- •Хамзин с.Қ. Абдушкуров ф.Б.
- •Қазақстан республикасының стандарттары (қр ст), мемлекетаралық стандарттар (мст), олардың атқаратын міндеті мен құрылуы Стандарттардың міндет атқаруы
- •Стандарттардың құрылуы
- •1. Құрылыс материалдарының негізгі физика-механикалық қасиеттері
- •1.1. Физикалық қасиеттері
- •1.1.1. Шын тығыздықты анықтау
- •1.1.2. Орташа тығыздығы анықтау
- •1.1.2.1. Орташа тығыздықты геометриалық пішіні дұрыс нұсқаларда анықтау
- •1.1.2.2. Орташа тығыздықты геометриялық пішіні дұрыс емес
- •1.1.3. Сусымалы материалдардың үйілген тығыздығын анықтау
- •1.1.4. Кеуектіні анықау
- •1.1.5. Жылу өткізгіштікті анықтау
- •1.2. Механикалық қасиеттер
- •1.2.3. Уатылуды анықтау
- •2. Табиғи тас материалдары
- •2.1. Жыныс құрайтын минералдарының қасиеттерін
- •2.2. Тау жыныстарының қасиеттерін оқып білу
- •3. Керамика материалдары
- •3.1. Сыртқы байқаумен кірпіш сапасын анықтау
- •3.3 Кірпіштің маркасын анықтау
- •4. Органикалық емес (минералды) байланыстырғыш заттар
- •4.1. Құрылыс гипсі
- •4.1.1. Гипс қамырының су қажеттілігін анықтау
- •4.1.2. Гипс қамырының ұстасу мерзімдерін анықтау
- •4.1.3. Гипс байланыстырғыштарының тарту майдалығын
- •4.1.4.Гипс тасының беріктігін (гипс маркасын)
- •4.2.Құрылыс ауа ізбесі
- •4.2.2. IзбестiЊ температурасын ж‰не сЌндiру
- •Iзбес сЌндiру уа‹ытын сынау н‰тижелерi
- •4.2.3. Iзбестегi сЌндiрiлмеген тЏйiрлердiЊ
- •СЌндiрiлмеген тЏйiрлердiЊ мЌлшерi
- •4.3. Портландцемент
- •4.3.1. Цемент ‹амырыныЊ суЉа ‹ажеттiлiгiн аны‹тау
- •4.3.2. †Стасу мерзiмдерiн аны‹тау
- •4.3.3. Цемент кЌлемiнiЊ Ќзгеру бiркелкiлiгiн аны‹тау
- •4.3.4. Цемент тартуыныЊ майдалыЉын аны‹тау
- •4.3.5. Цемент маркасын аны‹тау
- •…Зiн-Ќзi ‰зiрлеуге арналЉан сЋра‹тар
- •5. Аур бетон толтыргыштары
- •5.1.4. Құмның түйір құрамын және ірілік модулін
- •5.2. Қиыршықтас пен малтатас
- •5.2.3. Фракциялы емес қиыршықтастың (малтатастың)
- •6. Бетондар
- •6.1. Ауыр бетонның құрамын анықтаудың есеп-эксперименттiк әдiсi
- •Бетон қоспасының 1 м3 судың ұйғарында шығыны
- •6.2. Сынақ илеу дайындау және бетон қоспасының жылжымалылығын не қаттылығын анықтау
- •6.2.2. Бетон қоспасының қаттылығын анықтау
- •6.3. Бетонның шығу коэффициенттерiн анықтау
- •6.4. Бетон құрамын анықтау
- •6.5. Нұсқалар дайындау
- •6.6. Бетонның берiктiгiн анықтау
- •7. Қ¦рылыс ерiтiндiлерi
- •7.1. Құрылыс ерітіндісінің құрамын іріктеу
- •7.2. Ерітінді қоспасының жылжымалылығын анықтау
- •7.3. Ерітінді қоспасының тығыздығын анықтау
- •7.2. Болат цилиндрлік сауыты
- •7.4. Ерітіндінің иілісте және қысуда беріктік шегін анықтау
4.2.Құрылыс ауа ізбесі
Ауа ізбесі кальций-магний жыныстарын: борды, ізбесті тасты, доломитталған және мергель ізбесті тастарды, доломиттерді күйдіру арқылы өндіріледі.
Майда тартылған ауа ізбесі сөндірілмеген ізбесті сумен сөндіру немесе тарту арқылы шығарылады. Егер ізбесте 5% магний оксиді болса, онда ол кальцийлі (аз магнезиалды), 5-тен 25% магний оксиді болса - жоғары магнезиалды немесе доломитті ізбес.
4.2.1. Ізбесте кальций-магнийдің белсенді оксидтерінің мөлшерін анықтау CaO+MgO
Аспаптар: техникалық таразы, фарфор келісі, құйғышы бар 250мл шыны сауыт, әйнек моншақтар, электр плиткасы, бюреткасы бар штатив, пипетка.
Реактивтер : 1Н тұз қышқылының ерітіндісі, фенолфталеиннің 1% спирт ерітіндісі, тазартылған су.
Сөндірілмеген (кесек) ізбесті 4-5 г мөлшерінде алдын ала фарфор келісінде ұнтақтайды. Үгілген ізбесті 1 г мөлшерінде сыйымдылығы 250мл сауытқа салады, 150 мл тазартылған су құйылады, 15-20 әйнек моншақтар қосады, әйнекпен жабылады және қайнауға жеткізбей сауыт ішіндегісі 5мин бойы қыздырылады. Суынғаннан кейін фенолфталеиннің 1%- ды спирт ерітіндісінің 1-2 тамшысы қосылады және ішіндегісі толық өңсіздегенше 1Н тұз қышқылымен үздіксіз шайқаумен титрленеді. Титрлеу аяқталды деп есептеледі, егер 5 мин өткен соң сауыт ішіндегісінде боялу пайда болмаса.
Титрлеуді қышқылды тамшылап қосып баяу жүргізу керек.
Кальций мен магний оксидтерiЊ мЌлшерiн пайызбен мына формула бойынша аны‹тайды.
Х = V 2,804 k / m ,
мындаЉы V - титрлеуге жЋмсалЉан 1H тЋз ‹ыш‹ылыныЊ мЌлшерi, мл;
2,804 - тЋз ‹ыш‹ылы 1H ерiтiндiсiнiЊ 1мл тиiстi кальций оксидiнiЊ мЌлшерi;
k - 1 теЊ тЋз ‹ыш‹ылы 1H ерiтiндiсiнiЊ титрiне тЏзету;
m - iзбес Ќлшемдігі, г.
4.2.2. IзбестiЊ температурасын ж‰не сЌндiру
уа‹ытын аны‹тау
Iзбес пен судыЊ ‰рекеттестiгiнде кальций оксидiнiЊ гидратациясы мына реакция бойынша болады
CaO + H2O = Ca(OH)2 + 65,5 кДж,
мЋндаЉы 65,5 кДж - реакцияда бЌлiнетiн жылу мЌлшерi.
СЌндiрiлмеген iзбес температурасы ай‹ын жоЉары шегiне дейiн кЌтерiледi. Реакция ая‹талЉан соЊ ‹оспа температурасы тЌмендейдi. IзбестiЊ сЌндiру жылдамдыЉына iзбестi сумен бекiту мерзiмiнен температураныЊ тЌмендеу басына дейiнгi уа‹ыт аралыЉы ‹абылданады.
Аспаптар: сЌндiру жылдамдыЉын аны‹тайтын аспап (термос), термометр, секундомер, таразы.
Материалдар: ЋсатылЉан ауа iзбесi
IзбестiЊ температурасын ж‰не сЌндiру уа‹ытын аны‹тау Џшiн сыйымдылыЉы 500мл тЋрмыс термосы пайдаланылады.
Iзбес ЌлшемдiгінiЊ массасы G граммен мына формула бойынша есептелiнедi
G =
мЋндаЉы А - iзбестегi кальций мен магнийдiЊ белсендi тоты‹тарыныЊ мЌлшерi, %.
…лшемдік массасын G термос сауытына салады, 20 0C температурасы бар 25 мл су ‹Ћяды ж‰не жыртылатылЉан аЉаш шыбы‹пен араластырылады. Сауытты тыЉыз ‹ондырылЉан 100 0C термометрi бар тыЉынмен жабады ж‰не тынымда ‹алдырады. ТермометрдiЊ сынапты шаригi реакцияЉа тЏскен ‹оспаЉа толы‹ батырылу керек. РеакцияЉа тЏскен ‹оспаныЊ температурасын есептеу суды ‹осу мерзiмiнен бастап ‰р минут сайын жЏргiзiледi. Аны‹тау ая‹талды деп саналады, егер температура 4 мин iшiнде 1 0C арты‹ емес кЌтерiлмесе.
СЌндiру уа‹ытына суды ‹осу мерзiмiнен температура Ќсуi минутына 0,250C аспайтын кезеЊнiЊ басына дейiнгi уа‹ыт ‹абылданады. Сынау н‰тижелерi 4.5 - кестеге жазылады.
4.5 - кесте