- •Кароткі канспект лекцый па спецкурсу «Гістарычная антрапалогія»
- •Месца гістарычнай антрапалогіі ў сістэме ведаў пра чалавека. Розныя трактоўкі гістарычнай антрапалогіі
- •Палеаантрапалогія як крыніца для гістарычных рэканструкцый
- •Гісторыя развіцця палеаантрапалогіі
- •Гісторыя вывучэння старажытнага насельніцтва Беларусі
- •Анатомія шкілету чалавека.
- •Рухаючыя сілы антропагенэзу. Існуюць розныя тэорыі, якія тлумачаць прычыны і механізм эвалюцыі чалавека. Найбольш вядомыя тэорыі прыведзены ў табліцы:
- •Прыстасавальны характар расавых прыкмет
- •Змешванне папуляцый
- •Найбольш характэрныя асаблівасці вялікіх рас:
- •Азіяцка-амерыканская вялікая раса (мангалоіды) уключае 9 рас іі парадку:
- •Экватарыяльная вялікая раса (негроіды) уключае 8 рас іі парадку:
- •Еўразійская раса (еўрапеоіды) уключае 5 рас іі парадку:
- •Антрапалагічны склад насельніцтва Ўсходняй Еўропы
Прыстасавальны характар расавых прыкмет
Вялікія расы |
Прыстасаванні |
Негроідная раса |
Склалася ў выніку прыстасавання да жыцця пры высокай тэмпературы. Класічныя прадстаўнікі негроіднай расы маюць вельмі цёмную скуру, кучаравыя валасы, шырокі нос, тоўстыя вусны. Цемны колер скуры – вынік высокай канцэнтрацыі ў скуры пігменту меланіну – ахова ад сонечнай актыўнасці. Кучаравыя валасы утвараюць паветраную падушку, якая ахоўвае галаву ад перагрэву; шырокі нос і тоўстыя вусны узмацняюць цеплаатдачу. |
Мангалоідная раса |
Склалася ў выніку прыстасавання да сухога кантынентальнага клімату ва ўмовах паўпустынь і стэпаў (рэзкія перапады тэмпературы, пыльныя буры). Аналагі – бушмены і гатэнтоты Паўднёвай Афрыкі. Вочы характарызуюцца вузкім разрэзам і наяўнасцю асаблівай складкі ва ўнутраным кутку вока (эпікантус), які абараняе ад пыльных бур. |
Еўрапеоідная раса |
Фарміравалася ва умовах прыледавіковага клімату і характарызуецца наяўнасцю прыстасаванняў, якія ахоўваюць арганізм ад пераахалоджвання. Выступанне насавых костак падаўжае шлях паветра да дыхальных шляхоў, спрыяе яго саграванню. Светлая скура – вынік натуральнага адбору. Пігмент меланін перашкаджае утварэнню вітаміна D пад уздзеяннем сонца. У прыледавіковай Еўропе было мала сонечных дзен, людзі амаль увесь год насілі вопратку. У выніку перавагу давала светлая скура з малай колькасцю меланіну, якая была здольная максімальна паглынаць сонечнае святло. |
У савецкай антрапалогіі шырокае прызнанне атрымала тэорыя этапнасці фарміравання рас:
Першасныя ачагі расаўтварэння (в. палеаліт) |
Другасныя ачагі расаўтварэння (мезаліт) |
Заходні ачаг (Заходняя, Цэнтральная, Усходняя Еўропа, Каўказ, Пярэдняя, Паўднёвая, Паўднёва-Усходняя Азія) Фарміруюцца т.зв. еўра-афрыканоіды (спалучаюць у сабе еўрапеоідныя і негроідныя рысы). |
Еўропа – фарміруюцца паўночныя і паўднёвыя еўрапеоіды |
Афрыка – складваюцца негроідныя асаблівасці |
|
Аўстралія – адбываецца кансервацыя нейтральных рыс ва ўмовах ізаляцыі. |
|
Усходні ачаг (Цэнтральная і Усходняя Азія) Фарміруюцца мангалоіды (эпіцэнтр – Манголія, Паўночны Кітай) |
Усходняя Азія – фарміруюцца класічныя мангалоіды; |
Амерыка – адбываецца кансервацыя больш нейтральных рыс ва ўмовах ізаляцыі. |
На ранніх этапах расагенезу асноўнымі фактарамі расаўтварэння былі прыстасаванне да асяроддзя і ізаляцыя на абшарах цэлых мацерыкоў. Пазней ўзмацнілася змешванне прадстаўнікоў розных рас. Так, у Міжземнамор’і адбывалася змешванне негроідаў і еўрапеоідаў, у Паўднёвай і Паўднёва-Усходняй Азіі негроіды змешваліся з мангалоідамі і еўрапеоідамі.
Фактары расагенезу:
