Практикалық сабақ№ 1

Тақырыбы: «Өндірістік объектілердің еңбек жағдайы бойынша міндетті периодтық куәландыруды жүргізу ережесін зерттеу».

Сабақтың мақсаты және міндеті: өндірістік объектілерді еңбек жағдайы бойынша практикалық машықтан куәландыру өткізуді оқу.

САБАҚТЫҢ МАЗМҰНЫ

«Өндірістік объектілердің еңбек жағдайы бойынша міндетті периодтық куәландыруды жүргізу ережесі» аттестацияның жүргізу мақсаты және кезегі анықталады, Қазақстан Республикасының тұрғындарды әлеуметтік қорғау және еңбек министрлігі бұйрығымен бекітілген 23 тамыздың 2008 жылы №203 бастап.

«Өндірістік объектілердің еңбек жағдайы бойынша міндетті периодтық куәландыруды жүргізу ережесі» сәйкес барлық жұмыс орны ұйымдарында болатын аттестацияға жатады. Аттестацияға кіреді:

• еңбек жағдайында болатын гигиена;

• травмаға қауіпті жұмыс орнын бағалау;

• жұмыскерлерді жеке қорғану құралдарымен қамтамасыз етуді бағалау.

Өндірістік объектілерді еңбек жағдайы бойынша куәландыру соңғы өткізген уақыттан бастап 5 жыл ішінде бір рет өтіп отырады.Міндетті қайта куәландыруда жұмыс орнын өндірістік жабдықты ауыстырғаннан кейін, технологиялық үрдістің өзгеруі,коллективті қорғау құралын қайта құру немесе жұмыс орнын куәландыруда өндірісте істен шығуы анықталғанда еңбек қауіпсіздігі мемлекеттік бақылау органдарының міндетті бақылауында болғанда өткізіледі.

Куәландыруды өткізу үшін арнайы өндірісті аттестациялаушы комиссия тағайындалады, оның құрамына бас мамандар, еңбекті қорғау қызметінің жұмыскерлері кіреді, ал куәландырушы комиссия цехының құрамына – мастерлер және бригадирлер кіреді. Комиссия мүшесінің функциясы, мерзімі және аттестациялау бойынша жұмыс өткізу графигі анықталады.

Еңбек жағдайы бойынша жұмыскерлер орнын куәландыру жұмысы төрт этаптан тұрады: куәландыру жүргізуге әдістемелік және ұйымдық дайындалу; куәландыру жүргізу; оның нәтижелерін рәсімдеу; куәландыру нәтижесін іске асыру.

Егер еңбек жағдайында жұмыс орны гигиеналық талапқа, травмаға қауіпті жұмыскерлерді жеке қорғану құралдарымен қамтамасыз етулу талабына жауап берсе, онда жұмыс орны куәландырылған деп мойындалады. Кері жағдайда жұмыс жағдайы осындай жұмыс орны зиянды немесе қауіптіге жатады. Еңбек жағдайын 3 класқа жатқызсақ жұмыс орны шартты куәландырғанға сәйкес класы және зияндық деңгейі көрсетілумен бекітіледі. Еңбек жағдайын 4 класқа (қауіпті) жатқызсақ жұмыс орны куәландырылылмаған және шұғыл жаңадан жабдықтауға немесе жойылады.

2. Куәландыру нәтижесін рәсімдеу. куәландыру комиссиясының ұйымдық жұмысының нәтижесі еңбек жағдайы бойынша жұмыс орнын аттестациялау хаттамасымен рәсімделеді, оған еңбек жағдайы бойынша аттестациялау картасы, жұмыс орнының тізімдемесі және олардың бөлімшелерінің куәландыру нәтижесі және ұйымдық бойынша еркін тізімдемесі, ұйымда еңбек жағдайын сауықтыру және жақсарту бойынша іс шарасының жоспары ұсынылады.

Жұмыс орнының еңбек жағдайы бойынша куәландыру нәтижесі қолданылады:

• еңбекті қорғау және жағдайлары бойынша жоспарлауға және іс шара өткізуге;

• еңбекті қорғау бойынша талаптарға сәйкес өндірістік объектілер сертификациясы;

• жеңілдік және жұмыскерлерге компенсация ұсыну негіздері, қиын жұмыстарда және зиянды және қауіпті еңбек жағдайда жұмыс істеуде;

- ауру туралы мәліметтерді кәсіптік ауру күдігін кәсіптік шешу, кәсіптік ауру туралы диагноз шығару, сонымен қатар сотта келіспеушіліктерді, пікір таласты шешу;

- өндірістік жабдықты, учаскені, технологияның өзгеруі, цехты пайдалануды тоқтату (кідірту), жұмыскерлер денсаулығына және/немесе өміріне тікелей қауіптер шешімдер сұрағын қарастыру;

- жұмыскерлер еңбек жағдайы еңбектік келісім-шартқа кіру;

- жұмыс істейтін еңбек жағдайы бойынша жұмыс орнымен танысу;

- еңбек жағдай күйінің, льготтар және қауіпті және зиянды еңбек жағдайында жұмыс істеу компенсациясы туралы статистикалық есеп беру;

- еңбек жағдайы бойынша заңды бұзу кезінде әкімшілік-экономикалық санкцияны кінәлі қызмет иесіне қолдану.

Өндірістік объектілерді еңбек жағдайы бойынша куәландыру соңғы өткізген уақыттан бастап 5 жыл ішінде бір рет өтіп отырады. Міндетті қайта аттестациялауда жұмыс орнын өндірістік жабдықты ауыстырғаннан кейін, технологиялық үрдістің өзгеруі, коллективті қорғау құралын қайта құру немесе жұмыс орнын аттестациялауда өндірісте істен шығуы анықталғанда еңбек қауіпсіздігі Мемлекеттік бақылау органдарының міндетті бақылауында болғанда өткізіледі.

Қауіпті және зиянды өндірістік факторлар, еңбек үрдісінің ауырлығын және күшін анықтау, травмоқауіпті бағалау өндірілуі өндірісте өздік зертхана бөлімшелерде немесе, осы жұмысты орындау аккредитация құқығы бар басқа организацияларда параметрлері өлшенеді.

Дайындау этапына кіреді:

- қажетті нормативті-анықтама базасын жұмыс орнын аттестациялау үшін құру;

- барлық жұмыс орнында өндірістік ортада қауіпті және зиянды факторлар тізімін құру, еңбек үрдісінің ауырлығының және күшінің көрсеткішін инвентаризациялау;

- өндіріс, цехтар, учасктер, еңбек жағдайы бойынша жұмыс орындарын кодтау (кодировку);

- еңбек жағдайы бойынша жұмыс орнының аттестация Картасы құру.

Куәландыру өту барысында іске асырылады:

- өндірістік ортаға еңбек процесінің ауырлығы, зияндылық пен қауіпсіздік факторлары арқылы гигиеналық баға беру;

- 20 пайыз жұмыс орнының аттестациялануы бойынша қауіпті және зиянды өндірістік факторларға баға беру;

- берілген жұмыс жабдығының қауіпсізідк туралы сертификаты бойынша жұмыс орындарына жарақат қауіпсіздігі туралы баға беру, берілген құрал-жабдықтардың нормативті актілерге сәйкестігін, берілген еңбек шарттарының жарақат қауіпсіздігінің еңбек жағдайы классификациясына сәйкестігін бағалау;

- еңбек және ұжымдық келісім бойынша жұмысшылардың жеке бас қауіпсіздігіне баға беру: арнайы киім, арнайы аяқ-киім және басқа жеке-бас қауіпсіздікті қамтамасыз ететін заттар, нормативті құжаттар, жұмыс орнындағы еңбек жағдайын бағалайтын сертификаттың болуы

Еңбек шарттарын бағалау аяқталғаннан кейін жұмыс орындарының аттестациялау Картасы толтырылады, онда аттестациялау коммисиясының аттестациялау туралы қорытындысы жазылады.

Жұмыс орындарының аттестациялау нәтижесі бойынша толтырылады:

- жұмыс орындарының тізімдемесі және жұмыс орындары мен еңбек жағдайы туралы мәлімет беретін еңбек шарттарын аттестациялау (жұмысшылардың жеке-бас қорғанысын қамтамасыз ету );

- жұмыс орындарының және олардың ұйымдастырудағы еңбек шарты бойынша аттестацияларының нәтижелерінің біріккен ведомостьтары, мұнда жалпы ұйымдастыру және құрылыс бөлімшелері бойынша оларды еңбек шартының класстары, жұмысшылардың саны, жұмысшылардың жеке қорғаныс заттармен қамтамасыз етілуі туралы мәліметтері бойынша реттеліп, жұмыс орындарының саны көрсетіледі.

Аттестацияның нәтижелерін безендіру. Аттестациялық комиссияның ұйымдастыру жұмыстарының нәтижелері еңбек шарты бойынша жұмыс орындарының аттестацияларының хаттамасымен безендіріледі, қосымша оған еңбек шарты бойынша жұмыс орындарының аттестацияларының Картасы, жұмыс орындардың ведомосты мен олардың жұмыс нәтижелері кіреді.

3. Өндіріс объектілерін сертификаттау барысында еңбек қорғауға қойылатын талаптарға сәйкес шартты аттестатталған орын аттестатталған деп саналмайды.

Бөлімшелердегі және ұйымдасттыру бойынша біріккен ведомостьтардың аттестациялары, ұйымдастырудағы еңбек шартының жақсаруымен және сауықтыру жайлы мерекелік жоспар.

Ұйымдастыру бөлімшелерінен, жеке жұмысшылардан түскен ұсынысты ескере отырып, аттестациялық комиссиясының еңбек шарты бойынша, жұмыс орындарының аттестацияларының нәтижелері бойынша ұйымдастырудағы еңбек шартының жақсаруымен және сауықтыру жайлы мерекелік жоспар жасалып жатыр. Жоспар техника мен технологияның жақсаруын, жеке және ұжымдық қорғаныс заттарын қолдануын, сауықтыру мерекесін, қорғау және еңбекті ұйымдастыру мерекелерін алдын-ала қарау қажет. Еңбең шарты бойынша жұмыс орындарының аттестацияларының нәтижелерін ескере отырып, ұйымдастыру бөлімшелерін дайындау реті жайлы олардың еңбек қорғау талаптарына сәйкес сертификатталуы жасалып жатыр.

Еңбек шарты бойынша жұмыс орындарының аттестацияларының құжаттары 45 жылға сақтандыруға жатады және қатаң есептік материал болып табылады.

Еңбек шарты бойынша жұмыс орындарының аттестацияларын сапалы жүргізілуінің Мемлекеттік бақылауын ҚР еңбек шарттарының Мемлекеттік экспертиза органдары жүргізеді.

Еңбек шарты бойынша жұмыс орындарының аттетацияларын жүргізу жауапкершілігі ұйымдастыру жетекшісінің мойнында.

4. Жұмыс орындарының еңбек қорғау талаптарына сәйкес сертификатталуысы

Өнімнің сертификатталуы және қызметі жайлы заңына сәйкес, сертификаттау астарындағы мағынасы сәйкестігін нақтылау процедурасы болып түсіндіріледі, сол арқылы өнімді шығарушыдан (сатушыдан, орындаушыдан) және тұтынушыдан (сатып алушыдан) тәуелсіз ұйым жазба түрде өнімнің орнатылған талаптарға сәйкес екендігін куәліктендіреді.

Еңбек қорғау талаптарына сәйкес және өндіріс объектісіндегі тұрақты жұмыс орындарын сертификаттауға. Өндіріс заттарын сертификаттау жайлы жұмыстарын, жеке және ұжымдық қорғаныс заттарға арналған қондырғалырдың мемлекеттік стандарттарға сәйкестігін ҚР стандартизация, метрология және сертификаттау жайлы комитеті орындайды. Еңбек қорғау талаптарына сәйкес сертификатын беру ҚР субъектінің еңбек қорғау бойынша орындаушы билік органымен іске асады РК (болмаган жағдайда ҚР-ның енбек туралы экспертизасынын мемлекеттік мүшесі). ҚР территориясында сертификаттауды ұйымдастыру жұмысы және еңбек қорғау талаптарына сәйкес сертификатты беру ҚР субъект еңбегі бойынша орындаушы билік органымен іске асады.

Еңбек шарттарына байланысты жұмыс орындары аттестация негізіндегі сертификация арқылы жүргізіледі. Үш категориялы сертификация бекітілген-I, II және III.

I категорияның сертификаты келесіге байланысты беріледі,егер объекте жұмыс орны бар, 90%-дан төмен емес аттестация алғандар,ал қалған жұмыс орындарында техникалық-ұйымдастыру жұмыстары тұралы құжат көрсетілген,сәйкестік сертификаты берілгеннен кейін 6 ай ішінде аттастацияны өтуді қамтамасыздандыру құжаттары.

II категорияның сертификаты келесіге байланысты беріледі, 75%-дан төмен емес аттестация алғандар,ал қалған жұмыс орындарында техникалық-ұйымдастыру жұмыстары тұралы құжат көрсетілген,сәйкестік сертификаты берілгеннен кейін 1жыл ішінде аттастацияны өтуді қамтамасыздандыру құжаттары.

III категорияның сертификаты келесіге байланысты беріледі, 50%-дан төмен емес аттестация алғандар,ал қалған жұмыс орындарында техникалық-ұйымдастыру жұмыстары тұралы құжат көрсетілген,сәйкестік сертификаты берілгеннен кейін 2 жыл ішінде аттастацияны өтуді қамтамасыздандыру құжаттары.

Жұмыс орынының аттестациясы, резервте тұрған жұмыс орындарынсыз өткізіледі;

Сертификат алу үшін;

• Еңбекті қорғауда жұмыс ету;

• Өндіріс объектілерінде сертификацияны өткізуді қамтамасыз ететін шарттар жиынтығы;

• Аймақтық ұйымдардан жағымды қорытынды алу, ал керек жағдай рұқсат (лицензия) алу еңбек түріне байланысты.

• КР еңбек ұйымына өтініш жазу өндірістегі объектіні сертификацялау, ал кей жағдайда қауіпсіздік-декларациясының болуы;

Сәйкес сертификат алған ұйым, сертификат берген ұйымға технологиялық және өнім шығыру шарттарын хабарлап отырады.

ОРЫНДАУ ТӘРТІБІ

1. Қажетті нормативті-анықтама базасын жұмыс орнын аттестациялау үшін құру, объектімен танысу.

2. Барлық жұмыс орнында өндірістік ортада қауіпті және зиянды факторлар тізімін құру, еңбек үрдісінің ауырлығының және күшінің көрсеткішін инвентаризациялау.

3. Өндіріс, цехтар, учасктер, еңбек жағдайы бойынша жұмыс орындарын кодтау (кодировку);

4. Барлық зиянды және қауіпті факторлардың оларға қойылған нормативтер өлшеу нәтижелерін салыстыру және әр жұмыс орнының еңбек жағдайының класын анықтау.

5. Қауіпсіздік сертификаттың қойылған нұсқасының өндірістік жабдықтарда барын тексеру және өндірістік жабдықтардың сәйкестігі, аспаптар мен құрал-саймандарға нормативті актер құқық талаптарын және еңбек жағдайының белгілі бір қауіптілік классына травмоқауіпсіздік бойынша еңбек жағдайының классификациясына сәйкестігін тексеру.

6. Еңбектік және ұжымдық келісімнің тегін жұмыс және қызметкердің арнайы киімін, арнайы аяқ киімнің және басқа да жекеше қорғану құралдарын және басқа нормативті құжаттармен жекеше қорғау құралының нақтылығын салыстыру. Олардың сапасын бақылау (сертификаттардың барын) .

7. Еңбек жағдайы бойынша жұмыс орны аттестациясының нәтижесін құру.

ПРАКТИКАЛЫҚ САБАҚҚА ТАПСЫРМАЛАР

1. Еңбек жағдайы бойынша жұмыс орнының аттестациясын жеке өндірістерге, автотранспортты жөңдеуге маманданғандарды өткізу.

2. Еңбек жағдайы бойынша жұмыс орнының аттестациясын өндірістерге, қуат көзі өнімін шығаруға маманданғандарды өткізу.

БАҚЫЛАУ СҰРАҚТАРЫ

1. Жұмыс орнының аттестациясы не үшін өткізіледі?

2. Аттестацияны өткізу реті және мақсаты немен анықталады?

3. Өндірістік объектілер аттестациясына не кіреді?

4. Міндетті қайта аттестациялау қайдай жұмыс орнындарында өтеді?

5. Еңбек жағдайы бойынша жұмыс орнының аттестациялау нәтижесі не үшін қолданылады?

6. Аттестация өткізу мерзімі.

7. Өндірістік аттестациялау комиссиясы.

8. Еңбек жағдайы бойынша жұмыс орнының аттестациясы бойынша жұмыс этаптарын айтыңыз.

9. Қандай жағдайда жұмыс орны аттестацияланған деп саналады?

10. Аттестация нәтижесін рәсімдеу (оформление).

СӨЖ ТАПСЫРМАСЫ

1. Өндірісті, цехты, участокты, жұмыс орындарын еңбек шартына байланысты кодтау.

2. Қол, көз, есту мүшелерін жеке қорғау құралдары.

3. Кранда жұмыс істейтіндерге қандай жеке қорғау құралдары лайық екендігін, Типтік салалық норма бойынша жұмыскерлерге тегін арнайы киім, арнайы аяқкиім және басқа да жеке қорғау құралдары керектігін анықтау.

4. Жүргізуші, шахтер, кранда істейтіндерге қандай жеке қорғау құралдары лайық екендігін, еңбек және коллективті келісімдерге сәйкес тегін арнайы киім, арнайы аяқкиім және басқа да жеке қорғау құралдары керектігін анықтау.