Добавил:
Upload Опубликованный материал нарушает ваши авторские права? Сообщите нам.
Вуз: Предмет: Файл:
Псих. основы и юрид. конструкция форм виновнос...doc
Скачиваний:
2
Добавлен:
01.04.2025
Размер:
4 Мб
Скачать
☆

§ 1. D. 24, 3; l. 45, d. 24, 3, где говорится о culpa применительно к разводу.

L. 11, § 13. D. ad leg. Juliam de adulteriis coercendis 48, 5. Quum per legem

: Juliam huiusmodi uxorem retinere prohibearis, non videri causam te discidii

praestitisse, palam est: quare ita ius tractabitur, quasi cnlpa mulieris facto

divortio. L. 29, § 1. D. de evictionibus. 21, 2. ...sed ita, si culpa vel

sponte duplae stipulatoris possessio amissa fuerit. Cp. гакже c. 1, § 5. C.

5, de rei uxoriae actione 13. Ne varium genus culpae mariti contra uxores

excogitent ut possint eadem retentione contra eas uti, quum eam et imperialibns

constitu tionibus statutnm sit, si culpa mulieris dissolutum matrimonium fnerit,

quid fleri oportet.

*(1119) L. 5, § 1. D. 9, 2; L. 30, § 3. D. ad legem Aquiliam 9, 2. In

hac quoqne actione, quae ex hoc capitulo oritur, dolus et culpa punitur.

*(1120) Ср. подробности по вопросу о значении culpa, как понятия, обнимающего

dolus, y Hasse. Die Culpa des Romischen Rechts. II. Ausg. Bonn. 1838. s. -8

ff.. a равно s. 39 ff.

*(1121) L. 29, § 4. D. ad 1'egem Aquiliam 9, 2.

*(1122) Cp. целый ряд примеров y Hasse. Op. cit. s. 50 и след.

*(1123) L. 7, pr. D. depositi vel contra 16, 3. Si hominem apud se depositum,

ut quaestio de eo iaberetur, ac propterea vinctum vel ad malam mansionem extensnm

sequester solverit misericordia dnctus, dolo proximum esse, quod factum est,

arbitror, quia, quum sciret, cui rei pararetur inierapestive misericordiam

exercuit, quum posset non suscipere talem causam quam decipere. Cp. также

L. 8, § 10. D. mandati vel contra 17, 1 ... Si tibi mandavi, ut hoininem emeres,

tuque emisti, teneberis mihi, ut restituas. Sed et si dolo emere neglexisti,

forte enim pecunia accepta alii oessisti, ut emeret, aut si lata culpa, forte

si gratia ductus possus es alinm emere, teneberis.

*(1124) Случай этот служит хорошей иллюстрацией того, в какой мере общие

определения, даже самых выдающихся, римских юристов не имеют значения положений,

из которых Дедуктивным путем могут быть извлечены принципы для конструирования

и правильного освещения всех комбинаций, подходящих под эти общие определения.

*(1125) Ср. по этому вопросу Herrmann в Arch. d. Crimmalrechts. 1856.

s. 475 ff.

*(1126) L. 4, § 1. D. ad legem Corn. de sic. 48, 8. Quum guidam per lasciviam

causam mortis praebuisset, comprobatum est factunm Ignatii Tanrini, Proconsulis

Beticae, a Divo Hadriano, quod eum in quinquennium relegasset. § 11. J. 4,

1... Sed si quid per lasciviam et non data ореrа, ut furtum admitteretur,

factumi est in factum actio dari debet. pr. J. 4, 9. si qttadrupes. Animalium

nomine, quae ratione carent, si quidem lascivia aut fervore aut feritate pauperiem

fecerint noxalis actio lege duodecim tabnlarum prodita est. L. 15, § 2. D.

locati conducti 19, 2. Si vero nihil extra consuetudinem acciderit damnum

coloni esse; idemque dicendum, si exercitus praeteriens per lasciviam aliquid

abstulit. L. 6, § 7. D. de re militari 49, 16. Per vinum aut lasciviam lapsis

capitalis poena remittenda est, et militiae mutatio irroganda. c. 10. C. de

secund. nuptiis 5, 9... Liberi etenim scientes, quod omnimodo aliquid sibi

a genitoribus suis etiam nolentibus reliqnendutti est, et tantum, quantum

secundus maritus vel noverca acceperit, cuiri omni licentia et laslivia suos

genitores iniuriis afticiebant. Gai. III, 202 (§ 11, J. 4, 1). Interdum furti

tenetur qui ipse furtum non fecerit; qualis est cuius ope et consilio furtum

factrnn est, in quo numero est, qui tibi nummos excussit ut alius eos raperet

aut obstitit tibi, ut alius rem tuam exciperet, vel oves aut boves tuas fugaverit

ut alius eos exciperet et hoc veteres rescripserunt de eo, qui panno rubro

fugavit armentum. Sed si quid eorum per lasciviam et non data opera, ut furtum

admitteretur, factum est, in factum actio dari debeat

*(1127) Cp. по этому вопросу взгляд K. Binding'a, близкий к нашему. Немецкий

криминалист заявляет, что "das oulpose Element fehlt der lascivia immer!"

Normen. B. 11.1877. s. 368. Cp. также A. Leffler. Die Schuldformendes Strafechts.

Leipzig. 1895. s. 83. который, указав, что lascivia соответствует немецкое

Uebermut, замечает: "au sich ist es ganz wohl moglicb., dass man im tlbermuthe

absichtlich Schaden stiftet und die Quellen enthalten auch zwei Beispiele,

wo ein solcher Vorgnng angenommen worden muss". Говоря это Леффлер разумеет

Ulp. L. 15, § 2. D. locati 19, 2 и L. 6, § 7. D. de re mil. 49, 16.

*(1128) Cp. L. 11, D. de incendio 47, 9. Sl fortuito incendinm faetum

sit. venia indiget, nisi tam lata culpa fuit, ut luxuria(e?), aut dolo sit

proxima.

*(1129) Cp., наприм., L. 2, D. de servo corrupto. 11, 3. vel luxuriosum

vel contumacem fecit, a равно L. 3, § 6. D. de in rem verso 15, 3. L. 40,

pr. D. de damno infecto 39, 2. ...quia honestus modus servandus est, non.

immoderata cuiusque luxuria subseqnenda. c. 11, § 2. C. 5 de repudiis. 17.

Inter culpas autem uxoris constitutionibus enumeratae et has adiicimus, si

forte uxor sua ope vel ex industria abortum fecerit, vel ita luxuriosa est,

ut commune lavacrum cum viris libidinis causa habere audeat, vel, dum est

in matrimonio alium maritum sibi fieri conata fuerit (a. 533). С тем же значением

любострастия мы встречаем luxuria в Новеллах. Ср., наприм., N 5, с. 8, где

о клериках говорится, между прочим, reliquos enim oirines secundum divinos

canones matrimonium inire, aut concubinam habere, aut luxuriose vivere omnino

prohibemus; a равно некотор. др.

*(1130) Ulp. 1. II. ad leg. Aeliam Sentiam. L. 16, pr. D. 40, 2, de manumissis,

yindicta.-Illud in causis probandis meminisse iudices oportet, nt non ex luxuria,

sed ex affectn descendentes cansas probent; neque enium deliciis. sed instis

affectionibus dedisse instam libertatem legem Aeliam Sentiam credendnm.

*(1131) L. 6, § 2. D. de rebus auctoritate indicis possidendis 42, 5.

Quid ergo si qmbnsdam creditoribns solvit, deinde bona venierint? Si quaeratur,

an repetitio sit, ex causa id statuendum Julianus ait, ne alterins ant negligentia,

ant cupiditas huic, qni diligens fuit, noceat.

*(1132) L. 16, § 6. D. de poenis 48, 19. Qualitate, quum factum vel atrocins,

vel levius est, ut farta monifesta a nee manifestis discerni solent, rixae

а grassaturie, expilationes a furtis, petulantia a violentia.-L. 6,..§ 1.

D. de re militari. 49, 16. Qui manns intulit praeposito, capite puniendus

est; augetur autem petulantiae crimen dignitatepraepositi,-c. 2. C. 2, Qni

et adversus quos integrum restitui non possunt. 42.

*(1133) R. Kostlin. Die Lehre vom Mord aad Todtschlag. Stuttgart. 1838.

s. 158.

*(1134) R. Kostlin. Op. cit, ibid.

*(1135) L. 72, D. pro socio. 17, 2. Socius socio etiam culpae nomine

tenetur, id est desidiae atque negligentiae. Culpa autem non ad exactissimam

diligentiam dirigenda est.-§ 3. J. 3, 14. Sed is ex eo dolo tenetur, si quid

dolo commiserit, culpae autem nomine, id est desidiae ac negligentiae non

tenetur.- L. 26; § 6. D. de noxalibns actionibus. 9, 4: ne alterius dolus

aut desidia aliis noceat-L. 12 pr. D. de custodia et exbibitione reorum 48,

3. Si tamen per vinum aut desidiam custodis et evenerit, castigandum ешп,

et in deteriorem militiam dare. Si vero fortuito amiserit, nihil in eum statuendum.

*(1136) C. Wachter. Lehrbuch des Remisoh-teutschea Strafrechts. I. Th.

Stuttgart. 1825. s. 132.

*(1137) R :Kostlin. Die Lehre vom Mord und Todtschlag. I. Th. Stuttgart.

1838. s. 152. Кестлин настаивал, "dass die Begriffe dolus, culpa nnd casus

im Romischen Criminalrechte eine ganz andere Stellung halten als im Romisuhen

Civilrechte"

*(1138) J. Hasse. Die Culpa des Romischen Rechts. Bonn. 1838. s. 417

и след. высказывается, в общем, за несоизмеримость учений римского права в

сфере гражданской и уголовной, в которых, помимо совершенно другой терминологии,

и содержание culpa было различно. Ср. также Ibid. s. 73 f.

*(1139) А. Pernice. Labeo. II. B. I. Abth. 2 Aufl. Halle. 1895. s. 134.

ff. A. Pernice. Zur Lehre von den Sachbeschadigmigen. 1867. s. 47 и след.

*(1140) A. Loffler. Die Schnldformen des Strafrechts. B. I. Leipz. 1895.

s. 74. отвечает на вопрос о том, "ob zwischen dem Dolus des Strafrechts und

dem des Verckehrsrechts einsolcher Unterschied besteht, dass der erstere gesondert

behandelt werden muss", следующее: "Es mag nun dahingestellt bleiben, ob die

Romer sich eines solchen Unterschiedes bewusst waren; aber vorhanden ist er

gewesen, bedingt durch die Verschiedenheit der Aufgaben, welche die beiden

Rechtzweige sich stellten.

*(1141) W. Rein. Das Criminalrecht der Romer. Leipzig. 1844. s. 150.

Cp. также M. Voigt. Ueber den Bedeutungswechsel gewisser die Zurecbuung und

denokon. Brfolg einer That bezeichnender technischen latein. Ausdrucke. Abh.

der K. Sachs. Gesellschaf. d^ Wiss. XVI. s. 45 ff. и s. 89 ft.

*(1142) K. Binding. Die Normen und ihre Uebertretnng. II. B. Leipzig.

1877.

*(1143) C.Муромцев. Гражданское право древнего Рима. Москва. 1883, стр.

579 и след.

*(1144) Donellus. Comment. и. с. Lib. 15. Сар. 40. Ср. Hasse. Op, cit.

s. 74, примеч.

*(1145) Ср. отождествление понятия dolus'a и обмана, между прочим, у

J. Ortalan. Historie de la legislation Romaine depuis son origine jusqtfa

la legislation moderne. Paris. 1880. I. p. 627. "... le dol... comprend toute

ruse, tout detouf, c'est-a-dire totite alteration qnelconque de la verite

dans les faits ou dans les paroles employee mtentionnellement, pour induire

un autre en erreur, pour Tinfluencer dans sa volonte et dans ses aotes". Ortolan

впадает, однако, в противоречие, когда в третьем томе своего сочинения считает

входящим в dolus и vis. Ср. Ор. cit. Т. Ш. р. 426 и след. Оставаясь последовательным

своему определению, Ортолан должен бы считать dolus исключенным на тот конец,

когда имеется в виду действие, не характеризующееся обманом.

*(1146) Из современных цивилистов Дернбург, между прочим, считает принадлежностью

dolus'a гражданского права оба те момента, которые мы разделяем между двумя

этими сферами. Ср. Dernburg. Pandecten. I. 4 Aufl. § 86. s. 201.

*(1147) Эти соображения с необходимостью побуждают даже убежденных защитников

единства понятия dolus'a в римском праве отступать, в сущности, от признания

такого единства под разными благовидными предлогами, но с оговоркой, что этими

частными случаями не нарушается единство основное. Ср. К. Binding, Normen,

II. s. 276.

*(1148) L. 1, § 2. D. de dolo malo. 4,3. Dolum malum Servins qnidem ita

deflniit, machinationem quandam alterius decipiendi causa, quum alind simulatur,

et aliud agitur. Labeo antem, posse et sine simnlatione id agi, ut quis circumveniatnr,

posse et sine dolo malo aliud agi, alind simulari, sicuti faoiunt, qni per

einsmodi dissimulationem deserviant, et tuentur vel sua, vel aliena. Itaque

ipse sie deflnit dolum malum esse omnem calliditatem, fallaciam, machinationem

ad circumveniendnm, fallendum, decipiendum alternm adhibitam. Labeonis deflnitio

vera est.

*(1149) A. Pernice. Labeo II. ?. Halle. 1895. s. 310.

*(1150) A. Pernice. Labeo II. ?. Halle. 1895. s. 461. "...Kann, пишет

Пернис, daruber kein Zveifel sein, dass die rSmischen Jurieten dem der in

bona fide ist, ein putare, credere, existimare irgend welcher Art znschrieben;

die bona fides giebt sich also in einem Glauben, einem Furwahrnehmen knnd.

Aber dass sie darin bestehe sagen die Qnellen allerdings nirgens". Daftir

stellen anznftthren, добавляет в примечании Пернис, ist pos-itiv nnmoglich.

Abgesehen von dem im Texte weiter Ausgeftthrten muss ich mich... auf den Gesammteindruck

der Quellen bernfen".

*(1151) Cp. в особенности Paull. L. 3, § 3. D. pro socio. 17, 2. Societas

si dolo malo, aut fraudandi causa coita sit, ipso inre nullius momenti est,

quia fides bona contraria est frandi et dolo. Panll. L. 1 pr. D. de rerum

permntatione 19, 4. Emtor enim, nisi numos accipientis fecerit tenetur ex

vendito, venditori sufficit ob evicticmem §е obligare, possessionem tradere

etpurgari dolomalo. Pomponius L. 6, § 9. D. de actionibus empti et venditi

19, 1. Si yenditor sciens obligatnm ant alienum vendidisset, et adictuin sit,

neve eo noniine.qiiid praestaret aestimari oportet dolum malum eras, quem

semper abesge oportet in iudicio emti, quod bonae fidei sit. A равно Ulp.

L. 1, § 1. D. de act. empti et ven. 19,1. и African. L. 30, § 1, D. de act.

empti et ven. 19, 1.

*(1152) Cp. многочисленные примеры этого y A. Pernice. Labeo. IL ?. Halle.

1895. s. 159. примеч. 1

*(1153) Cp. Ambrosius.de.off. 3, 10, 66

*(1154) Ср. аргументы в пользу различения отдельных групп bona fldes

у Pernice. Labeo. II. ?. 1895. s. 310 и след.

*(1155) Ср., между прочим, по этому вопросу J. Oriolan.. Explication

historique des Instituts de L'mpereur Justinien. Paris. 1883. Р. 729 и след.

*(1156) Panl. L. 4 pr. D. de ?егЬогшп obligatkmibus 45, 1. Badem dicemus,

et si dolnm abesse a te... в Paul. L. 83 pr. D. eod: et qui spondet dolum

malum abesse abfuturumqne esse, non simplex abutlvum spondet, sed curaturum

se, nt dolns malus absit, a равно L. 121 pr. D. eod. Ex ea parte cautionis:

dolum malum huic rei promissionique abesse abfutnrnmque esse, stipulatus est

ille, spopondit illе, incerti agetur stipulationis utiliter interponendae

gratia. a также L. 5 pr. D. usufrnctnarius quemadmodum caveat. 7, 9 и некотор.

др.

*(1157) Cp. в особенности Scaevola L. 122, § 2. D. de verborum obligationibns

45, 1, a также L. 31, D. de receptis 4, 8 и др.

*(1158) L. 45, D. de hereditatis petitione 5, 3. Qui se liti obtulit,

quum rem non possideret, condemnatnr, nisi si evidentissimis probationibus

possit ostendere, actorem ab initio litis scire eum non possidere; quippe

isto modo non est deceptus. Et qui se hereditatis petitioni obtulit, ex doli

clausula tenetur; aestimari scilicet. oportebit, qnanti eins interfuit non

decipi.

*(1159) J. Ortolan. Explication bistorique de Instituts. T. Ш. Paris.

1883. p. 727 и след., полагает, однако, р. 728, что. "1'exception de violence

n'est q'une specialite de Texception de dole". При этом, Ортолан исходит уже

из противоположения dolus'a всему тому, что совершается bona fide. Здесь Ортолан,

однако, уже расширяет понятие dolus'a по сравнению с тем определением, которое

он дает в Т. I. р. 626.-Фойницкий. Мошенничество по русскому праву. Спб. 1871.

стр. 93 и .след., справедливо принимает, что в exceptio doli и actio de dolo,

dolus "обнимает лишь обманы особенно лукавые, рассчитанные на обморочение

другого лица". В принципе, впрочем, и проф. Фойницкий допускает, что dolus

malus является, вообще "всяким злоупотреблением права или силы и, между прочим,

совершаемое посредством обмана".

*(1160) Cicero de off. 3, 60. Nondnm enim C. Aquilius collega et familiaris,

meus, protulerat de dolo malo formulas, in quibus ipsis cum ex eo qnaereretar,

quid esset dolus malus, respondebat, cum esset aliud simulatum, alind actum.

*(1161) Cp. Возражение Перниса Бринцу по вопросу о том, что actio, doli

является actio ex delicto. А. Pernice. Labeo. II. ?. Halle. 1895. s. 200.

*(1162) Paulus. L..18, § 3. D. de dolo 4, 3. De eo, qui sciens commodasset

pondera, ut venditor emptori merces adpenderet, Trebatius de dolo dabat actionem.

Atqui si maiora pondera commodavit, id quod amplias mercis datam est, repeti

condictipne poteet; si minora ut reliqua merx detur ex emto adi potestetc.,

a также L. 40, D. eod: is, qui decepit aliquem, ut heriditatem non idoBeam

adiret, de dolo tenebitur, nlsi fortasse ipse creditor erat et solus erat;

tunc enim snflicit contra eum doli mali exceptio. L. 5, § 3. D. de praescriptis

verbis 19, 5. Quodsi faciam ut des, et posteaqnam feci cessas dare, nulla

erit civilis actio, et ideo de dolo dabitur, a также мн. др., напр., L. 14,

§ 2. D. 11, 7.

*(1163) A. Pernice. Labeo. II. ?. 1895. 201.

*(1164) Ср. C. Муромцев. Гражданское право древнего Рима. Москва. 1883.

стр. 509 и след.

*(1165) L. 9, § 5. D. de dolo malo 4, 3. Merito causae, cognitionem Praetor

inserit; neqne enim passim haec actio indnlgenda est; nam ecce in primis si

modica summa sit. fr. 10 eod. id est trtqae ad duos anreos.

*(1166) Papin. L. 12, D. de doli mali et metns exceptione. 44, 4. Qui

aeqnitate defensionis inMngere aqtionem potest, doli exceptione tntns est.-Paul.

eod. L. 1, Ideo antem hauc exceptionem Praetor proposnit, ne cui dolus snas

per occasionem inris civilis contra naturalem aequitatem prosit.

*(1167) Cp. стр. 457 нашего настоящего труда.

*(1168) Ulp. L. 3, § 2. D. 47,10.

*(1169) L. 12 рr. D. 48, 3.

*(1170) с. 1. С. 9, 16. Относительно voluntate ср. с. 5. С. 9, 16.

*(1171) Paul. Rec. Sent. V, 23, 3.

*(1172) Callistr. L. 28, § 12. D. 48, 19. Наличность элемента сознания

в умысле римского уголовного права ощущается не менее реально и в целом ряде

отрывков не только Дигеот, но и Кодекса. Достаточно будет указать на с. 12.

С. 9, adlegem Paviam de plagiariis. 20. Si qnis servnm fagitivnm 8ciens cum

rebus furtivis suscepit, c. 1. C. 9, de crimine peculatns. 28. Judices, qui

tempore administrationis publicas peenuias.snbstraxerunt, lege Julia peculatus

obnoxii sunt, et capitali animadversioni eas subdi iubemus: his qnoqne nihilominus,

qni rainisterium eis ad hoc adhibnerunt, vel qui subtractas ab his scientes

susceperunt, eadem poena percellendis. c. 1. C. 9, de his, qui latrones vel

aliis criminibus reos occultavermt. 39. ...et latrones quisquis sciena snsceperit

vel offerre iudiciis supersederit, supplicio corporali ant dispendio facultatum

pro qnalitate personae et iudioia aestimatione plectetar, e. 2 pr. C. eod.

Si latrones seu aliis criminibus obnoxii in poseessione degnnt seu latitant,

dominus possessionis, si praesto est, ant procttratores, si dominns abest,

sen primates possessionis ultra eos offerant, aut, si scientes hoe sponte

non fecerlnt, conveniantur a civili oiReio ut tradant provinciali indicio

eos, qui requiruntur

*(1173) Ср., напр., L. 7 pr. D. 16, 3 и L. 8, § 10. D. 17, 1, а равно

наш текст на стр. 514 и след. нашего труда.

*(1174) Ulp. libro I Regularam L. 213, § 2. D. de verboram signifleatione.

50, 16. Lata culpa est nimia negligentia, id est non intelligere, quod omnes

intelligmit. Paul. Libro il Sententiarum. L. 223 pr. D. eod. 50, 16. Latae

culpae flnis est, non intelligere id, quod omnes intelligunt.

*(1175) L. 1, § 2. D. 4, 3.

*(1176) В пользу того, что слово culpa не употреблялось в юридической

жизни в смысле неосторожности уголовно-правовой. Ср., между прочим, L. 5,