10. Паэзія Цеткі

Невялікая па аб’ему паэтыч.спадчына Ц.тэматычна і жанрава досыць разнастайная. Ц.магла быць глыбока лірычнай, унатрана засяроджанай, бачыць хараство прыроды, сумаваць па роднай старонцы. У інш.яе вершах чуваць шум буры, якая сімвалізуе народ.рэвалюцыю, гучыць палкі заклік да змагання. Вершы “Хрэст на свабоду”, “Вера беларуса”, “Мора”, “Добрыя весці”, “Суседзям у няволі” з’явіліся як водгук на падзеі 1-й рускай пралетарскай рэвалюцыі. Напісаныя ў 1905-6 творы выяўляюць адчуванні паэткі ў сувязі з развіццем рэвалюц.падзей. “Хрэст на свабоду”, самы ранні па часе напісання сярод названых твораў, распаўсюджваўся як пракламацыя. У ім знайшлі адбітак рэальныя падзеі-расстрэл мірнай дэманстрацыі ў студзені 1905, называюцца канкрт.гістарычныя асобы.Ц.паказала, як рушылася вера ў добрага цара, канчалася народ.цярпенне “Дурняў хрысцяць на свабоду, цар навуку даў народу”. Выступаючы за свабоду і роўнасць ўсіх народаў, паэтка не забывалася на свой “Вера беларуса”У радках верша адлюстраваны спадзяванні, якія ускладвала Ц,на рэвалюцыю. “Мора” мае падзагаловак “Рэвалюцыя народная”, тым самым Ц.падкрэслівала адзначнасць прачытання сімвалічных вобразаў у творы-мора, смока, бога, бітвы і інш. Праз апісанне мора паэтка перадавала ўздым, напал рэвалюц.падзей.Мора парушыла “святы сон бога” (цара). Сышліся 2 сілы-царызм і народ. Жыцце на чужыне зведалі па тых ці іншых прычынах многія бел.пісьменнікі. Тэму тугіпа родных старонцы можна назваць скразной у літ-ры 20ст. Пачынала яе палітыч.эмігрантка А.Пашкевіч. “І душна, і цесна, і сэрца самлела, Мне тут на чужыне, здалек ад сваіх”-скардзіцца паэтка ў в.”З чужыны”. Яна гатова птушкай, “расінкай на хмары” ляцець туды, “дзе Вільня між гоаў гняздо сябе ў’е. Вобраз радзімы, які носіць у сэрцы паэтка, не толькі лясы, дарогі, палеткі, але і “бледныя твары”, панурыспрацаваны люд са смуткам у вачах. Усім ім аўтарверша жадае, “каб жыць...было ў гэтым годзе лягчэй”.

11. Жанрава-стылёвая разнастайнасць празаічных твораў Цёткі.

У прозе Цёткі павышана цікавасць да агульначалавечых праблем, да пытанняў маральна-этычнага плану. Героі яе апавяданняў – гэта ахвяры таго ладу жыцця, якога не прымала Ц., з якім яна адкрыта змагалася.

“Прысяга над крывавымі разорамі” – алегарычнае апавяданне ў форме сну. Ідэя саюза рабочага класа і сяланства. Надрукавана ў № 1 “Нашай долі”.

“Навогодні ліст” – побач з бытавымі звесткамі з сяланскага жыцця як бы мімаходзь гаварыцца пра становішча ў краіне, пра рэпрэсіі, пра цяжкае жыццё – іншасказальная форма, каб замаскіраваць свае думкі перад царскай цэнзурай.

Да ліку лепшых празаічных твораў Цеткі адносяцца апавяданні “Зялёнка” і “Міхаська”. Прасякнутыя глыбокім гуманізмам, яны сведчаць пра схільнасць пісьменіццы да псіхалагічнага аналізу, пра яе ўменне зазірнуць ва ўнутраны свет чалавека.

Цікавы ўрывак з апавядання “Зялёнка”, дзе у тэатральнай зале Зялёнка ў свае апошнія хвіліны слухае чароўныя гукі скрыпкі, і музыка гэтая нібы выяўляе яе высыкія мары аб жыцці і прадказвае трагічны фінал. Гэты ўрывак сведчыць пра тое, што ў рэалістычны стыль прозы Цёткі пранікалі рамантычныя рысы, што яе апавяданням былі ўласцівы значныя элементы лірызму. Дарэчы, гэта было характэрна і для некаторых апавяданняў пачатку XX ст. Я. Коласа, З. Бядулі, Ядвігіна Ш., М. Гарэцкага, што сведчыла пра з’яўленне новых стылявых тэндэнцый у нашай прозе ў самы ранні перыяд яе станаўлення і развіцця.

Апавяданне “Зялёнка” мае шмат аўтабіяграфічных дэталяў.

“Міхаська” – яшчэ адно абвінавачванне страшнаму свету бесчалавечнасці, таму сацыяльнаму ладу, які нявечыць самую шчаслівую пару чалавека – дзяцінства.

Цётка была вялікім сябрам маленькага чытача: “Першае чытанне для дзетак беларусаў”.

Навукова-папулярныя творы: “Гутаркі аб птушках”, “Пералётныя птушкі” – друкаваліся ў першым бел. часопісе для дзяцей і юнацтва “Лучынка” (1914) (Была яго рэдактарам).

Падарожныя нарасы пра паездку ў Італію (“З дарогі”) і Фінляндыю (“Успаміны з паездкі ў Фінляндыю”)