Хіх ғасырдың соңы - хх ғасырдың басындағы халықаралық қатынастар. І дүниежүзілік соғыс жылдарындағы халықаралық қатынастар. Халықаралық қатынастар 1 дс алдында.

Балкан – ең қауіпті Европадағы жарылыс аймағы болды. Осы аймақта Ресей, Австрия – Венгрия, Германия жєне Турция мүдделері тоғысты. Орыс-түрік 77-78 соғысынан кейін кµптеген Балкан жерлері тєуелсіздік алды, кµбі Турцияда қалды. Олар да Турциядан азат болғысы келді.

1915 Балкан Одағы (Лига), оған кіргендер: Сербия, Черногория, Болгария жєне Греция. Бұл одақты құруды Антанта бастады. Сербияға кµп ықпалы тиді, ол кезде Сербия оңт. славян тартылыс орталығы болды. 1912ж. қазан айы – Балкан Одағы Турциямен соғысы. Одақ зор жеңіске жетті. 13ж. мамыр – Балкан Одағы мен Турция арасындағы келісімшарт. Нєтиже: барлық Балкан елдері тєуелсіздік алды, Балкан Антанта ықпалына тиісті, яғни А-В мен Герм. жеңілді.

А-В мен Герм. Балкан Одағы м‰шелерінің арасын суытты. Сербия Жерорта теңізіне шыға алмады, єрине А-В, Германия ықпалымен. Келіспеушілік бір жағынан, Болгария екінші жағынан, Сербия мен 20ғ. келуімен жаңа дєуір басталды. Капитализм корпаративті сатыға өтіп, барлық аймақтарға тарала бастады. Капиталистік тәртіп жаңа, глобальды сипат алды. Дүниежүзілік шаруашылық қатынастардың бірыңғай жүйесі пайда болды. Осы үдерісте (процесте) үлкен қарама-қайшылықтар жетіле бастады. Әр мемлекет өзінің ықпал ету кеңістігін ұлғайтуға тырысты. 19ғ. соңына қарай дүние жүзінде аймақтық бөлініс аяғына жетті, еркін аймақтар қалған жоқ. Мүмкіндіктер де тең болған жоқ. Англия нашарлай бастады: онда флотқа қаражат жетіспеді, Германия мен АҚШ дамып, жетекші орын алды, алайда оларда отарлар болған жоқ. Олар өзінің ықпал ету кеңістігін ұлғайтуға тырысты. Бұл мєселені ескі күш қолдану амал-тєсілдерімен шешуге ұмтылды. Бұл қақтығыс аймақтарының саны µсе бастады: фр.-анг., нем.-англ. Саясаткерлер бұл жанжал түбі тепе-теңдік теориясының бұзылуына алып келмейді деп санады. Олар єлемнің бірт±тас екендігін түсінбеді. Осылайша, соңында І Д/к соғыс п.б.

Батыс жартышары.

Ғасыр соңына қарай АҚШ жетекші орынға ие болды. Бұл елде өктемдік жүргізу қалыптаса бастады. Мєні: кариб теңізінде күш жинау керек, ол Орт. Америкаға – Куба (ол кезде Испанияда) кілт. Кейіннен Латын Америкасы, Тынық мұхит арқылы Шығысқа, Оңт.-Шығыс Азияға.

Бірінші қадам – 1898ғ. Испан-американдық соғысы. Испания өз отарларынан, Кубадан айрылады. Оңт. Америкаға кіру саясаты қалыптасты. Идеология – панамериканизм идеясы: батыс жартышарының барлық елдерінде ортақ мүдде, «we are team». Негізі- Монро Доктринасы (1723) – «Америка американдықтар үшін». Алғашында, бұл ұран жақсы мағынада болып, алайда 19ғ. соңына қарай – «Америка Солт. Американдықтар үшін». 1901ж. Теодор Рузвельттің АҚШ Латын Америкасының ішкі саясатына араласу қағидасын негіздер – АҚШ кепіл ретінде, µйткені ол бұл аймаққа Англия жєне µзге елдердің кіруін қаламады.

Осы секілді саясатқа мысал- Панама каналы жанындағы оқиға. Атлант жєне Тынық мұхиттарын қосатын бұл Канал туралы идея 19ғ. п.б. бұл америка флотына екі мұхитты қоса қадағалауға мүмкіндік берді. 1850ж. Англия мент АҚШ каналды ең тар жерде Панама шегінде (перешейка) құруға келісім жасады. Англия өз кемелерінің еркін, бажсыз канал арқылы өту құқығына ие болды. Мєселе – Колумбия келісім бермеді. Сенат Англия мен АҚШ арасындағы келісім шартқа ратификациялаудан бас тартты.

Тақырып бойынша тесттерді орындау

1. Наполеонның шығарған заңы қалай аталды:

Наполеонның кодексі

Наполеонның хартиясы

Наполеонның конституциясы

Наполеонның жарғылары

Наполеонның ережелері

2.Наполеон АҚШ-қа қандай аумақты сатты?

Луизиана

Филодельфия

Калифорния

Техас

Юта

242

3.Қасиетті одаққа қандай елдер кірді?

Англия, Ресей, Пруссия, Австрия, Франция

Германия, Түркия, Ресей

Жапония, Қытай, Ресей

АҚШ, Ұлыбритания, Ресей

Польша, Ресей, Германия

4.1812 жылғы соғыстағы орыс әскерінің бас қолбасшысын атаңыздар

Кутузов

Колявницын

Дохтуров

Давыдов

Жуков

5.орыс және француз әскерінің түйіскен жері

Бородино

Қырым

Лейпциг

Ватерлоо

Аустерлиц

6.Франциядағы адам мен азамат құқығының декларациясы қабылданды

1789 ж. 26 тамызда

1790 ж. 1 желтоқсанда.

1793 ж. 17 қыркүйекте.

1793 ж. 17 шілдеде.

1790 ж. 8 қыркүйекте.

7.Францияның дәстүрлі ақ түсі нені білдіреді?

монархияны

Республиканы

Төңкерісті

Жеңісті

Халық билігін

8. Үштік Одақ пайда болған жылдар.

1882-1915 жж.

1887-1915жж.

1882-1914жж.

1883жж.

әскери-саяси одақ

Дәріс 4

ХХ ғ. 20-30 жж. халықаралық қатынастар.

1 ДС кейін ХҚ-ң Версальдық – Вашингтондық жүйесі орнықтырылды – күш балансының\теңдігінің жаңа нұсқасы. 19 ж. – Парижде Версаль келісіміне қол қойылды. Азиаттық – тихоокеандық аймақта – Вашингтондық конференция.

1 ДС кейін Еуропадағы күш балансының\теңдігінің өзгеруі:

1. Г. Жеңіліске ұшырады. 1 ДС дейін ол жетекші мемлекеттердің бірі болды, гегемонияға үміттенді, ал енді – жоқ.

2. АВ құлады\ыдырады, “тюрьма народов” (“халықтар түрмесі”) және енді оның орнында бірқатар тәуелсіз мемлекеттер пайда болды: Венгрия, Чехославакия, Югославия (29 жылға дейін ол СХС корольды деп аталды), Польша.

3. Батыс Еуропада озаттық ұстанымға Англия мен Франция шықты.

4. АҚШ–ң біртіндеп еуропалық істерге араласуы, жетекші орынға үміттенді, әлемдік кредитор\несие беруші.

5. Кеңестік Ресейдің, принципиалды жаңа саяси режимнің пайда болуы.

Осы іс жүзіндегі жағдайдан шыққанда Еуропада күштердің жаңа балансы\теңдігі салынуы керек еді.

Олар оны істей алды ма?

Версаль 2 ДС үшін негіз қалады. Жеңіске жеткендер, саяси іс жүзіндегі жағдайға қарамастан, жеңіліске ұшырағандармен шынайы демократиялық қатынастар орнатуға ұмтылмады. “Біз қалғандардаң күштеріміз – біздің мүдделеріміз еске алынады”. Соғыстан кейінгі жайластырушылық барлық ауыртпалықтар жеңіліске ұшырағандарға түсті.

ЛН жарлығына қол қойылды: ЛН мақсаты – мемлекеттер арасында соғыстардан бас тартудың негізінде қатынастар орнықтыру, бірақ ол жүзеге асырылмады, жеңілгендермен жасасқан шартта бұл көрсетілмеді. Кеңестік Ресей әлемдік қоғамдастықтан тыс қалды. Антанта үшін Ресей жаумен сепаратты келісімге келген сатқын болды. Бірақ, екінші жағынан Ресей өзіде кінәлі болды. 17 жылғы қазан төңкерісі марксистік дәстүрге сәйкес өткізілмеді – Ресей халқының басым бөлігі – еңбекші тап болған индустриалды дамыған ел болмады. Ресейде еңбекші тап төңкерісіне – 3000000 (халықтың 2%, дворяндардан кем). Ленин теория еңгізді: “Индустриалды дамыған елде төңкеріс буржуазиялық үкіметтердің кең мүмкіндіктерінен басылады (басылып тасталады). Индустриалды төмен дамыған елдерде төңкеріс болуы мүмкін, алайда социализм құру мүмкін емес, сондықтан Ресейдегі төңкерістен кейін бірдеп әлемдік төңкеріс жасау керек.

Тақырып бойынша тесттерді орындау

1.18-19 ғғ. Шығыс монархияларының дипломатиясының негізгі міндеті

Европал, америка отаршылығына қарсылық білдіру

Европа елдерімен дипломатиялық қатынастарын орнату

Шетел капиталын экономикаға енгізу

Шығыс елдерінің арасында қатынастарды нығайту

Сауда-саттық қатынастрады дамыту

2.Шығыс елдеріне бағытталған американың, европа елдерінің дипломатиясының әдісі

Теңсіз келісімшарттардын қабылдануы

Келісімсөздер

Әскери саладағы қызметтестік

Экономикалық қызметтестік

Мәдени байланыстарды орнату

3.19 ғ. ортасында европа елдерінін қатынастарының шиеленісуіне әкеліп соққан оқиға

Қырым соғысы

Германияның бірігуі

Италияның бірігуі

Франция-пруссия соғысы

Австрия-пруссия соғысы

4.1877 ж. Будапешт құпия конвенцияның негізгі мазмұны

Ресей мен Түркияның арасындағы соғысында Австро-Венгрияның нейтралитеті

Ресей мен Түркия арасындағы соғысын болдырғызбау

Орыс-түрік соғысындағы Пруссияның нейтралитетіе

Орыс-түрік соғысындағы Францияның нейтралитеті

Орыс-түрік соғысындағы Англияның нейтралитеті

5.Сан-Стефан бейбітшілік келісімшарты қай елдерінің арасында қабылданды

Ресей мен Түркияның арасында

Ресей мен Австро-Венгрияның арасында

Ресей мен Англия арасында

Ресей мен Пруссия арасында

Ресей мен АҚШ арасында

6.Қашан Берлин конгресі пайда болды

1878 ж.

1880 ж.

1885 ж.

1890 ж.

1870 ж.

7.Англия өз ықпалын Египет территориясында не арқылы білдірді

Нил өзенінң суын жүйелеу арқылы

Теңсіз келісімшарттармен

Территорияның оккупациясы

Экономикалық шектеулер

Ультиматум

Дәріс 5