- •I бөлім. Экономикалық теорияның пайда болуы мен дамуы
- •Мазмұны
- •Меркантилизм
- •Маржинализм
- •Неоклассикалық
- •Институционализм
- •Экономикалық теория құрылымы
- •Экономика бөлінуі
- •Экономикалық теория мақсаттары
- •Өндірістік мүмкіндіктер қисығы
- •Жекешелендірудің негізгі мақсаттары:
- •Жекешелендірудің жағымсыз салдары
- •Кәсіпкерлік
- •Кәсіпкерліктің негізгі түрлерінің артықшылықтары мен кемшіліктері
- •Қазақстан Республикасындағы шағын кәсіпкерлікті қолдайтын Заңдар
- •Табиғи өндіріс сипаттамалары
- •Тауар өндірісінің пайда болу себептері
- •Тауар шаруашылығына тән қасиеттер
- •Тауардың бірнеше анықтамасы бар.
- •Ақша жүйесінің элементтері
- •Баға масштабы
- •Эмиссиялық жүйе
- •Ақша айналымының жылдамдығы
- •Айналымдағы ақша мөлшері
- •Жеке меншік
- •Нарықтық экономика
- •Мемлекеттің кірісуі шектеулі
- •Командалық-әкімшіліктік экономикаға өтудің алғы шарттары
- •Нарықтық экономикаға өту кезінде елдердің топтастырылуы
- •Нарықтық экономикаға өту жолдары
- •«Шок терапиясының»
- •«Шок терапиясынан» шығу үшін қажетті шаралар
- •Нарықтық жүйенің сипатталуы:
- •Нарықтық жүйенің негізделуі
- •Нарықтың бірнеше анықтамасы бар:
- •Нарықтың негізгі белгілері
- •Нарықтар жүйесі
- •Еңбектің қоғамдық бөлінуі Өндіруші дербестігі, еркіндік Экономикалық оқшаулану
- •Нарықтың әлеуметтік институттары
- •Нарық құрылымының жіктелуі
- •Салалар бойынша
- •Сатылымдар сипаттамасы бойынша
- •Фирмалар түрлері
- •Фирма мүліктерінің түрлері
- •Фирмалардың құқықтық мәртебесі бойынша бөлінуі:
- •Нарықтық экономика жағдайындағы мемлекет ролі
- •Пайдалылықты максимизациялау ережесі
- •Талғамсыздық қисығы
- •Бюджеттік сызыққа әсер ететін факторлар
- •Сұраныс графиктерінің түрлері
- •Тепе-теңдік нүктесі үшін мыналар тән:
- •III бөлім. Жеке ұдайы өндіріс мәні мен заңдылықтары
- •Капитал айналымдылығы мен айналымы
- •Капитал айналымының саны
- •Құрал-жабдық -- 59,6 %
- •Негізгі және айналымдағы капиталды тиімді қолдану көрсеткіштері
- •Мамандандыруды қолданып, басқарушылық шығындарды қысқарту мүмкіндігі,
- •Аграрлық қатынастар
- •Бәсекелестік және монополия
- •Бағалардағы басымдылық – жетекші компания өз бағаларын белгілейді, басқалары соған ілеседі.
- •Жіө құнына есептелмейді:
- •Номинал жіө
- •Іұеж. Нарықтық шаруашылық субъектілері
- •Нарықтық экономикада операциялар номенклатурасының бөлінуі:
- •Есепке алуда қолданылатын шоттар:
- •Негізгі шоттар:
- •Активтер - бұл
- •Пассив – бұл кәсіпорынның басқа жеке және заңды тұлғалар алдындағы берешегі.
- •Кейнсиандық теория әдіснамасы
- •Ад қисығының ығысуына (оңға немесе солға) әсер ететін бағадан тыс факторлар
- •Аs жиынтық ұсыныс өсуінің салдары
- •Ад жиынтық сұраныстың учаскілерде
- •Тұтыну және қор жинау графиктері
- •200 В шығыны табыстан басым болады (қарыздар), оң жағында – оң қор жинаулар.
- •Халық тұтынуы - экономиканы анықтайтын басты
- •Оукен заңы
- •Филипс қисығы
- •Инфляцияны өлшеу
- •Инфляцияға қарсы саясат
- •Қр инфляция деңгейі
- •Экономикалық цикл кезеңдері және олардың сипаттары
- •Дағдарысқа қарсы саясат
- •Мемлекетпен ұсынылатын циклге қарсы реттеу
- •Циклдің негізгі түрлері
- •Дағдарыстан шығу екі жолмен жүзеге асырылуы мүмкін
- •Созылмалы депрессия себептері деп мыналарды атайды:
- •Экономикалық өсу тиімділігі
- •Экономикалық өсу сапасы
- •Экономикалық өсудің тікелей факторлары
- •Экономикалық өсудің жанама факторлары
- •Экономикалық өсу үлгілері
- •Неоклассикалықүлгісі
- •Кейнсиандық үлгі
- •Кобб – Дуглас үлгісі
- •Қр экономика өсуінің ауқымды мәселелері
- •Ынталандырушы – экономикадағы ақша айналымын жылдамдату арқасында экономикалық процестерді жылдамдату.
- •Несие беру сипаты бойынша - банктік,
- •Грэ тәсілдері, әдістері, құралдары
- •Ақша жүйесі және оның элементтері
- •Ақша жүйесінің элементтері
- •Несиелік-банк жүйесі
- •Несие жүйесі – бұл несие беру нысандары мен әдістерінің несиелік қатынастарының жиынтығы
- •Несие институттары
- •Банк жүйесі
- •Қр ұлттық банкі
- •Орталық (ұлттық) банк қызметі
- •Қаржы – қаржы жүйесі
- •Қаржы жүйесінің құрылымы
- •Мемлекеттік қаржылар
- •Мемлекеттік бюджет
- •Мемлекеттік несие
- •Мемлекеттік кәсіпорындар мен ұйымдардың қаржылары
- •Салық салудың негізгі қағидалары (а.Смит) қазіргі уақытқа дейін өз мәнін жоғалтқан жоқ
- •Лаффер қисығы
- •Салық элементтері
- •Қр салық түрлері
- •Мемлекеттің қаржы саясатының екі аспектісі бар:
- •Қазынагерлік саясат түрлері
- •Нарықтық экономикадағы табыстар
- •Еңбек табысының шамасы
- •Әлеуметтік қорғау қағидалары
- •Нысандары - сағаттық,
- •Түрлері - номинал,
- •Еңбекақы мөлшерлемелерін саралау критерийлері
- •Табыстарды бөлудегі теңсіздік дәрежесі
- •Джинни коэффициентімен (индексімен) анықталады
- •Халықаралық сауданың негізгі сипаттамалары
Табиғи өндіріс сипаттамалары
Тұйық шаруашылық Әмбебап еңбек Тікелей шаруашылық
байланыстары


Табиғи шаруашылық ерекшеліктері:
- тұйықтығы;
- әр шаруашылық бірлік өз өндіріс ресурстарына сүйенеді;
- өзін өзі өмір сүруге қажетті заттардың барлығымен қамтиды;
- бұл шаруашылықта шикізатты табудан бастап оны тұтынуға дайындауға дейінгі барлық жұмыс түрлері орындалады.
Табиғи
шаруашылықтағы экономикалық байлықтың
айналымы
- өндіру – бөлу – тұтыну – өндіру.
Табиғи
өндіріске тән қасиеттер


-
әмбебап
қол еңбегі,
-
еңбек
бөлінбеуі,
-
еңбектің
ең қарапайым құралдарын пайдалану
(күрек,
тырма,
кетпен
және
т.б.).
-
еңбек
аз өнімді,
2-3
адамды ғана тамақтандыра алады,
-
өндіру
мен тұтынудың арасындағы тікелей
экономикалық байланыстар;
-
өнім шаруашылыққа қатысушылар арасында
бөлініп, ауыстырылмай, жеке және
өндірістік
тұтынуға жіберіледі;
-
басым
тұрақтылықпен
сипатталады;
-
тарихи түрде өндірісті экономикалық
ұйымдастырудың бастапқы
түрі болып табылады;
-
таза түрінде ол
қоғамдық еңбек бөлінуі болмағанда,
алғашқы
қауымдағы халықтарда
болған.
- біздің елімізде ол жекеқосалқы
шаруашылықта
дамыған.
Тауар шаруашылығы табиғи шаруашылыққа қарағанда дамыған және күрделірек болып табылады. Ол техника мен өндірісті ұйымдастырудың жоғарғы деңгейлерін көздейді. Оған тән ұйымдастырушылық-экономикалық қатынастар шаруашылық жүргізудің жеке және заттық факторларының шапшаң дамуын ынталандырады.
Тауар өндірісі – бұл пайдалы өнімдерді нарықта сату үшін шығаратын шаруашылықты ұйымдастырудың түрі. Осыған байланысты экономикалық ұйымдастырудың басты мәселелері табиғи шаруашылыққа қарағанда басқаша шешіледі. Не шығару керек, ол үшін табиғи ресурстарды қалай пайдалану керек және еңбек өнімдері кімге арналады. Осы мәселелердің барлығы нарық талаптарына сәйкес шешіледі.
Тауар өндірісі алғашқы қауымдық сап күйреуі кезеңінде туындады (осыдан 7-8 мың жыл бұрын). Сол уақыттан осы кезге дейін ол әр түрлі әлеуметтік-экономикалық құрылғыларына қызмет көрсетуде.
Тауар өндірісінің пайда болу себептері
- Еңбектің қоғамдық бөлінуі,
- тауар өндірушілердің шаруашылық ерекшеленуі,
- өнімді өндіруші мен тұтынушының нарық арқылы байланысуы.

Капитализм жағдайында дамыған тауар шаруашылығы туындайды, мұнда:
- табиғи өндіріс басымдылығы аяқталады;
- барлық өнімдер тауарға айналады:
- еңбек, жұмыс күші сату, сатып алу пәні болып табылады.
Тауар шаруашылығына тән қасиеттер


Ашық
шаруашылық,
Еңбек
бөлінуі,
Жанама
шаруашылық байланыстар.

Өндіру,
Бөлу,
Нарықтық
айырбас берілген өнімнің сату үшін
шығарылу қажеттілігін мақұлдайды не
мақұлдамайды.
Тұтынушы
көптеген пайдалы заттарды таңдау еркіне
ие болады.
Айырбастау,
Тұтыну.
Тауардың бірнеше анықтамасы бар.
- Тауар – бұл қоғам қажеттіліктерін қанағаттандыратын, сату сатып алу жолымен айырбас үшін өндірілген еңбек өнімі.
- Тауар – бұл сатылатын және сатып алынатынның барлығы.
Теңдік болмаса айырбас мүмкін емес, ал теңдік өлшемдестіксіз мүмкін емес.

Әр тауардың пайдалылығы болады
Тауар нарықта біреу еңбек шығындарын бағалағандықтан сатылмайды, берілген тауардың сатып алушы үшін белгілі бір тиімділігі, пайдалылығы болғандықтан сатылады.
Зат неғұрлым адам үшін пайдалы болса, соғұрлым ол оны жоғары бағалайды, оның бағасы да жоғары болады.
Зат пайдалылығының өлшеуіші – оның шекті пайдалылығы.

Игіліктің құндылығы тұрақты қажеттілікті қанағаттандыратын, шекті дана пайдалылығымен анықталады.
Баға – бұл тауар, қызмет құнының ақша түріндегі сипаты.

Нақты баға - мәміле жасалатын нақты баға.
Белгіленген баға - биржалық келісімдер бойынша белгілі уақыт кесіндісіндегі орташа баға
(биржалық күн)
Сатып алушы бағасы - сатып алушы белгіленген уақытта тауар немесе құнды қағазға төлеуге дайын
болатын ең жоғарғы баға.
Сатушы бағасы – сатушы белгіленген уақытта тауарды немесе құнды қағазды сатуға дайын болатын
ең төменгі баға;
Демпинг бағасы - тауарды сату бағасының жасанды түрде төмендетілуі, нарықтан бәсекелесті
ығыстыру үшін және өз сатылымдар көлемін ұлғайту үшін пайдаланылады.
Келісімді баға (еркін) - өнімді өндіруші мен тұтынушы арасындағы келісім арқылы белгіленген баға.
Келісім-шарт бағасы - келісім-шартта бекітілген баға. Келісім-шарт бағалары нақты мәміле
бағалары болып табылады, сондықтан олар нарықтағы бағалар туралы ең сенімді ақпаратты береді.
Көтерме баға - өнімнің топтамаланып сатылатын бағасы.
Дара баға - өнімнің халыққа сатылатын бағасы.
Тепе-теңдік баға - сатушыға да, сатып алушыға да қолайлы болатын баға.
Ең төменгі баға - минимум баға.
Ең жоғарғы баға - максимум баға.
Ақпараттық,
Ынталандырушы,
Үлестіруші,
Шектеуші.
Ақшаның бірнеше анықтамасы бар.
Ақша – бұл жалпыға ортақ балама қызметін атқаратын ерекше тауар.
Ақша – бұл айырбастың өте өтімді заты.
Өтімділік – белгілі бір актив түрінің айырбас затына айналу жеңілдігі. Айналым заттары ролін ақша
орындағандықтан, ол активтердің ең өтімді түрі болып табылады.
Ақша жүйесі – бұл әр елде тарихи түрде қалыптасқан және мемлекет заңымен бекітілген ақша айналымын ұйымдастыру түрі.
