4) Жалпы тұрақты табыстың бөлігі әдісі

Бұл әдісте кешенді шығындар, жалпы табыстың жалпы пайыздары әр өнім түріне бірдей келуіне етіп орналастырылады. Бұл әдіс өзіне мыналарды қосады:

1. Жалпы табыс пайызының есептелуі;

2. Өткізілген өнімнің құнының анықталуы және кешенді өндірісте шығынның орналастырылуы.

Кешенді шығындар, у.е. 30000

Бөлінген шығындар, у.е. :

А өнімі, у.е. 16000

Б өнімі, у.е. 24000

40000

Саны, Дайын өнімнің Сату құны, у.е.

Бірлікпен өткізу бағасы

А өнімі 1600 25 40000

Б өнімі 800 50 40000

Барлығы 80000

1. Жалпы табыстың пайызын есептеу

Сату құны, у.е. 80000 у.е.

Алу кешенді өндіріс пен бөлінген шығындар, у.е. 70000 у.е.

Жалпы табыс, у.е. 10000 у.е.

Жалпы табыс пайызы 12,5 %

3. Өткізілген өнімнің құнының анықталуы және кешенді өндірісте шығынның орналастырылуы

А өнімі,у.е. Б өнімі у.е. Барлығы, у.е.

Сату құны 40000 40000 80000

Алу, жалпы табыс (12,5%) 5000 5000 10000

Өткізілген өнімнің құны 35000 35000 70000

Алу, бөлінген шығын 16000 24000 40000

Кешенді өндіріс шығыны 19000 11000 30000

3. Қосалқы өнім есебі

Кешенді шығындар тек негізгі өнімдерге орналастырылады. Қосалқы өнімдерді есепке алғанда екі әдіс қолданылады:

1. Өндіріс тоқтаған уақытта кешенді шығынды бейнелейтін шотта қосалқы өнімдерден түскен табыс кредиттелінеді;

2. Қосалқы өнімдерді сатудан түскен түсімдер табыс ретінде сату уақытында кредиттелінеді.

Бақылау сұрақтары:

1) Бірігіп өндірілетін және қосалқы өнімдер салаларына нелер жатады?

2) Бөліну нүктесіне дейін жеке өнім бола алмайтын өнімдер?

3. Жалпы тұрақты табыстың бөлігі әдісі өзіне нені қосады?

Ұсынылған әдебиеттер тізімі:

1А. К Ержанов, Ә. К Айтанаева, Г. Ш Жұманова, М. С. Баянова, Ә. Е. Иматаева Басқару есебі. Оқу құралы/ Алматы: Экономика, 2009 ж. *

2Назарова В.Л., Жапбарханова М.С., Фурсов Д.А., Фурсова С.Д. Басқару есебі. Оқулық / Алматы: Экономика, 2005ж.*

3Тайғашинова Қ.Т. Басқару есебі. Оқу құралы/ Алматы: LEM, 2011 ж.*

Тайгашинова К. Т. Управленческий учет. Учебное пособие/ Алматы: LEM, 2010 г.*

4Төлегенов Э.Т. “Басқару есебі”. Алматы,2006 ж.

5Алданиязов К.Н. Управленческий учет и анализ (электронный ресурс). Учебное пособие – электронная приклодная программа (50,2 Мб)/ Алматы: Нур-пресс, 2008 г.*

13 тақырып. Бюджеттеу, бюджет түрлері және бюджеттік бақылау

Дәріс мақсаты: жоспарлаудың мақсаты мен міндетін, бюджет құру этаптарын, бюджеттік бақылау проблемаларымен таныстыру

1. Бюджет түсінігі

2Бюджеттің функциялары

3 Мекеме бюджетін қалыптастыру әдісі

4.Бюджеттік кезең.

1. Бюджет түсінігі

Бюджеттендіру - бүді кәсіпорын бөлімшелерініңқызметін келісіп басқарудын жеке-жеке тарамдарға бөлінген жүйесі. Бюджеттендірудің шешуші сәтіне үйлестіру, адрестік және шығынды бағалау жатады. Бюджеттендіру бюджет жүйесіне негізделеді.

Бюджет - кәсіпорынныц қаржылық, инвестициялық, шаруашылық (операциялық) қызметтерінен түскен қаражат пен шығынды көрсететін операциялық қаржы жоспары.

Ол басшылардыңсандық жобаларын сәйкестендіріп, нақтылайтын кәсіпорын қызметінің және дамуының жоспарын сандық тұрғыдан білдіреді; кәсіпорын қандай нұсқалар арқылы пайда түсіре алады деген сауалға жауап береді.

Бюджетті қолдану мына артықшылықтарды қалайды:

1. Стратегиялық тұрғыдан да, тактикалық тұрғыдан да жоспарлау өндіріс ахуалын бақылауға көмектеседі.

2. Бюджет басқарушылық бақылаудың құрамдық бөлігі болып табылады, тұтас ұйымның және оның бөлімшелерінің қызмет нәтижелерін бағалаудын объективті негізін қалайды.

3. Бюджет кәсіпорынның әр түрлі бөлімшелерінің қызметтерін үйлестіру құралына қызмет етеді.

4. Бюджет - жауапты орталықтардың жоспарды қалай орындағанын бағалайтын бағаның негізі: менеджерлердің жұмысы бюджетті орындау туралы есеп беру бойынша бағаланады; бюджет деректерімен нақты нәтижелерді салыстыру менеджерлердің қызметін қай салаға бұру керек екенін көрсетеді.

5. Бюджеттің көмегімен ауытқудың талдауы жасалады.