16.Беларускі друк у гады першай пяцігодкі (1926 -1932 гг.). Адлюстраванне працэсу калектывізацыі ў прэсе. Стварэнне раённага друку.

Разам з губернскімi друкавалiся акруговыя i павятовыя газе-ты i часопісы. У 1921 г. выдавался «Октябрьское эхо» у Полацку, «Думы бедняка» у Мсціслаулi, «Известия Оршанского исполкома», «Коммунист» у Бабруйску. Пачынауся працэс стварэння сiстэмы інфармацыi на мясцовым узроуні, працягам якога пазней, у пачатку 30-х гг., стане масавы раённы друк. Гэта было прадугледжана пастановай ЦК

УКП(б) «Аб рэаргашзацыi сеткi га-зет у сувязi з лiквiдацыяй акруг». Да канца 1931 г. было створана 30 «раёнак». Пачатак раённага друку азначау новую, больш высо кую якасць усяго перыядычнага друку рэспублшi. Раённыя газеты паступова станавiлiся цэнтрам палiтычнай аргатзацыi на месцах практычнай рэалiзацыi планау сацыялiстычнага будаунiцтва.

Найбольшую значнасць уяуляе газета «Коммунист», якая карысталася аутарытэтам у чытачоу, бо бабруйскiя журналiсты мелi значны станоучы выдавецкi вопыт. Яшчэ у 1911 г. выйшла першая штодзённая грамадска-палггычная газета «Бобруйские отклики», а у 1913 г. «Бобруйская жизнь» выходзiла тры разы на тыдзень. (Цікава, што у 1917 г. iснавала бабруйская вячэрняя газета «Голос народа». Гэта быу адзін з першых вопытау стварэння такога выдання у Беларусьі. Затым, у 1914 г., быу заснаваны «Бобруйский курьер», якi выходзiу штодзённа да 1919 г. У канцы лiстапада 1918 г. пачалi друкавацца «Известия Бобруйского революционного комитета», што i стала пачаткам балыпавіцкага друку у Бабруйску. 16 лютага 1919 г. газета атрымала назву «Коммунист». У першую чаргу выданне вызначалася шырынёй тэматыкi. Пытаннi умацавання мясцовай улады рэдкалегіі «Коммуниста» раз-глядала у непарыунай сувязi з вырашэннем складаных праблем гаспадарчага жыцця. Неабходна было аднавіць,

адбудаваць нанава парушаныя вайной прадпрыемствы, разбураныя дамы i спаленыя паселiшчы. Разам з гэтым наладзіць працу дзяржауных устаноу, школ, забяспечыць насельніцтва таварамi першай неабходнасці. Журналiсты «Коммуниста» справядліва лiчылi, што новае жыццё патрэбна пачынаць на фундаменце мінулага i адбiраць там для сучаснасцi усе лепшае. Таму разам з публкаацыяй дэкрэтау i пастаноу урада, распараджэнняу i дырэктыу павятовага кіраунiцтва у полi зроку газеты быу шырокi спектр надзённых праблем: размеркаванне медыцынскiх прэпаратау супраць эпідэміі, дапамога у арганізацыi камсамольскiх ячэек, нацыяналiзацыя друкарняу, правядзенне суботнікау, наладжванне працы на прадпрыемствах Бабруйска, савецкае будаунiцтва у вёсцы. Усе гэтыя пытаннi абмяркоувалiся грунтоуна i паслядоуна. Рэдакцыя выдзяляла важнейшыя напрамкi сваей сувязi з чытачамi i паступова пашырала тэматыку. Несумненна, што «Коммунист» быу першым сярод павятовых выданняу i па

узроунi абмеркавання новага жыцця наблiжауся да губернскiх газет. Гэта, падкрэслiм яшчэ раз, залежала ад таго, што Бабруйск быу буйным выдавецкiм цэнтрам i там былi сканцэнтраваны значныя творчыя сiлы: журналiстау,

пісьменнікау, мастакоу. Рэдакцыя «Коммуниста» стала сапраудным i адным з першых у Беларусi інстытутау нацыянальнай публіцыстычнай i мастацкай творчасці. Там працавалi, супрацоунічалi i назапашвалi майстэрства паэты i

празаікi: Васiль Вiтка, Рыгор Лынькоу, Хвядос Шынклер, Юрка Лявонны, Сяргей Грахоускi, Пімен Панчанка, Мiкола Лобан, Аляксей Зарыцкi, Алесь Жаурук, Платон Галавач.

Працавау там i самы знакаміты рэдактар сярод кiраунiкоу газет савецкага часу Міхась Лынькоу. Сяргей Грахоускi напісау вершы, прысвечаныя сваей газеце i рэдактару.

У 1924 г. газета «Коммунист» была рэарганізавана у акруго-вае сялянскае выданне i выходзiла тры разы на тыдзень тыражом 3,5 тыс. экземплярау. Без усялякага сумнення, «Коммунист» i увесь павятовы друк Беларусi у першыя

пасляваенныя гады былi цэнтрам палiтычнай арганiзацыi.

Мясцовыя газеты пасля узбуйнення БССР у 1924 i 1926 гг. i стварэння акруг, а пасля - раёнау, у час усеагульнага пашырэння беларусізацыі выходзілi у асноуным на беларускай мове, сталi носьбітамi, формай захавання i развіцця

нацыянальных традыцый i культуры. Прапаганда савецкага ладу жыцця i планау НЭПа разгарнулася яшчэ шырэй

пасля стварэння 30 снежня 1922 г. Саюза ССР. Сiстэма перыядычнага друку атрымала матэрыяльнае, тэхнiчнае i арганiзацыйнае забеспячэнне. ЦК ВКП(б) прыняу шэраг пастаноу аб умацаваннi партыйна-савецкага друку, у тым лiку i саюзных рэспублік. Пашырыуся уплыу саюзных га-зет на змест рэспублiканскiх перыядычных выданняу, якiя станавiлiся поунасцю падкантрольнымi саюзным iдэалагiчным структурам. У Беларусi уплыу перыядычнага друку на грамадска-палiтычную дзейнасць у рэспубліцы i свядомасць грамадзян павялiчвауся. На старонках газет штодзённа вёуся аналiз сацыялiстычнага будауніцтва i выпрацоувалася новая сiстэма грамадскiх каштоунасцей. Фактычна, ужо у гэты час адбылося поунае злiццё перыядычнага друку з дзейнасцю партыйных i савецкіх структур. Эканамiчнае i культурнае жыццё у рэспублiцы будавалася на партыйнай платформе, якую падтрымлiвау i развiвау перыядычны друк.

Друк палітаддзелаў МТС і саўгасаў адыргываў значную ролю ў арганізацыйна-гаспадарчым умацаванні калгасаоў, выхаванні калгаснікаў. Так, газета палітаддзела Рагачоўскай МТС “За бальшавіцкія калгасы” (рэдактар Вярхоўскі) была па-сапраўднаму калектыўным арганізатарам калгаснікаў. Газета з’яўлялася шжрокай трыбунай перадавога вопыту. Пачынаючы з першых нумароў, яна паказвала, як перадавыя калгасы арганізоўваюць паспяховае правядзенне сельскагаспадарчых работ. Такім ж былі газеты “Бальшавіцкі сцяг”, орган палтаддзела Слуцкай МТС “За тэмпы і якасціь і інш.

27 лютага 1928 г. ЦК КП(б) прыняў пастану “Аб пастаноўцы агітацыі і прапаганды, вусна і ў друку, у сувязі запастановай 15 з’езда ВКП (б) аб рабоце на весцы”. Пастанова з’явілася праграмай дзейнасці беларускага друку ў барацьбе за калгасны лад.

ХІІ з’езд Кампартыі Беларусі адзначаў, што нізкі рост ураджайнасці і таварнасці сельскай гаспадаркі тлумачыцца распыленасцю сялянскіх гаспадарак. Калгасы ў гэты час складалі толькі адзін працэнт. А тэмпы росту прамысловасці БССР, якая базіравалася ў значнай ступені на сельскай гаспадарцы, патрабвалаі ўзмацненага ўздыму сельскай гаспадаркі. “У асноўным рашаючы крок, асабліва ва ўмовах Беларусі з дробнай карліквай сялянскай гаспадаркай, гэта шлях калектывізацыі, буйных калектываў”, - адзначалася ў справаздачным дакладзе ЦК КП (б) Б.

З гэтага часу газета “Беларуская веска” пачынае не толькі пісаць пра калектывізацыю, але і весці барацьбу за яе.

З усіх месц Беларусі селькоры паведамлялі аб поспехаха калектывізацыі.

5 ліпеня 1929 г. гзета абвясціла аб Усебеларускім сацыялістычным спаборніцтве раенаў. Вялікае месца ў гэты час на старонках газеты адводзілася прапаганўдзе культурнага жыцця ў весках. З № 93 газета ўвяла пастаянную рубрыку “Сацыялістычнае спаборніцтва”.

У 1929г. “Беларус.веска” актыўна правяла падрыхтоўку да дня калектвізацыі ў Беларусі. “Правядзенне дня калектывізаці , - пісала газета – не есць выпадковая “кампанія”, а есць пачатак паглыблення сістэматычнай працы па калектвізацыі і вытворчым каапераванні працоўнага сялянства”. “Магутны ўздым мас” – вось як характарызвала “Бел.веска” рух сялянскіх гаспадарак да калектыўнага жыцця.

Актыўней умешваліся ў жыцце селькоры. Больш змястоўнымі сталі іх матэрыялы.

Газета выкарыстоўвала ўсе жанры публіцыстыкі для палітычнага абуджэння і выхавання сялян як актыўнай свядомай грамадскай сілы.

Стварэнне і дзейнасць акруговых газет (1924-1930 гг.)

У 1924 г. газета «Коммунист» была рэаргашзавана у акруго-вае сялянскае выданне i выходзiла тры разы на тыдзень тыражом 3,5 тыс. экземплярау. Без усялякага сумнення, «Коммунист» i увесь павятовы друк Беларусi у першыя

пасляваенныя гады былi цэнтрам палiтычнай арганiзацыi.

Мясцовыя газеты пасля узбуйнення БССР у 1924 i 1926 гг. i стварэння акруг, а пасля - раёнау, у час усеагульнага пашырэння беларусі выходзілi у асноуным на беларускай мове, сталi носьбітамi, формай захавання i развіцця нацыянальных традыцый i культуры.

У Беларусi уплыу перыядычнага друку на грамадска-палiтычную дзейнасць у рэспубліцы i свядомасць грамадзян павялiчвауся. На старонках газет штодзённа вёуся аналiз сацыялiстычнага будауніцтва i выпрацоувалася новая сiстэма грамадскiх каштоунасцей. Фактычна, ужо у тэты час адбылося поунае злiццё перыядычнага друку з дзейнасцю партыйных i савецкіх структур. Эканамiчнае i культурнае жыццё у рэспублiцы будавалася на партыйнай платформе, якую падтрымлiвау i развiвау перыядычны друк.

Аналiзуючы выншi 1923 г., «Звезда» тсала, што у цяжкiх умовах удалося выканаць гаспадарчыя задачы. Павялiчваюцца пасяуныя плошчы, расце колькасць жывёлы у гаспадарках. Паступова узнауляецца прамысловасць.

Упершыню адзначаны рост колькасцi рабочага класа, узнялася зарплата на 81 % да даваеннага узроуню. Галоуны станоучы факт: у два разы павялiчыуся агульны даход рэспублiкi i склау 675 млн. Адсюль газета выводзiла задачы

1924 г. Неабходна было аслабіць уплыу прыватнага капiталу на гаспадарчае жыццё крашы i сканцэнтраваць у руках дзяржавы нарыхтоуку хлеба, зрабіць даступнай сялянскай гаспадарцы прадукцыю прамысловасцi праз павышэнне кошту i хуткi абмен капіталу для аднаулення прадпрыемствау i павелiчэння выпуску прадукцыi.

Вiцебская акруговая газета «Заря Запада» звяртала

увагу на тое, што для выканання эканамiчных задач патрэбна улiчваць маральна-палггычныя фактары. Мелася на увазе умацаванне i пашырэнне радоу партыйных i камсамольсшх ячэек, якiя могуць зарабіць аутарытэт у людзей канкрэтнай справай. Асаблiвая роля адводзiлася сельскiм Саветам як пярвiчнаму органу улады, якi працуе непасрэдна з насельніцтвам. Гэтыя структуры могуць пашырыць палiтыка-асветную працу сярод насельніутва для

паспяховага вырашэння гаспадарчых задач.«Наша аснова - сельская гаспадарка», - сцвярджала рэдакцыя «Зари Запада» i iнфармавала чытачоу аб тым, што адбываецца у вёсцы, як арганізуецца сельскагаспадарчая вытворчасць, ствараюцца саугасы, калектыуныя гаспадаркi, iдзе працэс надзялення сялян зямлёй, развiваюцца новыя традыцыi i звычаi.

Газета адзначала, што паступова сельская гаспадарка аднауляецца. На партыйным сходзе 1-га Віцебскага раёна гаварылася, што ураджайнае поле дасягнула 98 % даваеннага узроуню, статак жывёлы павялiчыуся на 30 %. Газеты адлюстроувалi працэс аднаулення гаспадаркi i падкрэслiвалi, што патрэбна хутчэй дасягнуць параметрау даваеннага узроуню эканомікi, стварыць фундамент для яе далейшага развіцця. Каб сiстэматызаваць асвятленне праблем сяла, Віцебскi губком партыi стварыу спецыяльную «Крестьянскую газету», першы нумар якой выйшау 12 верасня 1924 г. Газета друкавалася на чатырох, шасцi, а са студзеня 1925 г. - на васьмi палосах фармату «Звезды». Яна даволi хутка прывабiла чытачоу шфармацыяй з далёкіх куткоу вёскi, запрасiла да удзелу вялікую колькасць селькорау, рэдакцыя атрымлiвала шмат пісем ад сялян i так арганізавала падпісную кампанію, што у канцы 1924 г. «Крестьянская газета» мела тыраж больш за 4 тыс. экземплярау. Цікавасць да яе у сёлах Віцебшчыны яшчэ больш узрасла, калi у 1925 г. час-тка матэрыялау начала друкавацца на беларускай мове. 3 выхадам «Крестьянской газеты» «Заря Запада» была поунасцю прысвечана адлюстраванню жыцця рабочых i Развiцця прамысловасцi у Віцебскай акрузе i горадзе. Сельскай гаспадарцы савецкi друк удзяляу першачарговую увагу. У 1924 г.«Беларуская веска» з дадатка да «Звезды» была ператворана у штодзённую

мінскую акруговую газету. Гэта адметная з'ява у беларускiм друку. Сваiм афармленнем «Беларуская веска» выгадна адрознівалася ад іншых газет. Яна выходзiла на чатырох старонках вялiкiм фарматам. У кожным нумары змяшчалiся малюнкi, з'яулялiся фотаздымкi . Друкавалася шмат інфармацыi: маленькiх заметак, пісьмау селькорау. Артыкулы былi невялiкiя па памерах i даступныя па выкладаннi матэрыялу. Рэдакцыя, у адрозненне ад многiх iншых выданняу, знайшла магчымасць друкаваць газету на

якаснай паперы i добрым шрыфтам, каб яе было легка чытаць. Можна лiчыць, што галоунай яе рубрыкай была - «Тварам да вёскi». Увесь змест «Беларускай вёскi» быу падпарадкаваны праблеме сяла. Хаця зразумела, што інфармацыя газеты была больш шырокай. 16 мая 1925 г. выданне, адзначаючы 20-годдзе творчасцi Я. Купалы, надрукавала вялiкi партрэт паэта i змясіцла вядомы верылi «Мужык». Гэта таксама можна лiчыць працягам вясковай тэматыкi.