1. Wymienić I scharakteryzować nieodnawialne źródła energii.

Źródłami nieodnawialnymi są przede wszystkim paliwa kopalne: uran, węgiel kamienny, węgiel brunatny, torf, ropa naftowa i gaz ziemny.

- węgiel kamienny – najstarszy, wydobywany od dawna metodą głębinową, nadaje się do dalekiego transportu, bardzo kaloryczny, największy producent to Chiny. Służy jako surowiec do wyrobu koksu, stosowanego w hutnictwie oraz jako surowiec do wyrobu benzenu, fenolu, smoły, wykorzystywanych w przemyśle farmaceutycznym

- węgiel brunatny – niewielka wartość energetyczna,

- zawiera dużo wody, kruchy, mała opłacalność transportu na duże odległości. Wydobywany jest metodą odkrywkową. Wykorzystywany w elektrowniach głównie w Niemczech, Czechach, Polsce i Rosji Służy jako surowiec do produkcji benzyny syntetycznej i tworzyw sztucznych, w ogrodnictwie jako podłoże do użyźniania gleby.

- ropa naftowa – pierwsza kopalnia została założona w Bóbrce koło Krosna przez Ignacego Łukasiewicza, duża wartość energetyczna, niewielkie koszty i łatwość eksploatacji, przeróbki i transportu, wykorzystywana do produkcji paliw silnikowych oraz jako surowiec przemysłu petrochemicznego, do produkcji leków i perfum

- gaz ziemny – towarzyszy złożom ropy naftowej jako gaz mokry lub występuje samodzielnie jako gaz suchy, niskie koszty wydobycia i transportu, wartość kaloryczna niewiele mniejsza od ropy naftowej, Morze Kaspijskie i Afryka Zachodnia. Paliwo do produkcji silników napędowych, produkcja sadzy

- uran – źródłem jest blenda uranowa, największy producent to Kanada i Australia. Przemysł zbrojeniowy, szklarski i zbrojeniowy

Torf – skała osadowa powstała w wyniku zachodzących w szczególnych warunkach przemian obumarłych szczątków roślinnych.

2. Wymienić kraje (kontynenty) należące do grupy największych I najmniejszych „trucicieli” atmosfery (udział w efekcie cieplarnianym).

Efekt cieplarniany, wzrost temperatury planety spowodowany zwiększoną koncentracją dwutlenku węgla (lub innych gazów nieprzezroczystych dla podczerwonego promieniowania – tzw. gazów cieplarnianych), jeden z negatywnych skutków skażenia środowiska naturalnego.

USA-31%,Europa-28%,Rosja i kraje byego ZSNR-14%-najwieksi truciciele

najmniejsze truciciele-Australia 1%,Kanada-2.3%,Afryka-2.5%

USA i Chiny to dwaj najwięksi truciciele atmosfery na ziemi. Razem emitują 40 procent gazów cieplarnianych

3. Przepływ energii i krążenie materii w przyrodzie – istota..

Każdy naturalny ekosystem stanowi układ otwarty i funkcjonuje dzięki przepływowi energii i krążeniu materii. Materia natomiast krąży w ekosystemie w układzie zamkniętym.

Materia krąży w ekosystemie ponieważ rośliny pobierają ją z gleby w postaci związków nieorganicznych w procesie fotosyntezy przekształcają w związki organiczne, które następnie spożywają zwierzęta i czlowiek. Najpierw zjadają zwierzęta roślinożerne rośliny, a później same są zjadane przez zwierzęta mięsożerne. Gdy rośliny lub zwierzęta umierają ich ciała są rozkładane przez destruentów. Czyli związki organiczne są rozkładane do nieorganicznych i obieg się zamyka. Dlatego mówimy o obiegu materii. Krążenie materii w ekosystemie jest uwarunkowane istnieniem poziomów troficznych.

Do obiegu materii konieczna jest obecność: producentów, konsumentów i reducentów (tworzących biocenozę).

Obecność lub brak producentów w ekosystemie stały się podstawą do podziału ekosystemów na: autotroficzne (stanowią 99,9% ekosystemów) oraz heterotroficzne (występujące rzadko – ciemne jaskinie, głębiny mórz i oceanów).

Ekosystem ma zazwyczaj czteropoziomową strukturę pokarmową.

Te poziomy to:

• środowisko abiotyczne - materia nieożywiona w środowisku,

• producenci - organizmy samożywne, które użytkują wyłącznie abiotyczną część ekosystemu, konsumenci - organizmy cudzożywne (głównie zwierzęta),

• reducenci - destruenci czyli bakterie i grzyby powodujace rozkład materii organicznej.