49. Грамадска-палітычнае і культурнае жыццё бсср у 1928-1939гг.

Грамадска-палитычнае развиццё

Ужо ў п.п 20-х гг. склаліся асноўныя рысы обществ.-паліт. сістэмы, якая просущ. да пачатку 90-х гг. Аснову яе афіцыйна складалі парады, што было заканадаўча за-дужэла Канстытуцыі СССР і БССР. Вядучая ролю адводзіць-лася камуністычнай партыі. Прафсаюзы злучалі партыю і масы. Афіцыйна абвяшчалася, што прафсаюзы - масавыя добраахвотныя арганізацыі, якія адстойваюць інтарэсы. Фармальна лідэры прафсаюзных арганізацый выбіраліся на сходах, фактычна - прызначаліся партыйнымі камітэтамі і праводзілі палітыку партыі. Соў. паліт. сістэму дапаўнялі розныя аб ¬ щественные арганізацыі. Яны ставілі ¬ ці розныя задачы, аднак выконвалі адну ф-цыю - выхаванне мас у духу камуны ¬ стической ідэалогіі.

Фарміраванне аднапартыйнай сістэмы. Пачатак 20-х гг. хар-сь ў Б. паліт. нестабільнасцю. У гэты час ўплыў камуніст. партыі было невялікім з-за дачыненьні камуністаў да іншых палітычных партыях. Ужо ў канцы 1920 г. пытанне «з намі ці супраць нас» ставіцца пэўна і жестко.В сакавіку 1921 г. заявіў аб самароспуску Бунд. Некалькі пазней самараспусцілася Габрэйская камуніст. партыя.

Жорсткая барацьба разгарнулася паміж КП (б) Б і БПС-Р. Супрацоўніцтва паміж імі не атрымалася. Бальшавікі Выкарыст. сваё становішча кіруючай партыі. У лютым 1921 г. былі арыштавалі найбольш актыўных членаў БПС-Р. Іх пераправілі на тэ-лі Зап. Беларусі, якая знаходзілася пад уладай Польшчы. Тых жа, хто заставаўся ставілі на ўлік, вялі за імі тайны нагляд. Пазней прызнавалася дапушчальным выкарыс-з. рэпрэсій як па адносінах да эсерам і меншавікоў, так і да буржуазнай інтэлігенцыі. Ўзмацненне рэпрэсій, судовыя працэсы над эсе ¬ рамі прывялі да краху БСП-Р 8 чэрвеня 1924 г Ліквідацыя БПС-Р, іншых арганізацый аслабіла пазіцыі дзеячаў наз. ў эміграцыі ўрада БНР. У кастрычніку 1925 г. кіраўнікоў БНР абвясцілі аб роспуску сваіх па-палітычных цэнтраў і арганізацый.

Т. о, у 1925 г. завяршылася стварэнне аднапартыйнай паліт. сістэмы ў БССР. Манаполія КП (б) Б на ўлада была замацавана ў Канстытуцыі БССР (1927 г). Улада станавілася не савецкай, а партыйнай.

Палітычныя рэпрэсіі 1930-х гг. - Неабгрунтаванае прыцягненне да крымінальнай ад ¬ ветственности за дзярж. (Контррэвал ¬ ным) злачынствы, а таксама спасылку, высяленне з тэ-іі Б. судовымі або пазасудовымі органамі па паліт., Соц., Нац., Рэлігіі. і іншым матывах. Пачаткам паліт. рэпрэсій у Б. можна лічыць пераследу розных катэгорый насельніцтва падчас грамадзяніна. вайны.

Галоўныя мэты палітычных рэпрэсіяў - забяспечыць безуслов-ную і неабмежаваную ўладу кампартыі, аслабіць тым самым пра ¬ тиводействие таталітарнаму рэжыму; выявіць і асудзіць ворагаў народа; стварыць сістэму кадраў па прынцыпе асабістай адданасці правадыру сусветнай рэвалюцыі; забеспячэнне таннай працоўнай сілай тых галін народнай гаспадаркі, дзе патрабаваўся цяжкі фізічны праца.

Стандартнымі былі абвінавачванні у шкодніцтве, контррево-люционной дзейнасці, тэрарызме, антысавецкай прапагандзе, шпіёнскай дзейнасці на карысць польскай, нямецкай і нават японскай разведак, у сувязях з ворагамі народа і т. д. Пры гэтым лічылася, што адным з асноўных доказаў віны з'яўляюцца асабістыя прызнання (шырока выкарыстоўваліся фізічныя і маральныя катаванні, здзекі).

У чэрвені 1937 г. адбыўся XVI з'езд КП (б) Б, а ў ліпені III пля ¬ нум ЦК КП (б) Б, рашэнні якіх аб неабходнасці самой вырашы-канчатковай барацьбы за замацаванне поспехаў у пабудове сацыялізму ¬ ма выклікалі абвальны працэс масавага псіхозу ў раскрыцці «ворагаў народа».

Арыштавана і асуджана велізарная колькасць людзей (Колас, Купала, Чарвякоў ... ..)

Пасля некаторага спаду ў 1938 г. новы ўздым хвалі рэпрэсій-сий адбыўся ў 1939-1940 гг. пасля ўваходжання Зап. Б. у склад БССР. Аднак яны не былі настолькі шырокімі.

Кол-ва ўсіх ахвяраў паліт. рэпрэсій сапраўды неиз ¬ вестно. У цэлым па СССР - больш за 10 млн. чалавек. У Б ~ 600 тыс. грамадзян.

Культурнае развиццё

Развіццё літаратуры і мастацтва адбывалася ў складаных умовах.Беларуская паэзія вітала рэвалюцыю. Для яе характэрны былі аптымізм, дух змагання за новае жыццё. Гэта быў час агульнага духоўнага ўздыму, час надзей, веры і мар.У другой палове 20-х гадоў развіццё беларускай савецкай літаратуры адбывалася ў вострай барацьбе ідэйна-эстэтычных тэндэнцый, розных літаратурных груповак.У 30-я гады завяршыўся працэс стварэння адзінай пісьменніцкай арганізацыі Беларусі.У вострай барацьбе розных мастацкіх школ і плыняў стваралася беларускае савецкае тэатральнае, музычнае і выяўленчае мастацтва.У сярэдзіне 20-х гадоў першыя поспехі былі дасягнуты ў развіцці беларускага музычнага мастацтва, у якім усё яшчэ пераважала самадзейная творчасць музычных, харавых і танцавальных калектываў.Значны крок наперад зрабіла музычнае мастацтва ў 30-я гады.Паспяхова развівалася кінамастацтва. Ствараліся дакументальныя і мастацкія фільмы, кінахроніка.Дасягненні ў сферы культурнай дзейнасці сведчаць аб сапраўдным ажыццяўленні культурнай рэвалюцыі ў рэспубліцы.У 20–30-я гады паспяхова развіваліся жывапіс, скульптура, архітэктура.20-я гады ў гісторыі беларускага жывапісу былі часам збірання творчых сіл, першых спроб засваення новай тэматыкі, актыўнага ўкаранення мастацтва ў жыццё шырокіх пластоў народа.У 30-я гады мастацтва Беларусі ўзбагачалася новымі тэмамі і вобразамі.Буйной падзеяй у культурным жыцці стаў Першы з’езд мастакоў Беларусі, які адбыўся 6 снежня 1938 г. у Мінску.

Багатыя і цікавыя традыцыі мае беларуская графіка.У 20–30-я гады шэраг манументальных помнікаў стварылі беларускія скульптары.У цэлым для прамысловай архітэктуры 20-х гадоў характэрна выкарыстанне жалезабетонных і металічных канструкцый.У канцы 20-х гадоў рабіліся спробы распрацаваць тып дома з агульнымі бытавымі элементамі. Такія будынкі атрымалі назву дамоў-камун.Галоўнымі задачамі архітэктуры Беларусі ў перадваенныя пяцігодкі (1933–1941) сталі рэканструкцыя і развіццё гарадоў.Кожны твор архітэктуры ўяўляе сабой спалучэнне трох прынцыпаў: функцыянальнасці, трываласці і прыгажосці.