5.Легизм «күресуші мемлекеттердің» дәуіріндегі әлеуметтік-саяси философиясы ретінде. Легизмнің негіздік құндылықтары: қоғамдағы тәртіп, заңдар мен жарлықтар.

Тапсырма.

1.Келесі терминдердің мәнін глоссарийге енгізу: карма, мокша, а-хинса, варна, майя, сансара, нирвана; «жэнь», «ли», «сяо».

2.Философия ілімдерінің ежелгі үнді философиясындағы алуан түрлілігіне назар аудару.

3. Конфуциандық пен легизм қандай сұрақтар бойынша қарама-қарсы ұстанымдарды иеленген?

Тапсырманы орындау бойынша әдістемелік нұсқаулар.

Үнді дәстүріндегі философиялық көзқарас медитацияның тәжірибесінің өзінің бастаулары бойынша жоралғылармен қамтамасыз етілді, адами сананы трансформациялап және оны кәдімгі ойлау үшін мағыналы айырмашылықтар жағына шығарады. Упанишадахта – үнді мәдениетіндегі бірінші философиялық мәтіндерде (ежелгі Упанишадтар б.з.д. 8-7 ғасырларды қамтиды.) – орталық пункт болып Брахман үйлесімділігі туралы тезис саналады, барлық сыртқы әлемнің көздері, Атманға қатысты, әмбебап белсенді-өмірлік бастаулары. Терең түрдегі үйлесімділік субъективті және объективті құрылымдар үшін абстрактылы ойлауға қол жеткізу мүмкін емес деп саналды – шынайы ахуал йогалық тренингтер арқасында ашылды, өзекті жағдайларға қол жеткізуге мүмкіндік береді. Үнді мәдениетіндегі философиялық көзқарастың дәстүрлі табиғаты ізінше тұтастай діни - философиялық кешендер даму қарқынына ие болады, яғни культтік және танымдық құрамдас бөліктер мазмұнды және функционалды байланыста болады.

Үнді философиялық ойлау айқын сипат алған дәстүрлілікке ие; нәтижесінде, ұлы шынайы істердің мазмұны эмпирикалық уақыт ағынымен жол алмайды, сансар тәртібіне қатысты жүйелер жолға қойылады. Жаңа идеялардың туындауы дәстүрдің тірегі – абыройлы мәтінінің мазмұнына қатысты нақты да шынайы тұжырымдарға ұласты. Канондық мәтіндердің қатарында бірінші орынды Ведам мәтіндері алады, қасиетті білімге лайықты, яғни шрут ретінде біліктілікке ие болады («естілген», яғни адамнан тым қарқынға ие шығу жағдайы). Ведам каноны негізінен б.э.д. І мыңжылдықтың бірінші жартысында қалыптасты және самхиттер қосылады (мифтік мазмұндағы әнұрандар жинақтары, дұғалар мен сыйыну өздері), брахмандар (құрбандыққа шалу дәстүрлеріне түсініктер), араньяк («орман кітаптары» — ығыстырылғандар үшін ережелер) және упанишадтар (религиозно-философские произведения брахманизмнің діни-философиялық туындылары). Үндінің әлемді тану жүйелері ортодоксальды және ортодоксальды емес деп жіктеледі. Ортодоксальды емес тұжырымдамалар (Вед абыройынан көрініс беріп, варнаның ерекше статусын иеленеді (қауым), брахмандардың қасиетті білімдерінің заңды қорғаушы құрылымы) б.э.д. І мыңжылдықтың үшінші бөлігінде қалыптасты, қарқынды рухани белең алу кезеңінде қарқын алды, Үндістан варналық құрылымының дағдарысымен қатысты.

Конфуций және алғашқы философтар – жу – өздерінің негізгі міндеттерін қоғамның өмірі мен адамның жеке тағдырының тарысын теориялық тұрғыда танудан байқады. Конфуциандықтың үш негізгі ерекшеліктері бар: 1) институционалды жоспарда – әкімшілік аппаратпен байланысқа белсенді ұмтылыс немесе байланыс, шұғыл идеологияға қатысты тұрақты шағымдар; 2) в мазмұндық жоспарда – әлеуметтік-саяси, этикалық, қоғамдық, гуманитарлық мәселелер; 3) формальды жоспарда –текстологиялық канонды мойындау, яғни формальды «әдебиетшілік» қатаң өлшемдеріне сәйкестік.

Әдебиет

1 Алтай Ж. Философия тарихы:оқулық/Ж. Алтай, А. Қасабек, Қ. Мұхамбетәли.-2-шi басылымы.-Алматы:Раритет.-2006.-310 б.

2 Байтенова Н. Ж. Философия:учебник для студ. вузов/КазНУ им. аль-Фараби; сост. Н. Ж. Байтенова.-Алматы:Қазақ университетi.-2006.-390 с.

3 Нысанбаев Ә. Философия тарихы/[ғылыми ред. Ә. Нысанбаев; құраст.: Ә. Нысанбаев, Ғ. Құрманғалиева; аударғандар: Д. Раев, А. Құлсариев].-Астана:Аударма.-2006.-484 б..-(Мәдени мұра)

4. http://filosofi-online.ru/filosofskij-slovar/279-indijskaya-filosofiya.html

5. http://www.gumer.info/bogoslov_Buks/Philos/fil_dict/339.php

Тақырып 3 Философия антикалық мәдениетте

Тәжірибелік сабақ №5

Жоспар:

1.Ежелгі грек философиясының кезеңдері мен жалпы түсінігі.

2.Бірінші, сократтық философиялық Ежелгі Греция мектептері (Милеттік, диалектикалық, пифагорейлік, элейлік және атомистік мектептердің басты ерекшеліктері (натурфилософия, космоцентризм, бастапқы ұғымдары).

3.Сопылардың және Сократтың философиясы

4.Сократтық мектептер (киниктер, киренаиктер).

Тәжірибелік сабақ №6

Жоспар:

1.Стоиктер мектебінің философиясы

2.Платонның идеалистік философиясы.

3. Аристотель философиясы

4. Эпикур философиясы.

1.

Тапсырма.

1.Келесі терминдердің мәнін глоссарийге енгізу:: «эйдос», «нус», тұрмыстық, бастапқы «апейрон», «майевтика».

2. Сократтың, Протагордың, Гераклиттің атақты ілімдерін жазу.

3. Эллинистік-римдік философияның ерекшелік белгілерін көрсету.

Тапсырманы орындау бойынша әдістемелік нұсқаулар.

Антикалық философия – еуропалық теориялық ойлардың тарихи алғашқы пішіні, ойлаудың барлық келесі пішіндері үшін мәдени көкжиек болып саналды және даму негізі болып есептелген, жаңа, қазіргі Еуропа, орта ғасырлық интеллектуалдық кеңістіктің аясында туындаған.

Антикалық философия дамуында келесі кезеңдер басты орындарды иеленеді:

Натурфилософиялық (басты мәселе — әлемнің құрылымы мәселесі, бастапқы негіз қалау мәселелері). Көршілік-бәсекелес кейбір бірнеше мектептер;

Гуманистік (табиғаттан адам мен қоғамға ойысу мәселелері мен кезеңдері). Сопылар мектептері, Сократ;

Классикалық (үлкен синтез кезеңі). Алғашқы философиялық жүйелердің құрылуы — философиялық мәселелердің барлық аясы. Платон, Аристотель;

Эллинистік (Грециядан Римге дейін орналасатын орталық. Әр түрлі философиялық мектептер бәсекеге енеді. Бақыт мәселесі. Эпикур, скептиктер мектептері;

Діни ( неоплатонизмнің дамуы). Философиялық мәселелердің саласына дін мәселесі қосылады;

Христиандық ойлардың туындауы, монотеистік діндер.

Әдебиет

1 Алтай Ж. Философия тарихы:оқулық/Ж. Алтай, А. Қасабек, Қ. Мұхамбетәли.-2-шi басылымы.-Алматы:Раритет.-2006.-310 б.

2.. http://www.gumer.info/bogoslov_Buks/Philos/Аsmus

3. http://www.grandars.ru/college/filosofiya/antichnaya-filosofiya.html

4. http://www.newacropol.ru/Alexandria/philosophy/Philosofs/Plato/

Тақырып 4. Орта ғасыр мәдениетіндегі философия феномені

Тәжірибелік сабақтар №7

Жоспар:

1.Орта ғасырлық батыс еуропалық философияның негізгі белгілері: теоцентризм; креационизм; теодицея; эсхатология; провиденциализм.

2.Патристика. Патристиканың негізгі теориялық сұрақтары: инкарнация мәселелері; еркіндік пен мейірімділік қарым-қатынастары; сенім мен ақыл қатынастары.

3.Схоластика теологиялық философияның орташа ғасырлық билік етуші түрі. Номинализм мен реализм.

4.Августина мен Фома Аквинскийдің адам мен әлем туралы ілімдеріне Құдайдың қатынасы.

Тәжірибелік сабақ №8

Жоспар:

1. Араб-мұсылмандық философиясындағы рухани және әлеуметтік-мәдени контекст .

2.Құран Араб философиясындағы орташа ғасырлық Араб философиясының көзі ретінде. Әлемнің исламдық моделі.

3.Исламның негізгі бағыттары. Сопылықтың рухани құндылықтары. Ибн Араби, аль Газали, Қожа Ахмет Яссауилердің сопылық философиясының дамуына қосқан үлесі.

4. Шығыс перипатетизмі: Аль-Кинди, Аль-Фараби, Ибн Рушд, Ибн Сина.

5.Түрік тілдес философияның қалыптасуы (Ю.Баласағұн, А.Йүгінеки, М. Қашқари).

Тапсырма:

1.Келесі терминдердің мәнін глоссарийге енгізу: әмбебептылық, сопылық, эманация, концептуализм, креационизм.

2. «Шіркеулер әкелерін» көрсет, схоластикалық дәуір қайраткерлерін ата.

Тапсырманы орындау бойынша әдістемелік нұсқаулар.

Христиандық философияның қалыптасуына ерекше ықпал етушілер - Ветхий Завет, Жаңа завет. Христиандық үшін жемісті болып саналған неопифагорейліктердің идеялары әлемнің монистикалық сипаты туралы, сол сияқты құдайды біртекті тұтас тіршілік деп түсіну, адамдардың шынайылыққа таза адамгершілік жолымен қарым-қатынас қабілеттіліктері туралы мәселелер.

Христиандық философияның қалыптасуына,туындауы үшін маңызды мәнге Филон Александрийскінің ілімдерінің мәні зор болады, Құдайды Ілім заң ретінде қарастырады.

Христиандық философиясының мазмұнының қалыптасуына неоплатондық философияның ықпалы зор болды, барлық тіршіліктің негізі және идеяларымен үндес болады.

Патристика – христиандық дінді теориялық негіздеу мен қорғаудың негізгі мақсатын иеленеді.

1-ші кезең - апологетика: христиандық әлемдік көзқарасты түсіндіру, оларды көптеген жаулардан теориялық қорғау.

2-ші кезең - классикалық: орташа ғасырлық ойлау теологиялық-догматикалық стандартын қалыптастыру.

Номинализм – ұғымдар тек атауларымен аталды. Номиналистер атап өткендей, шынайы орын латын ахуалдар тек қана олардың жекелеген сапалық белгілерімен ұштасты. Бұл заттар туралы біздің ойларымызды құрайтын жалпы түсініктер, заттарға қатысты ғана емес, сонымен бірге олардың қасиеттері мен сапалық белгілерінен де көрініс бермейді.

Орташа ғасырлық араб философиясы қалыптасатын жайларға келсек, ең алдымен Құран бойынша ой қорытумен қатысты, басқа жағынан — антикалық философияның ілімдерін талдау мен қорыту үдерісінде орын алады. Құран бойынша ой қорыту исламдық теологияның дамуына әкелді, қалам ретінде белгілі. Теологтардың бір бөлігі, мутазилиттер атауына ие бола отырып, қалам сұрақтарымен бірге өзіндік философиялық сұрақтарға деген қызығушылық туындатады, сол сияқты өзіндік философиялық сұрақтармен, мысалы, адами еркіндік туралы, ашылымдарға қатыссыз моральдық нормалар туралы адамның қабілеттілігі туралы және т.б.

Әл-Фарабидің философиясының негізін тұрмыстық ахуалдардың мәселелері де құрайды. Тұрмыс мәселелері оның трактаттарында орын алады «Ғылымдар жіктелімі», «Диалектика», «Метафизика мақсаттары туралы» және «Категориялар». Әл-Фараби әлемді Құдаймен байланыста қарастырып, әлемнің мәңгілік бірінші себептері ретінде атап өтеді.

Ибн Сина философиясының көздері де сан алуан тақырыптарды қамтиды, антикалық және араб-исламдық ойшылдарының, философтарының ілімдерін игерумен қатысты. Авиценнаның метафизика туралы трактаттарында тұрмыстық ілімдер қарастырылады. Оның пікірі бойынша, тұрмыстық жүйенің төрт түрі бар: заттар, рухани таза тіршілік жайларымен қатысты (Құдай олардың ішіндегі бастысы болып саналады); анағұрлым рухани заттар материямен қатысты, мысалы, аспан салалары рухтармен қатысты, оларды жандандырып, қозғалысқа әкеледі; заттар, кейде дене құрылымдарымен одақтасады (қажеттілік, мүмкіндік және басқасы); материалдық заттар — физикалық табиғаттың элементтері.

Әдебиет

1. http://www.grandars.ru/college/filosofiya/srednevekovaya-filosofiya.html

2. http://philosophy.ru/edu/ref/gubin/03.htmlhttp://philosophy.ru/edu/ref/gubin/03.html

3. http://labrip.com/dop_t1r5part1.html

Тақырып 5 Ренессанс пен Реформация мәдениетіндегі философия

Тәжірибелік сабақ №9

Жоспар:

1.Қайта жаңғыру Философиясы және жаңа ренессанстық ойлаудың қалыптасуы. Антропоцентризм және адам мен табиғатты жаңаша түсіну.

2. Қайта жаңғыру дәуірінің ойшылдарының философиялық ойлау мәселелері мен негізгі тақырыптары. Ренессансты гуманизм.

3.Ренессансты неоплатонизм мен аристотелизм.

4.Ренессансты скептицизм мен эпикуреизм.

Тәжірибелік сабақ №10

Жоспар:

1. Реформация Философиясы. Сенім феномені. Ақыл мен сенім.

2.М.Лютердің волюнтаристік теологиясының ерекшеліктері.

3. Н.Макиавеллидің саяси философиясы, «күшті мемлекет» моделі.

4.Философия және әлеуметтік утопия.

Тапсырма:

1.Келесі терминдердің мәнін глоссарийге енгізу: антропоцентризм, пантеизм, утопизм, макиавеллизм.

2. Неоплатонизм, скептицизма, эпикуреизм, аристотелизм өкілдерін көрсет.

Тапсырманы орындау бойынша әдістемелік нұсқаулар.

Қайта жаңғыру философиясының анағұрлым жалпы ерекшелік белгісі - адамның үйлесімділігі мен әлемді тану үйлесімділігінің идеалын бекіту, өзіндік ықпалы басым алғышарттар ретінде қарастырылып, құдайлық абсолюттің призмасы арқылы көрініс алады. Бұдан туындайтын гуманистік ерекшеліктер мен үлкен үлестік салмақ оларда космологиялық және натурфилософиялық тұжырымдамаларды жандандырады.

Қайта жаңғыру дәуірінің негізгі идеялары:

1. Антропоцентризм.

2. Гуманизм.

3.Адамның шығармашылық мәні.

4. Әлемді тұлғалық-материалдық түсіну.

5. Шынайылықты эстетикалық түсіну.

6. Антисхоластика: діни реформаларға қатысты абыройдың және сенімдердің ауытқулары.

7.Әлемді геометриялық-құрылымдық түсіну; шексіз үлкендік пен кішілік қарым-қатынасы.

8. Пантеизм: Бог – природа; в центре – героическая личность.

Реформа́ция — Батыс және Орталық Еуропадағы XVI ғасыр мен — начала XVII ғасырдың басындағы жаппай діни және қоғамдық-саяси қозғалыс , Библияға сай католиктік христиандықты реформалауға бағытталады.

Діни-философиялық тұрғыдағы Лютердің көзқарастары мына ахуалдарды қамтиды, ол сенім ұғымын мистикалық ұғымдардан босатты, ол тіпті Қасиетті жазбаларда мистиканың тегін ашуға ат салысты және олармен тығыз байланыстың жолдарын нұсқайды. Католиктің мистикадан босату және ерте христиандық рухтың өзіндік мазмұнына ыңғайлау (пайғамбарлық - евангелистік, библиялық И.Христке қатысты) М.Лютердің ең өзекті ілімдері болып саналды.

Әдебиет

1. http://renaissance.rchgi.spb.ru/

2. http://lib.philos.msu.ru/

3. http://gumfak.ru/filos_html/otvet/

4 http://www.xliby.ru/filosofija/filosofija_konspekt_lekcii/p39.php

5 Жаңа дәуiр философиясы.-Алматы:Жазушы.-2006.-512 б..-(Әлемдiк философиялық мұра: 20 томдық;т. 6)

6. http://filosofia.ru/70557/

Тақырып 6. Жаңа уақыт мәдениетіндегі Батыс еупопалық философия

Тәжірибелік сабақ №11

Жоспар:

1.Эксперименттік жаратылыстану Туындауының жаңа уақыт философиясының жалпы ерекшеліктері мен алғышарттары.

2. Эмпиризм мен рационализм дәстүрлі философиясының қалыптасуы. Эмпиризм ( Ф.Бэкон, Т.Гоббс, Д.Локк). Рационализм (Р.Декарт, Б.Спиноза, Г.Лейбниц).

3.Субъективтік идеализм Д.Беркли мен Д.Юма.

4.Ағарту Философиясы: Вольтер, Руссо, Дидро, Гельвеций.

Тәжірибелік сабақ №12

Жоспар:

1.Классикалық неміс философиясының жалпы ерекшеліктері.

2.И.Канттың сыни философиясы. «Өзіне қатысты заттар».Априоризм. Категориялық императив.

3.Гегельдің объективтік идеализмі. Абсолюттік Идеялар түсінігі. Диалектикалық әдіс. Гегельдің «Философиялық ғылымдарЭнциклопедиясы».

4. Л.Фейербахтың антропологиялық материализмі. Тарих философиясы.

Тапсырма:

1.Келесі терминдердің мәнін глоссарийге енгізу: сенсуализм, рационализм, субъективтік және объективтік идеализм, императив, априоризм.

2. Ф.Бэконның идолдары туралы ілімдерінің мәндерін түсіндіру.

3. Гегель бойынша диалектиканың негізгі заңдарын жазу.

Тапсырманы орындау бойынша әдістемелік нұсқаулар.

Жаңа уақыт философиясы — XVII— XVIII ғасырлардағы батыс Еуропадағы философияның дамуының кезеңі, капитализмнің қалыптасуымен ерекшеленеді, ғылым мен техника қарқынды қарыштап, эксперименттік-математикалық әлемдік көзқарас қалыптасады. Бұл кезең кейде ғылыми революция дәуірі деп те аталады. Кейде Жаңа уақыт философиясына сол сияқты ішінара XIX ғасыр философиясын да қосады.

Жаңа уақыт ғылымын қалыптастыру үшін сезімге бағытталған шынайылықты тану, бағдарлау лайықты. Ізінше – әр түрлі саллардағы деректік айғақтар өсуі жүзеге асады. Философия үшін жүйелілікке ұмтылыс тән, әлемнің тұтас бейнесін құру лайықты.

Кант философиясының міндеттері нақты да шынайы танымның шекарасын анықтауға ыңғай алады.

Гегель философиясының мәні мынада, онда жүйелі пішінде диалектикалық түсінік пен соған сай зерттеудің диалектикалық әдістері ыңғай алады.

Әдебиет

1. http://gumfak.ru/filos_html/kanke/kanke04.shtml

2. http://mgup-vm.ru/filosof/44.html

3. http://philosophy.mipt.ru/textbooks/frolovintro/chapter1_5.html

4. http://www.myline.ru/

Тақырып 7. ХIX ғасыр мәдениетіндегі Батыс еуропалық философия

Тәжірибелік сабақ №13

Жоспар:

1.Позитивтік философияның туындауы. О.Конт позитивті социологияның атасы ретінде.

2.Махизм мен эмпириокритицизм позитивтікфилософияның жалғасы ретінде.

3.Философия мен сциентизм.

4. Неокантиандық философиясы.

Тәжірибелік сабақ №14

Жоспар

1. Классикалық емес философияның ерекшеліктері, оның неміс философиясына қатынасы.

2.Иррационализм философиялық жүйелердің элементі ретінде. А.Шопенгауэр философиясы .

3. Ф.Ницше, В.Дильтейдің «Өмір философиясы»

Тапсырма:

1.Келесі терминдердің мәнін глоссарийге енгізу: философия, мәні, рефлексия, методология.

2. Философия пәнінің анықтамаларының алуан түрлілігіне назар аудару.

Тапсырманы орындау бойынша әдістемелік нұсқаулар

Иррационализм өзінің сан алуан түрлі пішіндерінде өз алдына философиялық әлемдік көзқрастарды құрайды, яғни ғылыми әдістермен танымның шынайылығының мүмкін болмайтындығын айғақтайды.

Позитивистік тұжырымдамалардың мәні философияның қарым-қатынасы мен жиынтығы, О.Канттың мына пікірінде көрініс алады: «Ғылым —өз алдына философия»

Шопенгауэр философиясы әдетте екі кезеңге қатысты: ерік және пессимизм туралы ілімдер.

Ерік туралы ілімдер - Шопенгауэр философиясының өзекті негізі. Барлық философтардың қателіктері, олар адамның интеллектісінде басқадай жайларды аңғарды, нақты жағдайда ол —бұл негіз, ерікке қатысты, яғни интеллектен ерекшеленіп, ол тек бастапқы сатысы ғана болып байқалады. Оның үстіне, ерік адамның негізі ғана емес, ол сол сияқты әлемнің ішкі негізі, оның мәні болып саналады. Ол мәңгілік, өлмейді, өз алдына негізсіз, яғни өзіндік ыңғайда жеткілікті.

Әдебиет

1 Ғылым мен техниканың батыстық философиясы.-Алматы:Жазушы.-2006.-560 б..-(Әлемдiк философиялық мұра: 20 томдық;т. 10)

2 Жаңа дәуiрдегi француз философиясы.-Алматы:Жазушы.-2006.-560 б..-(Әлемдiк философиялық мұра: 20 томдық;т. 7)

3. http://www.myline.ru/

Тақырып 8 ХIХ - ХХ ғасырлардағы Ресей мәдениетінің контексіндегі орыс философиясы

Тәжірибелік сабақ №15

Жоспар:

1.Орыс философиясының ерекшелік белгілері.

2.Орыс философиясы IX-XVIII ғасырларда

3. Орыс философиясы 19 ғасырда, Славянофилдер мен батыстықтар.

4.Орыс діни философиясы (В.Соловьев, С.Булгаков, П.Флоренский, Л. Карсавин және басқалары).

Тәжірибелік сабақ №16

Жоспар:

1. Л.Толстой мен Ф Достоевскийдің философиялық идеялары.

2. П.Данилевскийдің мәдени-тарихи тұжырымдамаларының түрлері

3. Н.Бердяевтің экзистенциалды философиясы

4. Орыс философиясындағы космизм идеялары.

Тапсырма:

1.Келесі терминдердің мәнін глоссарийге енгізу: ынтымақтық, софиология, адамның құдайы.

2. Орыс философиясында тағы да қандай бағыттар болған.

Тапсырманы орындау бойынша әдістемелік нұсқаулар

Орыс философиясы өзінің дамуында ұзақ жолдан өтті, оның келесі кезеңдерін көрсетуге болады:

XI ғасыр —XVIII ғасырдың бірінші жартысы — философиялық мәселелердің қойылуы мен оларға қатысты жауаптардың іздестірілуі қоғамдық сананың басқа пішіндерінің аясында жалғасады, ең алдымен діни және эстетикалық ыңғайда (Илларион, Андрей Рублев, Феофан Грек және басқалары.);

XVIII ғасырдың екінші жартысы —XIX ғасырдың бірінші тоқсаны — Ресейде философияның таралуы өз уақытының ғылым мен мәдениетін философиялық негіздеумен ұштасады, философиялық ойлардың батыс еуропалық ағымдарға еліктеусіз жүзеге асқан емес;

XIX ғасырдың екінші тоқсаны — XX ғасырдың басы — орыс философиясының өзіндік жолмен қалыптасуы мен дамуы;

1922 жылдан кейін — орыс алыс шетел философиясының жақындық тұстарының белең алуы.

Мазмұндық жағынан орыс философиясы өзінің ерекшеліктеріне ие. Оларда философиялық ойлаудың негізгі барлық бағыттары алға тартылды: онтология, гносеология, этика, эстетика, тарих философиясы және т.б. Алайда басқа да тақырыптар да өзекті болып саналды. Олардың біреі орыс философиясының өзіндік ерекшеліктерін анықтап, Ресейдің тақырыбы болып саналады, оның тарихта орын алу мәнін реттеу болып саналадыи. Бұл тақырыптан орыс философиясының қалыптасуы бастау алды және ол олардың дамуындағы өзекті мәселе болып саналды.

Басқа тағы да бір өзекті тақырып - оның тағдыры мен өмірдің мәні. Адамның мәселелеріне басты назар орыс философиясының адамгершілік-тәжірибелік бағыттарын анықтады.

Әдебиетттер:

1. http://krugosvet.ru/

2. http://www.grandars.ru/college/filosofiya/

Тақырып 9. Қазақ мәдениетіндегі философияның феномені

Тәжірибелік сабақ №17

Жоспар:

1.Қазақтардың протофилософиясы. Номадтық мәдениеттің синкретизмі.

2.Ақын мен жыраулардың шығармаларының философиялық қырлары.

3. ХУII-ХУI 11 –ші ғасырлардағы Қазақ хандығының қайраткерлерінің саяси-құқықтық көзқарастарының әлеуметтік-философиялық қырлары. «Жетi Жарғы» философиялық контексіндегі құрылымдар.

4.Космологиялық және антропософиялық ілімдер (Доспамбет, Дулати).

Тәжірибелік №18

Жоспар:

1.Абайдың адамгершілік философиясы.

2.Ш. Уәлихановтың философиялық көзқарастары.

3.Ш. Құдайбердиевтің философиялық шығармашылығы.

4. ХIХ ғасырдың аяғы мен ХХ ғасырдың басындағы ұлттық қазақ интеллигенциясының философиялық тақырып (А.Бөкейханов, А.Байтұрсынов, М.Дулатов, С.Торайғыров, М.Шоқай, Ж.Ақпаев және басқалары).

5.Қазіргі қазақ философиясы.

Тапсырма:

1.Келесі терминдердің мәнін глоссарийге енгізу : номадизм, тәңіршілдік, деизм, «Зар-заман».

2. Абайдың «Қара сөздерін» жұмыстарын оқу.

Тапсырманы орындау бойынша әдістемелік нұсқаулар

Шамандықтың, жыраулардың әлемді дәстүрлі қабылдауы, қазақ философиясының ойларының қалыптасуына ерекше үлес қосқан Әл-Фарабидің ілімдері, негізінен, оның ілімдері. Сол сияқты Ж. Баласағұнның әлемді тану туралы ілімдері «Құтадғу-білік», М.Қашқаридың микро және макрокосмос бірлігі туралыидеялары, «Диуани-лұғат-ит түрк» еңбегінің тақырыбы.

Қазақ философиясының дамуы мен қалыптасуында ерекше орын сопылыққа жатады. Сопылардың гносеологиясы мен тұрмыстық идеялары Абайдың шығармашылығында көрініс тапты. Әсіресе Абайдың ілімдері сопылардың гносеологиясында жалғасын тапты.

Әдебиетттер:

1 Есiм Ғ. Қазақ философиясының тарихы:оқулық/Ғарифолла Есiм.-Алматы:Қазақ ун-тi.-2006.-216 б.

2 Нысанбаев Ә. Қазақтың тарих философиясы/[ғылыми ред. Ә. Нысанбаев; құраст.: Т. Ғабитов, А. Қасабек; аударған Б. Сатершинов].-Астана:Аударма.-2006.-508 б..-(Мәдени мұра)

3 Бурабаев М. С. Фараби - Аристотельден кейiнгi екiншi ұстаз; Құран және Ахмед Яссауидiң хикметтерi; Ислам және Бекасыл Биболатұлының философиясы/М. С. Бурабаев; Орталық Азия ун-тi.-Алматы:Мария.-2006.-278 б.

4 Есiм Ғ. Қазақ ренессансы/Ғ. Есiм.-Алматы:Қазақ ун-тi.-2006.-90 б..-(Академик Ғарифолла Есiмнiң кiтапханасы)

Тақырып 10 Марксистік философия ХХ ғасырдың кеңестік мәдениетінің контексінде

ХХI ғасыр қарсаңында, ХХ ғасырдағы мәдениет контексіндегі Батыс философиясы

Тәжірибелік сабақ №19

Жоспар

1.Марксистік философияның жалпы ерекшеліктері. Тарихты материалистік ыңғайда түсіну. Қоғамдық-экономикалық формациялар.

2.Маркстік философияның вульгаризациясы мен догматизациясы. И.Сталиннің жұмыстарының канонизациясы. Компартияның ХХ съезді және рухани салалардың либерализациясы.

3.Кеңес философиясы ХХ ғасырдың 60-80 жылдарында: Э.В.Ильенков, Г.С.Батищев, П.В.Копнин

4. Диалектикалық логиканың қазақстандық мектебі. Қазақстандық философтардың зерттеулерінің негізгі бағыттары: Ж.М.Абдильдин, М.Баканидзе, Н.Д.Жандильдин, Л.К.Науменко, А.Х.Қасымжанов, А.К.Абишев, А. Касабек, Л. Кішібеков, А.Н. Нысанбаев, М.С.Орынбеков, Г.Г. Акмамбетов, К.Х. Рахматулин, М.Ш.Хасанов, К.Ш.Шулембаев

5.Қазақ философиясының тарихы мен мәдениеті бойынша зерттеулердің қалыптасуы : А. Қасабек, О.А. Сегізбаев, М.С. Орынбеков, Ғарифолла Есім, М. Сәбит, Ж.Алтаев, Т.Х.Ғабитов, Ж.Муталипов, Д.С.Раев, Г.Т.Телебаев, А.К.Абишев, З.Мукашев, А.Хамидов, А.Н.Нысанбаев, М.Ш.Хасанов, М.З.Изотов, Б.К.Құдайбергенов, Н.Ж. Байтенова, С.Е. Нұрмуратов және басқалары.

Тәжірибелік сабақ №20

Жоспар:

1.Американдық прагматизм. Д. Дьюидің жаңашылдық философиясы.

2. З.Фрейдтің психологиялық талдаулары.

3.Қазіргі позитивистік философияның негізгі бағыттары. Неопозитивизм (Вендік үйірме – М. Шлик, Р.Карнап, О.Нейрат, Г.Рейехенбах; Б.Рассел, Л.Витгенштейн және басқалары). Постпозитивизм (К.Поппер, Т.Кун, И.Локатош, П.Фейерабенд, М.Вортовский және басқалары).

4.Э.Гуссерль еуропалық ғылым, философия мен мәдениеттің дағдарысы жөнінде.

Тапсырма:

1.Келесі терминдердің мәнін глоссарийге енгізу: прагматизм, санасыз, либидо, верификация тері, қоғамдық-экономикалық формация.

2. Позитивизмнің дамуының 3 кезеңін атап өт және айырмашылықтарын көрсет.

Тапсырманы орындау бойынша әдістемелік нұсқаулар

Марксизм зерттеулеріндегі негізгі бағыттар: адамның мәні, адамның өмірге көзқарастары, адамдардың өзара қарым-қатынастары, адам мен қоғам, қоғамның даму заңдары.

Кеңестік мемлекеттің алғашқы салтанат құрған жылдары марксистік философия кең ауқымда таралымға ие болады. Әсіресе кеңестік философия ғылымында ауыр ахуал туындатқан мақала Сталиннің «Диалектикалық және тарихи материализм туралы» (1938) еңбегі, яғни марксистік философияның шыңы болып саналды. Сталиннің жеке басқа табыну дәуірінде көптеген кеңестік философтар репрессияға ұшырады. КПСС-тің XX съезінде жеке басқа табыну жағдайына қарсы қадамдар бастау алып, кеңестік философияның дамуының жаңа кезеңі бастау алады. Ол зерттеудің тақырыптарының елеулі түрде кеңеюімен жалғасады және философиялық ғылымдардың өзекті сұрақтарының қарым-қатынасының тереңдеуімен жалғасады. Материалистік диалектиканың мәселелерін зерттеу аясы кеңейіп, таным теориясы, диалектикалық логика, методология және логика ғылымы қанатын кеңге жаяды ( Э. В. Ильенков, М. М. Розенталь, П. В. Копнин және басқалардың еңбектерінде).

Позитивизм өзінің даму үдерісінде үш негізгі кезеңді бастан өткереді:

біріншісі, мына есімдермен тығыз байланысты: О. Конт, Г. Спенсер және т.б.;

екіншісі, эмпириокритицизм, немесе махизм, (Э. Мах, Р. Авенариус және басқалары) – 19 –шы ғасырдың соңы мен 20 –шы ғасырдың басы;

үшінші саты – неопозитивизм немесе логикалық позитивизм.

Прагматизмнің философиялық тұжырымдарының негіздері Чарльз Пирс тарапынан көп қарастырылды.

Прагматизм 1906 жылдан бастап кең танымал болды, Пирс Уильямнің ізбасары Джеймс көпшіліктің қолы жетімді дәрістер оқып, аталмыш атаулармен жарыққа шыға бастайды. Прагматизмнің маңызды үшінші өкілі ретінде Джон Дьюи саналады, прагматизмнің өзіндік дамуына ықпал етеді, инструментализм атауына ие болады.

Әдебиетттер:

1. Алтай Ж. Философия тарихы:оқулық/Ж. Алтай, А. Қасабек, Қ. Мұхамбетәли.-2-шi басылымы.-Алматы:Раритет.-2006.-310 б.

2 http://myline.ru/

Тәжірибелік сабақ №21

Жоспар:

1.Экзистенциализм философиясы: С.Къеркегор, К.Ясперс, Ж-П Сартр, А.Камю, М.Хайдеггер.

2.Герменевтика өкілдерінің негізгі илеяларының мазмұндары (Ф.Шлейермахер, М.Хайдеггер, Г.Гадамер, П.Рикер)

3.Тарих философиясы (К.Маркс, О.Шпенглер, К.Ясперс, А.Тойнби)

4.Постмодернизм философиясы (М.Фуко. Ж.Деррид).

Тапсырма:

1.Келесі терминдердің мәнін глоссарийге енгізу: экзистенция, абсурд, түсінік, эпистема, деконструкция, өстік уақыт, герменевтикалық шеңбер.

2. тарихтың түсніктеріне орай формациялық және цивилизациялық қарым-қатынастарды салыстыру.

Тапсырманы орындау бойынша әдістемелік нұсқаулар

Аталмыш тақырыпты дайындауда келесі кезеңдерге баса назар аударылады:

Герменевтика екі мәнге ие болады: 1) Түсіндірме өнері, интерпретация теориясы және мәтіндерді түсіну, оның ішінде класикалық ежелгі дәуір мәтіндері;

2) XX ғасыр философиясындағы бағыттар, әдеби мәтіндерді талдау теориясының негізінде өркендеу бағытын ұстанады. Герменевтика көзқарасы тұрғысынан философияның міндеті шектік мәдениеттің мәнін түсіндірумен қатысты, шынайылықты біз мәдениет призмасынан аңғарамыз, яғни өз алдына негізгі деп саналатын мәтіндердің жиынтығын құрайды.

Еуропалық мемлекеттердің өмірінде дағдарысты құбылыстардың артуы рухани жағдайлардың қолайсыздануына жол ашады, бұның өзі көптеген әдебиетшілердің алдарына мәселе туындатты, яғни адамның әлемде тіршілік ету болашағына қатысты, философиялық сұрақтарға қатысты қызығушылықтар туындатып, кьеркегоровтік философияға жол салады. Экзистенциализмнің анағұрлым ірі өкілдері деп саналатындары: М. Хайдеггер, К. Ясперс, Ж.-П. Сартр және А. Камю.

Постмодернизм философиясында оның ғылыммен жақындауы аңғарылады, сол сияқты өнермен байланысы аңғарылады. Осылайша, философиялық ойлау тек қана ғылымға қатысты маргинальдылық аймағында ғна емес, сол сияқты тұжырымдамалардың индивидуалистік хаосы жағдайынан сипат алып, рефлексия түрлерін қамтиды, ХХ ғасырдың аяғында көркем мәдениетте қандай ара жік байқалатындығы назарға алынады. Философияда, сол сияқты тұтастай мәдениетте, деконструкция механизмдері әрекетке енеді, философиялық жүйеліліктің ыдырауына әкеледі.

Әдебиетттер:

1. Фридрих Шлейермахер. Герменевтика. пер. с нем. А.Л. Вольского. науч. ред. Н.О. Гучинская. — СПб.: «Европейский Дом». 2004.

2. http://www.grandars.ru/college/filosofiya/ekzistencializm.html

3. http://eurasialand.ru/txt/frolov1/136.htm

4Кiшiбеков Д. Философия:оқулық/Д. Кiшiбеков, Ұ. Сыдықов.-9-шы басылымы.-Алматы:Қарасай.-2008.-356 б.

Тақырып 11 Тұрмыстық философиясы

Тәжірибелік сабақ №22

Жоспар:

1.Тұрмыс ұғымының мәні. Философия тарихындағы тұрмысқа қатысты түсініктер.

2.Тұрмыстық пішіндер.

3.Материя түсінігі. Қозғалыстың негізгі пішіндері. Кеңістік және уақыт.

4.Материя туралы қазіргі ғлыми теориялар.

Тапсырма:

1.Келесі терминдердің мәнін глоссарийге енгізу: тұрмыс, өзін-өзі ұйымдастыру синергетика, көрініс, детерминизм.

2. Материяның әмбебап қасиеттерін көрсету.

Тапсырманы орындау бойынша әдістемелік нұсқаулар

Тұрмыстың материалдық пішіні көрініске, қозғалысқа қабілеттілікті иеленеді, кеңістікте және уақыт бойынша орын алады, өзін-өзі ұйымдастырушы жүйе болып саналады. Тұрмыстың материалдық пішіні бейнесін толық түсіну үшін атап өтерлігі, өзін-өзі ұйымдастыруға ден қойған дұрыс болады – бұл үдеріс, соның арқасында күрделі динамикалық жүйенің ұйымдастырылуы жандандрылады және жүзеге асады, қалыптасады. Өзін-өзі ұйымдастыру үдерістері тек қана жүйелерде орын алады, күрделіліктің жоғары деңгейіне ие болады және элементтердің көпшілік түрлерінің байланысымен ұштасады, қатаң емес, ықтималды ерекшелікке ие. Өзін-өзі ұйымдастыру қасиеттері әр түрлі табиғаттың нысандарын ажыртады: тірі клетка, ағза, биологиялық популяция, биогеоценоз, адами ұжым және т.б. Өзін-өзі ұйымдастыру үдерістері жүйенің элменттерінің арасындағы жаңа байланыстардың түзілу және орын алған түрлерінің қайта құрылуы есебінен туындайды. Өзін-өзі ұйымдастыру үдерістерінің негізгі ерекшеліктері — олардың мақсатты бағыттылығы, бірақ сонымен бірге табиғи, спонтанды мәнге ие: бұл үдерістер, қоршаған ортамен өзара байланыста жалғасын тауып, белгілі мөлшерде автономды, қоршаған ортаға қатыссыз сипат алады.

Әдебиетттер:

1. httpHYPERLINK "http://education-filosof.ru/.html"://HYPERLINK "http://education-filosof.ru/.html"educationHYPERLINK "http://education-filosof.ru/.html"-HYPERLINK "http://education-filosof.ru/.html"filosofHYPERLINK "http://education-filosof.ru/.html".HYPERLINK "http://education-filosof.ru/.html"ruHYPERLINK "http://education-filosof.ru/.html"/.HYPERLINK "http://education-filosof.ru/.html"html

2. http://filo-lecture.ru/filolecturet7r3part2.html

4. http://www.chronos.msu.ru/TERMS/mavrikidi_samoorganizatsia.htm

Тәжірибелік сабақ №23

Жоспар:

1.Философия тарихындағы адам мәселесі.

2.Адам философияның пәні ретінде. Философиялық антропология.

3.Табиғат пен адамның мәні.

4.Адамның тіршілігі. Адамның тіршілігінің категориясы.

Тапсырма:

1.Келесі терминдердің мәнін глоссарийге енгізу: адам, индивид, тұлға, антропогенез, антропологизм.

2.Адамның биологизаторлық және социологизаторлық тұжырымдамаларының арасындағы айырмашылықтарды түсіндір.

Тапсырманы орындау бойынша әдістемелік нұсқаулар

Адамды тануға деген қызығушылық ежелгі Грецияда туындайды, сопылар мен Сократ, Платондардың ілімдерінде адамдардың қосалқы табиғаты қарастырылады, Аристотель адамды қоғамдық, саяси тіршілік иесі ретінде қарастырады. Ежелгі гректік философиялық антропология, ежелгі шғыстағы сияқты, өз аясына мифологияның және діннің алғышарттарын иеленіп, олармын өзара үндестікте дамиды. Келесі дәуір өзініңқарым-қатынастарын мәңгілік мәселелермен ұштастыра назарда ұстайды.

Еуропалық философиялық антропологияда (осы арқылы оның философиялық басқа ойлардан негізгі айырмашылықтары байқалады) орталық, оның барлық философиялық мәселелерін синтездеп, адам деген ұғымға түсінік береді. Философиялық антропология адаммен тығыз қатысты ұғым. Адам туралы ұғым мен тұжырымдар мен оның ерекшеліктері мәселелердің кең ауқымын қамтиды, оның аясы тәжірибелік тұрғыда кең көлемде қарастырылмаған. Антропология туралы айтқанда, философиялық антропологияда тар ұғымда — зерттеудің ерекше бағыттарын қамтиды, бұл тіршіліктің құрылымы мен адамның мәнін назарға алып, кең ауқымда — философиялық көзқарастардың барлық жүйесі ретінде сипат алып, яғни адам туралы табиғат пен қоғамдағы ілімдердің қатарынан орын алады.

Әдебиетттер:

1. http://socfil.narod.ru/glava_8.htm

2Кiшiбеков Д. Философия:оқулық/Д. Кiшiбеков, Ұ. Сыдықов.-9-шы басылымы.-Алматы:Қарасай.-2008.-356 б.

3. http://www.grandars.ru/college/filosofiya/proishozhdenie-cheloveka.html

4. http://mylect.ru/filosofi/textfilosofi/136-2011-06-04-02-32-30.html?start=26

5. http://anthropology.ru/ru/texts/gathered/manwest/index.html

Тақырып 12 Әлеуметтік философия

Тәжірибелік сабақ №24

Жоспар:

1.Әлеуметтік философияның пәні. Қоғамның пәні.

2.Қоғамның әлеуметтік құрылымы. Қоғамның экономикалық негіздері

3.Еңбек қажеттілік ретінде, социумге сұраныс түрінде. Адамның еңбекке деген қажеттіліктері. Еңбекті бөлудің гендерлік қырлары.

4.Ашық қоғам. Жабық қоғам. Жаппай қоғам. Индустриалдық және постиндустриалды қоғам. Ақпраттық қоғамның феномені.

Тапсырма:

1.Келесі терминдердің мәнін глоссарийге енгізу: гендер, ашық және жабық қоғам.

2. Ашық және жабық қоғамға мысалдар келтіру, сол сияқты индустриалды және постиндустриалды түрлеріне.

Тапсырманы орындау бойынша әдістемелік нұсқаулар

Қоғамның өмірінің негізгі салаларына енеді: материалдық-өндірістік, әлеуметтік, саяси рухани.

Әлеуметтік философия - әлеуметтік құблыстардың және жалпы заңдылықтардың өзекті жүйелерінің жиынтығы, қоғамның дамуының және қызметінің алғышарттары, әлеуметтік өмірдің тұтас үдерістері.

«Стратификация» сөзінің этимологиясы топтық сан алуандықты білдіріп қоймайды, ал әлеуметтік қаббаттардың, қоғамдағы пластардың қалыпты тік жағдайларын анықтайды, олардың иерархиясын қарастырады. Әр түрлі авторларда «страта» түсінігі мынадай кілтті сөздермен алмастырылады: «класс», «қауым».

Әдебиетттер:

1. Нысанбаев Ә. Әлеуметтiк философия/[ғылыми ред. Ә. Н. Нысанбаев; құраст.: Ә. Н. Нысанбаев, М. З. Изотов; аударғандар: Қ. Жамалов ж. б.].-Астана:Аударма.-2006.-474 б..-(Мәдени мұра)

2. http://mylect.ru/filosofi/textfilosofi/132-2011-06-04-02-14-41.html

3. http://www.grandars.ru/college/sociologiya/socialnaya-stratifikaciya.html

Тәжірибелік сбақ №25

Жоспар:

1.Мәдениет философиясы.

2. Тарих философиясы.

3.Діннің философиясы.

4.Білім беру философиясы.

Тапсырма:

1.Келесі терминдердің мәнін глоссарийге енгізу: парадигма, секуляризация, культурфилософия, цивилизация.

Тапсырманы орындау бойынша әдістемелік нұсқаулар

Мәдениет филосо́фиясы— философиядағы бағыт, қоғам әр түрлі аспектіде тұтас жүйе ретінде қарастырылу кезеңінен бастап туындайды, және мәдениет көбінесе адамның рухани әлемімен ішкі байланыс түрінде қарастырады, бұның өзі сөзсіз, философияға деген қызығушылықты туындатады. Мәдениет философиясының қазіргі нұсқалары XX ғасырдың ортасынан бастап белең алады.

Дін философиясы – дін туралы тұжрымдар. Бұндай түсніктерде ол көптеген әр түрлі бағыттарды қамтып алға тартылады, еңбек, түсінік-пайымдар, философия тарихының екі мың жылдық көлеміне лайықты деп есептеледі. Олардың мазмұны мен жаңалық шаралары нақты дәуірдің рухани өмірінің контексінде ғана бағаланады. Батыс еуропалық мәдениетте 18 ғасырда діннің философиясы ұғымы тар көлемде тұжырымдалады, нақты айтқанда: өзіндік тұрақты философиялық пән ретінде, дінді мәдениеттің арнаулы пішіні ретінде қарстырумен ұштасады.

Тарих философиясы - философияның тарауы, объективті заңдылықтар мен рухани - тарихи үдерістер сұрақтарына жауап беруге бағдар алып, сол сияқты тарихтағы адами мағыналы күштерді жүзеге асырудың жолдары хақында түсінік береді, жалпы адами ынтымақтастықты аңғартады.

Білім философиясы - философияның зерттеу саласы, педагогикалық әрекеттер мен білім беруді талдауға негізделеді, оның мақсаты мен идеалына ден қойып, педагогикалық білімнің методологиясына ден қояды, жобалау әдістері мен институция мен жүйенің жаңа білім беру құрылымын құруға бағыт алады.

Әдебиетттер:

1 Нысанбаев Ә. Философия тарихы/[ғылыми ред. Ә. Нысанбаев; құраст.: Ә. Нысанбаев, Ғ. Құрманғалиева; аударғандар: Д. Раев, А. Құлсариев].-Астана:Аударма.-2006.-484 б..-(Мәдени мұра)

2. http://deadbeef.narod.ru/work/docs/phi/06.htm http://

3. http://www.grandars.ru/college/filosofiya/religiya.html

Тақырып №13. Диалектика теориясының мәселелері

Тәжірибелік сабақ №26

Жоспар:

1.Диалектиканың тарихи типтері. Диалектика ежелгі үнді және ежелгі қытай философиясында.

2. Диалектиканың ежелгі грек философиясындағы пішіндері.

3.Диалектика классикалық неміс философиясы мен марксизмінде.

4. ХХ ғасыр диалектикасының негізгі нұсқалары. Диалектиканың теориясының қазіргі дайындамалары.

Тәжірибелік сабақ №27

Жоспар:

1. Диалектиканың заңдарының жалпы түсінігі

2.Бірлік заңдары мен қарама-қайшылықпен күрес

3.Сандық өзгерістерден сапалық өзгерістерге көшу заңдары

4.Қарсылық заңдары

5. Диалектиканың негізгі принциптері мен категориялары.

Тапсырма:

1.Келесі терминдердің мәнін глоссарийге енгізу: заң, қайшылық, қарама-қарсылық, шаралар.

2. Диалектиканың заңдарының табиғат пен қоғамдық өмірде қалай көрініс алатындығына мысалдар келтіру.

Тапсырманы орындау бойынша әдістемелік нұсқаулар

Диалектика барлық заңды алғышарттардың ішіндегі даму туралы бірден-бір ғана теория емес. Онымен қоса қабат философиялық мүддеге деген қызығушылықтарды дамытатын басқа да теориялар бар, яғни сол сияқты философиялық әдістер болып саналады. Көбінесе аталмыш тео­риялар диалектикаға қайшы болып саналады.

Диалектиканың альтернативларына жатады:

• метафизика;

• «кереғар» диалектика;

• сопылық;

• эклектика;

• догматизм;

• релятивизм.

Гегельдің философиясында диалектика идеалистік пішінде өзінің даму сатысына ие болады, яғни объективті идеализмнің көрнекті өкілі болып саналады.

Диалектика туралы философиялық ілімдер онтологиялық және гносеологиялық жоспарда жүзеге асады. Диалектика туралы философиялық ілімдер онтологиялық жоспарда кейде объективті диалектика деп аталады, субъективтік диалектиканың гнесеологиялық алғышарттары қатарына енеді. Соған сай диалектиканың онтологиялық принципі назарға алынып, диалектиканың гнесеологиялық принципі алға тартылады.

Әдебиетттер:

1. http://www.sunhome.ru/philosophy/1232

2. http://www.nuru.ru/philos/023.htm

3. http://www.grandars.ru/college/filosofiya/dialektika.htmlhttp://

4. http://philosophy.ru/library/vopros/50.htmlhttp://

Тақырып 14 Эпистемология

Тәжірибелік сабақ №28

Жоспар:

1.Танымның жалпы түсінігі. Танымның мәні.

2.Танымға философиялық қарым-қатынастың ерекшелігі. Танымның принциптері

3. Танымның құрылымы (танымның объектісі мен субъектісі).

4.Танымның сезімдік және рационалды түрлері: олардың пішіндері.

Тәжірибелік сабақ №29

Жоспар:

1.Таным мен шығармашылық. Шығармашылық пен интуиция.

2.Түсінік пен түсіндіру.

3.Шынайылық пен адасу. Шынайылық теориясы.

4.Әдістер мәселелері. Танымның негізгі әдістері. Логика мен методология.

Тапсырма:

1.Келесі терминдердің мәнін глоссарийге енгізу: білім, таным, сана, сезім, ақыл, топшылау, шынайылық, эпистемология.

2. К.Поппердің «Өсу және ғылыми білімдер логикасы» жұмысы бойынша мәлімдеме дайындау.

Тапсырманы орындау бойынша әдістемелік нұсқаулар

Таным — адамның жаңа білім алу үдерісі, бұрын белгісіз ахуалдың ашылуы.

Танымның нәтижелілігіне қол жеткізу ең алдымен адамның бұл үдерістегі белсенді әрекеттері арқылы жүзеге асады, оның философиялық қарастыру әрекеттерінің қажеттілігіне қатысты.

Негізгі сұрақ —әлемді принципінде тани аламыз ба?

Бұл сұрақтарға жауап алу әр түрлі философиялық ағындарда түрліше сипат алады:

Гносеологиялық оптимизм — әлемді тану жүзеге асады, шекара жоқ, уақыт пен қаражат қана қажет.

• агностицизм — әлемді принципінде танымаймыз, адам да танымайды, ал сезімдік қабылдау арқылы виртуалды әлем құрады.

• скептицизм — тіз феноменальды әлемді танимыз, әлемді тану мәселе туындатады.

• солипсизм — бірден-бір күдік туғызбайтын шынайы тіршілік ететін Мен, қалған барлығы — менің қиялымның жемісі, өзімнен басқа ештеңені тану мүмкін емес.

Философия мен ғылымда маңызды болып саналатыны рационалдылық мәселесі.

Шығармашылық — бұл оның стандартты емес жағдайларының жағынан танымдық үдерістердің сипат алу ерекшелігі, сол сияқты туындайтын міндеттердің шешімдерінің өнімділігі мен құралдары. Шығармашылықтың негізгі белгісі –жаңа білімнің туындауы, яғни белгілі ережелер, бұрынғы дәлелдер орын алатын алғышарттар көрініс алмайды. Бұл жаңа білім белгілі мағынада қайталанбайды. Шығармашылықтың негізі орын алады, бір жағынан, сыртқы әлемнің жағдайларының өзгермелі болуы, субъектінің белсенділігін ынталандырады, ал басқа қырынан — адамның ішкі өмірінің алуан түрлігігі мен көзқарастарының жиынтығы, оның қабілеттілігі, динамикалық ұйымдастыру.

Әдебиетттер:

1. http://kudr-phil.narod.ru/lecture/5teorpozn.html

2. Нысанбаев Ә. Таным теориясы/[ғылыми ред. Ә. Нысанбаев; құраст.: С. Колчигин, Ә. Нысанбаев; аударғандар: Д. Раев ж. б.].-Астана:Аударма.-2006.-501 б..-(Мәдени мұра)

3.http://www.grandars.ru/college/filosofiya/filosofskoe-poznanie.html

4. http://ido.rudn.ru/philosophy/5.html

5. http://philsci.univ.kiev.ua/biblio/Teoria/6.htm

Тақырып15 Ауқымды мәселелердің философиясы

Тәжірибелік сабақ №30

Жоспар:

1.Ауқымды мәселелер түсінігі.

2. Ауқымды мәселелердің жіктелімі.

3. Ауқымды мәселелердің методология және ауқымды үдерістерді зерттеу. Глобальды моделдеу.

4.Қазіргі ауқымда мәселелердегі адамның бетбұрыстары. Глобальды сана.

Тапсырма:

1.Келесі терминдердің мәнін глоссарийге енгізу: глобалистика, Рим клубы, экология, әрекеттердің интернационализациясы.

2. Рим клубының баяндамаларының тақырыбымен танысу.

Тапсырманы орындау бойынша әдістемелік нұсқаулар

Өзекті де ауқымды мәселелер - өмірлік маңызды мәселелердің жиынтығы, адамзатты тұтастай қарастырып, жекелеген мемлекеттер аясында және тіпті географиялық аймақтарда шешілмейтін ахуалдарға назар аударады. Өзекті де ауқымды мәселелер бірінші жоспарға 20 ғасырда шығады, нәтижесінде тұрғындардың өсуі сипат алып, индустриалды қоғамда өндіріс үдерісінің қарқынды да шұғыл интенсификациясы жалғасады. Оларды шешуге деген қадам әлемдік тарихтағы қалыптасу мен біртекті адамзатты қалыптастыру көрсеткіштері болып саналады. Олардың қатарына енеді: термоядролық соғыстарды жою, болдырмау; тұрғындардың қарқынды өсуін қысқарту («демографиялық қарқындылық» дамушы едерде); қоршаған ортаны қатты ластанудан сақтау, қорғау, бірінші кезекте атмосфера мен Әлемдік теңіздерді; экономикалық дамуды әрі қарай қажетті табиғи ресурстармен қамтамасыз ету, әсіресе әлі де жаңа, тың түрлерімен; дамыған және дамушы елдердің арасындағы өмір сүрудегі ара қашықтықты болдырмау; аштықты, сауатсыздықты болдырмау және т.б. Ауқымды мәселелер шеңбері шұғыл аяқталмайды, олардың ерекшеліктері мынада, олар бір-біріне байланыссыз шешімдерін таппайды, олардың шешімдерінен адамзаттың тіршілік ету ахуалы қатысты болады. Ауқымды мәселелер өзара тығыз байланыста. Мысалы, дамушы елдерде азық-түлік мәселелерінің өзектілігі тұрғындардың санының артуымен күрделене түсуде, ауыл шаруашылығының өндірісінің өсуіне қарағанда.

Әдебиетттер:

1. http://www.grandars.ru/student/mirovaya-ekonomika/globalnye-problemy.html

2. http://www.globaltrouble.ru/

3. http://socfil.narod.ru/glava_2_3.htm