3 Maja: „Święto Narodowe Trzeciego Maja”. Rocznica uchwalenia Konstytucji 3 Maja.

Boże Ciało: czwartek dziewiątego tygodnia po Wielkanocy. Bardzo polskie święto

15 sierpnia: Wniebowzięcie Najświętszej Marii Panny, Święto Wojska Polskiego (rocznica “cudu nad Wisłą”)

1 listopada: Dzień Wszystkich Świętych

11 Listopada: "Narodowe Święto Niepodległości” - polskie święto państwowe. Na cześć odzyskania

niepodległości po okresie rozbiorow w 1918 roku.

25, 26 grudnia: Boże Narodzenie

Świętami Narodowymi w Polsce, to znaczy mającymi znaczenie państwowo - narodowe są Święta 3

(trzeciego) Maja (Maja pisze się często z dużej litery jako, że jest to nazwa konstytucji uchwalonej tego dnia) i 11

(jedenastego) listopada.

Święta obchodzone w Kościele Katolickim: Wielkanoc, Boże Ciało, Dzień Wszystkich Świętych i Boże

Narodzenie są rownież świętami w Polsce.

Święto pierwszego maja jest świętem pracy; świętem ludzi pracujących. Nie narodowym i nie religijnym.

Polacy chętnie świętują wiele innych okazji, choć nie są one dniami wolnym od pracy:

Tłusty czwartek: ulubione święto wielbicieli pączkow (ostatni czwartek karnawału)

Międzynarodowy Dzień Kobiet: (8 marca) w to popularne w czasach PRL-u święto kobiety tradycyjnie

obdarowywano goździkami. Dziś rownież wiele kobiet dostaje kwiaty, ale mało kto wie, że dzień ten został

ustanowiony w USA dla upamiętnienia śmierci 129 kobiet w pożarze nowojorskiej fabryki w 1908

Pierwszy Dzień Wiosny (21 marca): obchodzony przez uczniow, ktorzy tradycyjnie tego dnia udają się na wagary

Prima Aprilis: (1 kwietnia) dzień psotow i żartow. W gazetach pojawiają się „niesprawdzone” wiadomości, a spotkani

ludzie łapią jeden drugiego na najprzerożniejsze fantazje.

Dzień Dziecka: rodzice sprawiają przyjemność dzieciom obdarowując je słodyczami lub na przykład zabierając je do

ZOO. (1 czerwca)

Wigilia Dnia Świętego Jana (noc świętojańska) (24 czerwca): wrożby tej nocy dotyczą przede wszystkim miłości i

małżeństwa. Właśnie w tę najkrotszą noc co roku zakwita kwiat paproci. Tradycja mowi, że ten, kto go odnajdzie,

będzie wieść szczęśliwy i dostatni żywot, ale uwaga: swoim szczęściem i majątkiem nie może się z nikim dzielić.

Andrzejki: (w wigilię Sw. Andrzeja, wieczorem 29 listopada) według pogańskiej tradycji w ten dzień wrożymy,

najczęściej lejąc wosk (do miski wody). I na przykład Panny z form zastygniętego wosku mogą dowiedzieć się czy

wyjdą za mąż. Jest to dziś dzień wesołych zabaw w dzień imienin licznych w Polsce Andrzejow.

Uwaga: większość Polaków obchodzi imieniny: dzień świętego patrona z kalendarza. Dodatkowo urodziny

obchodzą najczęściej dzieci.

Wysłanie Kartki z życzeniami imieninowymi, na Boże Narodzenie i na Wielkanoc jest w rodzinach i wśród

przyjaciół po prostu obowiązkiem!

Przykłady pytań ogolnych

Wymień znane ci polskie potrawy narodowe ?

Bigos, kotlet schabowy z kapustą, barszcz czerwony z uszkami, karp na szaro (gotowany z jarzynami w galarecie), golonka

Jakie ciasta należą do tradycyjnych deserów w Polsce ?

pączki, sernik, makowiec

Którą z następujących potraw można uznać za typowo polską: (hot doga, soliankę .. ) czy bigos?

Bigos = kiszona kapusta + grzyby + mięso w niewielkich kawałkach + przyprawy

Co Polacy jedzą w tłusty czwartek?

Pączki, chrust inna nazwa: faworki.

28

W jaki sposób eleganccy Polacy witają się z kobietami?

Całują w rękę !

Gdzie mieszka smok wawelski ? (przykład starej bajki dla dzieci)

W grocie nad Wisłą pod Wawelem w Krakowie. Smok wawelski jest symbolem z legend z początku istnienia

państwa polskiego.

Smok wawelski – legendarny smok mieszkający u podnoża krakowskiego Wzgorza Wawelskiego w jaskini

nazywanej Smoczą Jamą. Według starszego przekazu z XII wieku autorstwa Wincentego Kadłubka za rządow krola

Kraka w Krakowie pojawił się potwor – smok nazywany "całożercą" (holophagus). Żądał on raz na tydzień ofiary z

bydła. Jeżeli mieszkańcy nie dostarczyli mu krowy, zjadał w zamian ludzi. Krak wysłał do zabicia smoka swych dwoch

synow: Kraka i Lecha. Nie potrafili jednak oni pokonać stwora w walce wręcz, więc wymyślili podstęp. Podali mu

skorę bydlęcą wypchaną siarką i smok się nią udusił. Następnie bracia porożnili się o to, kto zwyciężył smoka, i jeden

z nich zabił drugiego. Nie jest jasne kto kogo. Powrociwszy do zamku, zwycięzca wytłumaczył ojcu, że to smok zabił

jego brata. Gdy został po śmierci Kraka krolem, odkryto jego tajemnicę i wygnano z kraju.

Druga wersja Marcina Bielskiego z XV wieku głosi, że smoka pokonał szewczyk Skuba za pomocą fortelu – podłożył

mu barana wypchanego siarką. Po zjedzeniu barana Smoka tak paliło w gardle, że wypił poł Wisły i pękł.

Pojawiają się także hipotezy, że legenda o krakowskim smoku łudząco przypomina opowieść o Danielu i smoku

babilońskim i jest to tylko polska wersja biblijnej opowieści.

Na pamiątkę legendy u podnoża Wzgorza Wawelskiego w 1972 ustawiono pomnik Smoka Wawelskiego.

Co się stało z Popielem ? (postać z polskich legend, nie historyczna. Kruszwica na Wielkopolsce to miasto związane z

pierwszymi Piastami.)

http://www.poema.art.pl/site/itm_78059_legenda_o_krolu_popielu.html

Legenda o Królu Popielu czyli Jak złego Popiela zjadły myszy.

W kruszwickim zamku żył Popiel stary

Co za swe zbrodnie doznał słusznej kary

I choć to dziwne, każdy w to wierzy,

Że małe myszki zjadły krola w wieży

Zdawałoby się, że wody Gopła są takie spokojne. Leciutko kołysane wiatrem fale igrają w promieniach słońca i kuszą do zabawy.

Ale burzową nocą, gdy huczy wiatr, niosą się od jeziora groźne pomruki, jęki i westchnienia. Kto w taką noc odważy się zbliżyć do

jego brzegow usłyszy straszną opowieść...

Przed wiekami, nad wodami Gopła wznosił się warowny grod Kruszwica. Rządził tu krol Popiel - zły i okrutny, a jego miecz

obficie spływał krwią poddanych. Do najbardziej niecnych czynow podjudzała go jednak żona Gerda, piękna i podstępna Niemka.

To ona wymyślała coraz to nowe i okrutniejsze udręki dla ludu.

Miał krol Popiel swą radę starszych, w ktorej zasiadali jego stryjowie. Ale nie w smak mu było słuchać ich rad, a Gerda stale

podsycała jego chełpliwość:

- Co z ciebie za krol, moj Popielku, kiedy musisz dawać posłuch tym starcom - mowiła - Tyś krol i pan, a starcow trzeba się

pozbyć, bo stracisz tron.

Nie minęło wiele czasu jak uradzili, że stryjow pozbyć się trzeba podstępem.

Przedtem jednak, bo tak kazał zwyczaj, Popiel udał się do siwowłosego wroża, by ten powiedział co się wydarzy, jaki będzie los

krola i tronu. Długo czekał Popiel na wyrocznię, aż usłyszał:

- Krolu, twoja władza jest silna, silna podstępem i orężem, ale ponad twoją władzę są myszy - i dodał - Panie, strzeż się myszy!

- Coż pleciesz starcze, ja mam się bać myszy? - zdziwił się Popiel ja, ktory nie boję się wilkow, żubrow i niedźwiedzi, mam się

lękać małych myszy?

Nie przejął się Popiel tą wrożbą, ktora zdała mu się wielce śmieszną i wcale nie myślał zaniechać ułożonego planu pozbycia się

stryjow. Gdy minęła pora zasiewow posłał umyślnych z pokłonami i zaproszeniem stryjow na zamek kruszwicki. Zdziwili się

stryjowie, zastanawiali, ale w końcu uznali, że Popiel musiał się zmienić, pragnie zgody z rodziną i postanowili przyjąć

zaproszenie. Przybyłych do Kruszwicy stryjow już na zamkowym dziedzińcu powitał Popiel uniżonymi przeprosinami:

- Przyjmijcie stryjowie moja skruchę, zapomnijcie urazy. Kłaniam się waszej mądrości i o rady śmiem prosić. Najpierw jednak

trzeba wam odpocząć i posilić się, bo strudzeni jesteście drogą - i dodał - Zapraszam stryjowie na ucztę pojednania.

Gerda, zawsze zimna i wyniosła, była teraz przymilna i z uśmiechem zapraszała do uczty, częstując gości dziczyzną, miodem i

chłodnym piwem. Kiedy biesiadnikom miod uderzył do głow, odprawiła wszystkie sługi i sama przyniosła z piwnicy dzban

przedniego miodu, ktory po drodze zaprawiła trucizną. Polała miod stryjom, skrzętnie omijając puchar Popiela.

29

Pojął wtedy Popiel, że oto stało się i przeraził się tym czynem, ale było już za poźno, bo po chwili goście zaczęli padać z ław.

Zwijali się z okrutnego bolu, wydawali nieludzkie jęki i wołali z przerażeniem:

- Zdrada! Trucizną nas bratanek napoił! Pomsta mordercy! Najstarszy z nich, Mieszko, przed śmiercią jeszcze wychrypiał:

- Klątwa na was, na cały rod Popielow!

- Przeklinam was, a śmierć wasza niech będzie straszniejsza od naszej!

Chwilę jeszcze słychać było jęki i krzyki, aż nagle wszystko ucichło, tylko za grubymi murami wył wiatr, a niebo przecinały

błyskawice. Gerda szybko wzięła się do dzieła, potrząsnęła oniemiałym Popielem i nakazała mu pomoc w uprzątnięciu ciał.

Przywiązawszy każdemu kamień do nog, pod osłoną nocy, wrzucali ciała stryjow do huczącego jeziora. Nazajutrz rano,

nagabywani o gości opowiadali:

- Pewnie stryjom nie podobało się u nas.

- Wyjechali nocą, chociaż ostrzegaliśmy ich przed burzą. - Żeby tylko nic im się nie stało! Czyniono poszukiwania zaginionych,

ale bez skutku.

Rozpaczały rodziny sądząc, że ich bliscy utonęli w czasie burzy podczas przeprawy przez Gopło..... Ludzie z okolicy zaczęli się

domyślać, że w zamku stało się coś strasznego, ale groźba śmierci zamykała im usta. Popiel, teraz już pewien swego tronu i

bezkarny, łupił swoj lud, coraz cięższe stosował kary i w coraz większe obrastał bogactwo, ktore trwonił na hulankach i pijaństwie.

I tak jakiś czas było i tak pewnie dalej by się działo, gdyby nie nadszedł czas kary. W zamku niespodziewanie pojawiły się myszy.

Tysiące myszy, ktore dziwnie dysząc, maszerowały od strony jeziora. Na nic zdała się walka z nimi. Z każdej sieczonej na poł

myszy pojawiały się dwie następne, a ilość ich wciąż rosła i rosła. Naraz Popiel pojął, że oto spełniła się klątwa stryjow i że z ich

ciał lęgnie się ta złowroga plaga.

- Musimy uchodzić na wyspę, schronić się w wieży! - wołał Popiel.

Dopadali do brzegow jeziora, do łodzi. Wiosłując zaciekle, co sił uciekali przed goniącymi ich stworzeniami. Dopadłszy wreszcie

wieży, zamknęli solidne, żelazem okute wrota, wdrapali się na sam szczyt i wtedy z ulgą odetchnęli:

- Tu jesteśmy bezpieczni, tu nas nie dopadną! Wychylił się jeszcze Popiel, spojrzał w doł i aż cofnął z osłupienia - myszy

przepłynęły jezioro i obległy wieżę. Za chwilę drobnymi ząbkami przegryzły kute wrota i z piskiem pędziły w gorę. W mgnieniu

oka zjadły krola Popiela i jego żonę i ...zaległa cisza. Jedynym dźwiękiem, ktory zakłocał nagłą ciszę był brzęk krolewskiej korony,

toczącej się po schodach wieży.

Przyszła zima, ziemię otulił kożuch śniegu, a kruszwicką okolicę ogarnął spokoj. Niepokoj ludzi budziła cisza jaka panowała na

zamku. Już od dawna nikt nie wychodził, nie wyjeżdżali konni, nie unosił się dym z komina. Wreszcie młody kmieć odważył się

pojść na zwiady i przyniosł przerażającą i zarazem radosną wieść:

– Krol nie żyje ! - W wieży tylko myszy grasują ! - wołał radośnie - Patrzcie co zostało po Popielu! - wykrzyknął i podniosł

rękę, w ktorej trzymał koronę krola Popiela.

Taka była kara za podstępny i okrutny mord, za udrękę ludu i o tym opowiada huczące nocą jezioro

Zwyczaje i tradycje Polaków

święcone w Wielka Sobotę na

Wielkanoc

śmigus dyngus w Poniedziałek

Wielkanocny

procesja na Boże Ciało

W polskiej tradycji związanej z religią katolicką, zwyczajami ktorych nie spotkacie wśrod innych narodow

są: święcenie pokarmow w Wielką Sobotę, Śmigus dyngus w Poniedziałek Wielkanocny i powszechnie

celebrowana procesja w święto Bożego Ciała.

Jakie zwierzę symbolizuje Puszczę Białowieską ? Żubr Jaki Ptak symbolizuje Polskę ? Orzeł!

Jakie święto obchodzi się w Polsce 1 listopada ?

30_

_Dzień Wszystkich Świętych: Polacy udają się na cmentarze by pomodlić się na grobach bliskich zmarłych, zapalają

świeczki, składają kwiaty (chryzantemy)

Rozdział 4. Kalendarz Świąt w polskim Kościele

katolickim

Szaty liturgiczne w Kościele katolickim są koloru zielonego w

okresie zwyczajnym, fioletowe w Adwencie i Wielkim Poście,

purpurowe na Wielkanoc od Niedzieli Palmowej przez w

Triduum Paschalne (triduum to jest trzy dni)

Adwent w Kościele Katolickim jest przygotowaniem na

przyjście Chrystusa, radosnym oczekiwaniem. Uwaga jest

różnica: w kościele Prawosławnym jest to Post.

время Адвэнтa определяют 4 воскресения перед

Рождеством: 1, 2, 3 и 4 адвэнтовое воскресение. Так как

Рождество всегда 25 декабря, Адвэнт длится всегда 3

недели и пару дней.. это четыры недели Адвэнта, причём

последняя не полная

Адвэнт заканчивается Mszą Pasterką, поздным вечером, в ночь с 24 на 25 декабря

В 2010 Адвэнт начинается в воскресение 28 ноября. четвёртое и последнее воскресение Адвэнта в

2010: 19 декабря.

и еще: в первое воскресение Адвэнта начинается новый литургический Год: rok w Kościele

katolickim zaczyna się z Adwentem. Dlatego tez Adwentem zaczynamy nasz kalendarz świąt religijnych.

www.catholic.by

Adwent polski był bogaty w zwyczaje religijne.

Od bardzo dawna, od XII wieku, znana jest w Polsce adwentowa Msza św. ku czci Matki Bożej, zwana roratami.

Msza- Roraty odprawiana była przed świtem, nawet o 5 rano.

W czasie tej Mszy św. na ołtarzu zapalano 7 świec, z ktorych jedna, symbolizująca Najświętszą Maryję Pannę,

gorowała nad innymi, ozdobiona białą wstążką i często zieloną gałązką.

Świeca Maryjna była symbolem Matki Bożej, ktora jako gwiazda zaranna, jutrzenka poprzedziła przyjście na świat

światła słonecznego, prawdziwej Światłości, naszego Pana Jezusa Chrystusa.

Niekiedy wierni w Kościele przychodzili ze świecami i odpalali je od świecy maryjnej. W niektorych okolicach dzieci

szły z domu do Kościoła na roraty z zapalonymi lampionami (świece osłonięte od wiatru).

Powszechny był zwyczaj rorat „stanowych„w poszczegolne cztery niedziele adwentu: dla kobiet, panien, mężczyzn i

kawalerow. Na roraty udawano się pieszo, we wspolnocie, ze śpiewem.

Te niezwykle modlitwy o świcie, w grupach szerszych niż rodziny, w okresie gdy długa noc sprzyjała wspolnemu

czytaniu, spotkaniom odegrały bardzo dużą role, głownie w XIX wieku, w umocnieniu świadomości religijnopatriotycznej

polakow.

Nazwa "roraty" pochodzi od zwyczajowej pieśni na wejście, rozpoczyna Msze, Pieśń zaczyna się od slow: "Rorate

caeli desuper" - "Spuście rosę niebiosa". Pieśni tej można posłuchać tu:

http://www.youtube.com/watch?v=vrv6WXJhVl4

Sobor Watykański II wprowadził w liturgii pewne zmiany i udogodnienia dla wiernych. Nie musimy wstawać przed

świtem, by śpiewać roraty, bo można to nabożeństwo odprawiać także wieczorem.

Mikołajki - lub Świętego Mikołaja - obchodzonego 6 grudnia.

( Obchodzona na cześć świętego biskupa Mikołaja z Miry, nikt o tym dziś nie pamięta)

Święto Świętego Mikołaja zapowiada nadejście świąt Bożego Narodzenia. W dniu tym Święty Mikołaj

(właściwie osoba przebrana za niego) przynosi dzieciom prezenty. Często rodzice kładą prezenty w nocy by

dzieci znalazły je rano.

Nieraz są to drobne upominki, słodycze lub małe zabawki. Osoby dorosłe rownież nieraz obdarowują swoich

bliskich.

31

Ostatnio w Polsce terminem tym określa się prezenty wręczane pod choinkę w Wigilię Bożego Narodzenia.

Wigilia (24 grudzień) jest dniem poprzedzającym Boże Narodzenie. Słowo wigilia pochodzi od łacińskiego

vigilare, co znaczy: czuwać, być czujnym. W Kościele od starożytności obchodzono wigilie, czyli czuwano,

aby o połnocy godnie powitać nadejście dnia świątecznego.

Przed wigilia, 23 lub 24 grudnia, ale rzadko wcześniej, w domach ustawia się i dekoruje choinkę.

Wieczorem, w wigilię Bożego Narodzenia gromadzimy się w gronie najbliższych, by oczekiwać przyjścia

Jezusa. Polska tradycja nakazuje zasiąść do wieczerzy, gdy zabłyśnie pierwsza gwiazdka na niebie.

Gwiazdka ta jest symbolem Gwiazdy Betlejemskiej.

Zgodnie z obowiązującym obecnie prawem kościelnym nie ma w tym dniu obowiązku zachowania postu,

jednak dawna tradycja w Polsce ktora każe powstrzymać się w tym dniu od potraw mięsnych jest ściśle

przestrzegana.

Na początku wieczerzy wigilijnej odczytuje się fragment Ewangelii mowiący o narodzeniu Jezusa (ewangelia

według Sw. Łukasza 2, 1-20) i zaczyna wieczerzę modlitwą. Następnie wszyscy dzielą się opłatkiem i

składają sobie wzajemnie życzenia. Życzenia te nie powinny być gotowymi formułkami, ktore się wyrecytuje

- powinny one płynąć z serca, być szczere i autentyczne, gdyż składamy je najbliższym sobie osobom.

Opłatek, tam gdzie to możliwe, kładzie się na stole na talerzyku pod ktorym, często pod obrusem wkładamy

troszeczkę siana: na pamiątkę żłobka.

Były i są bardzo rożne zwyczaje dotyczące ilości i zawartości potraw wigilijnych. Symbolem wigilii są

potrawy z ryby, zwłaszcza karpia. W starożytności ryba symbolizowała Jezusa. Z poszczegolnych liter tego

słowa, zapisanego w transkrypcji greckiej, chrześcijanie odczytywali: Jesus Christos Theu Hios, Soter - Jezus

Chrystus Syn Boga, Zbawiciel. Zwyczajowo podaje się także barszcz z uszkami, potem grzyby z kapustą,

ryby gotowane lub pieczone, kluski z makiem, kompot z suszonych owocow, itd. Rybą będącą nieodłącznym

symbolem wigilii stał się karp. Na ogoł przygotowuje się 7, 9 względnie 12 potraw. Przyjęło się

pozostawienie wolnego nakrycia przy stole dla ewentualnego gościa lub też symbolicznie dla Chrystusa.

We wschodnich regionach obowiązkowo podaje się kutię (gotowaną pszenicę lub jęczmień z miodem,

orzechami i migdałami). Po skończonej wieczerzy śpiewa się kolędy i obdarowuje prezentami. Często

prezenty ułożone są pod choinką.

Pasterka to Msza św. ktora jest odprawiana o połnocy w noc Bożego Narodzenia. Udział w tej szczegolnej

Eucharystii całych rodzin jest najważniejszym elementem świętowania dnia przyjścia Jezusa na świat. W

Kościołach przed Pasterką ustawiane są tradycyjnie choinki i Żłobek.

Kolędy

http://koledy.doktorzy.pl/

Wśrod nocnej ciszy...

Wśrod nocnej ciszy głos się rozchodzi:

Wstańcie, pasterze, Bog się wam rodzi

Czym prędzej się wybierajcie,

Do Betlejem pośpieszajcie,

Przywitać Pana.

Poszli, znaleźli Dzieciątko w żłobie,

Z wszystkimi znaki, danymi sobie.

Jako Bogu cześć Mu dali,

A witając zawołali,

Z wielkiej radośc1.

"Ach witaj, Zbawco; z dawna żądany,

Tyle tysięcy lat wyglądany!

Na Ciebie krole, prorocy,

Czekali, a Tyś tej nocy -

Nam się objawił".

I my czekamy na Ciebie, Pana,

A skoro przyjdziesz na głos kapłana.

Padniemy na twarz przed Tobą,

Wierząc, żeś jest pod osłoną,

Chleba i wina.

Dzisiaj w Betlejem...

Dzisiaj w Betlejem, dzisiaj w Betlejem,

Wesoła nowina.

Że Panna czysta, że Panna czysta

Porodziła Syna.

Chrystus się rodzi,

nas oswobodzi, Anieli grają,

Króle witają, Pasterze śpiewają,

bydlęta klękają,

Cuda, cuda ogłaszają.

Maryja Panna, Maryja Panna,

Dzieciątko piastuje.

I Jozef święty, I Jozef święty,

Ono pielęgnuje.

Chrystus się rodzi...

Choć w stajeneczce, choć w stajeneczce,

Panna Syna rodzi,

Przecież On wkrotce, Przecież On wkrotce,

Ludzi oswobodzi.

Chrystus się rodzi...

32

Pojdźmy wszyscy do stajenki...

Pojdźmy wszyscy do stajenki,

do J e z u s a i Panienki!

Powitajmy maleńkiego

i Maryję, Matkę Jego.

Witaj, Jezu ukochany,

od Patryarchow czekany.

Od Prorokow ogłoszony,

od narodow upragniony.

Witaj, Dziecineczko w żłobie,

wyznajemy Boga w Tobie.

Coś się narodził tej nocy,

byś nas wyrwał z czarta mocy.

Bog się rodzi

Bog się rodzi, moc truchleje:

Pan niebiosow obnażony.

Ogień krzepnie, blask ciemnieje,

Ma granice Nieskończony:

Wzgardzony okryty chwałą,

Śmiertelny Krol nad wiekami;

A Słowo ciałem się stało

I mieszkało między nami.

Kolędy do nauki ze słowami w Youtube

"Wśród nocnej ciszy"

http://www.youtube.com/watch?v=85GpmBdn5x4

"Bóg się rodzi"

http://www.youtube.com/watch?v=bcNkX2Ud1EA

"Przybieżeli do Betlejem pasterze"

http://www.youtube.com/watch?v=Yd6M36D_Cio

„Jezus malusieńki”

http://www.youtube.com/watch?v=orKYuqsA0-U

„Pójdźmy wszyscy do stajenki”

http://www.youtube.com/watch?v=p06ZDyjOQ_c

Polacy obchodzą wigilie Bożego Narodzenia, Boże Narodzenie w rodzinnych gronach. Na drugi dzień

Świąt, 26 grudnia najczęściej obchodzą w szerszym lecz rownież rodzinnym gronie. Często spotykają

się na przykład z rodzeństwem.

Bożej Rodzicielki Maryi - 1 stycznia – święto zamykające oktawę Bożego Narodzenia. To najstarsze

święto maryjne w Kościele katolickim podkreślające aspekt macierzyństwa Maryi związane z jednym z

najstarszych dogmatow Kościoła o Bożym Macierzyństwie Maryi.

Trzech Kroli, Objawienie Pańskie - 6 stycznia - święto obchodzone na pamiątkę Trzech Mędrcow ktorzy udali

się do Betlejem, aby oddać pokłon nowo narodzonemu Jezusowi Chrystusowi. Obchodzone jest 6 stycznia.

Zwyczaj święcenia tego dnia złota i kadzidła wykształcił się na przełomie wiekow XV i XVI wieku. Poświęcanym

kadzidłem, ktorym była żywica z jałowca, okadzano domy i obejście, co miało znaczenie symbolicznego

zabezpieczenia go przed chorobami i nieszczęściami.

Od XVIII wieku upowszechnił się także zwyczaj święcenia kredy, ktorą zwyczajowo w święto Trzech Kroli na

drzwiach wejściowych w wielu domach katolickich pisano litery: K+M+B (Kasper, Melchior i Baltazar) oraz datę

bieżącego roku. K+B+M 2011

Karnawał rozpoczyna się w Polsce po Święcie Trzech Kroli (6 styczeń) i kończy się przed Środę Popielcową.

Jest to okres zabaw i wesołego obżarstwa. Wprawdzie tradycje karnawału przemijają, ale w Polsce zwyczajowo nie

urządza się wesel w Wielki Post (przestrzegane) czy Adwent (to zdarza się już częściej).

Święto Matki Bożej Gromnicznej rownież Niedziela Chrztu Pana lub Ofiarowanie Pańskie obchodzone

40 dni po Bożym Narodzeniu, 2 lutego na pamiątkę ofiarowania Chrystusa w Świątyni kończy okres Bożego

Narodzenia w kościołach. Przed tym świętem z kościołow polskich usuwa się Żłobki i choinki.

Tłusty czwartek rozpoczyna ostatni tydzień karnawału (trwający do środy Popielcowej). W Polsce wedle tradycji, w

tym dniu dozwolone jest objadanie się.

Przed Wielkim Postem, ktory poprzedza Wielkanoc a ktory zaczyna się Środą Popielcowa, często korzysta się z tej

tradycji by zakończyć Karnawał obżarstwem.

Najpopularniejsze potrawy to pączki i faworki, zwane rownież w niektorych regionach chrustem lub chruścikami. (w

2011 roku Tłusty Czwartek był 3 marca)

Środa Popielcowa, inaczej zwana Popielcem, to w kościele katolickim pierwszy dzień Wielkiego Postu, jest

to dzień pokutny kończący karnawał na 46 dni, 5 niedziel Wielkiego Postu przed niedzielą Wielkanocną.

W Środę Popielcową obowiązuje ścisły post (to znaczy wierzący nie powinni jeść mięsa, wstrzymać się od

33

obżarstwa.) (w 2011 roku Środa Popielcowa obchodzona jest 9 marca)

W obrządku rzymskim w czasie mszy odprawianej w ten dzień kapłan posypuje wiernym głowę popiołem lub

popiołem czyni znak krzyża mowiąc "Nawracajcie się i wierzcie w Ewangelię" lub "Z prochu powstałeś i w proch się

obrocisz".

Popioł do posypywania głow tradycyjnie otrzymuje się przez spalenie palm poświęconych w ubiegłoroczną Niedziele Palmową.

Zwyczaj posypywania głow pochodzi z VIII w. w XI wieku stał się on zwyczajem obowiązującym w kościele

katolickim dzięki decyzji owczesnego Papieża Urbana II.

W okresie Wielkiego Postu tradycyjnie odprawia się w kościołach polskich „Gorzkie żale”: specjalne modlitwy na

Wielki Post. Często „Drogę Krzyżową”: wierni modlą się przed 14 stacjami: obrazami lub ołtarzami przedstawiającymi

14 etapow męki Chrystusa.

Niedziela Palmowa ("Niedziela Męki Pańskiej", zwana też "Kwietną" lub "Wierzbną" – święto ruchome w

kalendarzu chrześcijańskim przypadające 7 dni przed Wielkanocą. Rozpoczyna Wielki Tydzień. Zostało ono

ustanowione na pamiątkę przybycia Chrystusa do Jerozolimy. Rozpoczyna okres przygotowania duchowego

do świąt, będącego wyciszeniem, skupieniem i przeżywaniem męki Chrystusa. Niedziela Palmowa

obchodzona jest w Polsce od średniowiecza. Według obrzędów katolickich tego dnia wierni przynoszą do kościoła

palemki, symbol odradzającego się życia. Gałęziami palmowymi powitali mieszkańcy Jerozolimy wjeżdżającego do

miasta Chrystusa. ( w 2011 roku Niedziela Palmowa 17 kwietnia)

Wielkanoc jest najstarszym i najważniejszym świętem chrześcijańskim. Są to święta upamiętniające śmierć krzyżową i

zmartwychwstanie Jezusa Chrystusa. Poprzedzający ją tydzień, stanowiący okres wspominania najważniejszych dla

wiary chrześcijańskiej wydarzeń, nazywany jest Wielkim Tygodniem. Ostatnie trzy doby tego tygodnia: Wielki

Czwartek (wieczor), Wielki Piątek, Wielka Sobota i Niedziela Zmartwychwstania znane są jako Triduum

Paschalne.Wielkanoc jest świętem ruchomym bo ochodzimy Wielkanoc w pierwszą niedzielę po pierwszej wiosennej

pełni Księżyca. Może wypadać pomiędzy 22 marca a 25 kwietnia. ( w 2011 roku Niedziela Wielkanocna 24 kwietnia)

Pierwsze msze święte w kościołach w Triduum Paschalnym odprawiane są w Wielki Czwartek. Jest to dzień ostatniej

Wieczerzy Chrystusa a dla wielu Polakow dzień postu, przebaczenia, pokuty i pojednania.

W Wielki Piątek kościoły są już zazwyczaj pełne na modlitwy wieczorem. Wierni idą modlić się do „Grobu

Chrystusa” symbolicznie reprezentującego grob pochowanego w piątek Zbawiciela.

Po uroczystym, z procesją, złożeniu wieczorem w Wielki Piątek Chrystusa do grobu aż do mszy rezurekcyjnej nie

odprawiane są Msze święte w Kościele katolickim. Wielka Sobota jest więc jedynym dniem w roku w ktorym nie ma

mszy. W Wielką Sobotę odbywają się w kościołach modlitwy!

I w Wielką Sobotę Polacy chodzą święcić do kościoła w koszyczku zebrane „święconki”: jest tam obowiązkowo biały

baranek: symbol Chrystusa Zmartwychwstałego (najczęściej z cukru, będzie stal na głownym miejscu na stole

wielkanocnym), chleb jako symbol pokarmu i na znak przemiany jaka dokonała się podczas Wielkiego Czwartku:

„bierzcie i jedzcie: to jest Ciało moje”, chrzan – oznaka siły. Wędlina, sol - symbol prostoty życia. Malowane i nie

malowane jajka, symbol nowego życia (nie malowane do dzielenia się w Wielką Niedzielę).

Obchody Niedzieli Wielkanocnej (nazywana też Wielką Niedzielą, Niedzielą Zmartwychwstania Pańskiego)

to pierwszy dzień świąt wielkanocnych.

W Polsce w Niedziele Wielkanocną w godzinach porannych (niekiedy poźnym wieczorem w Wielką Sobotę)

odprawiana jest uroczysta msza święta: rezurekcja (resurrectio łac. oznacza zmartwychwstanie), ktora swymi

tradycjami sięga średniowiecza. W czasie rezurekcji rozbrzmiewają po raz pierwszy do Wielkiego Czwartku dzwony i

dzwonki w kościołach. Często grają trąby i głośno oznajmiają Zmartwychwstanie Pana!

Po powrocie do domu w gronie rodzinnym zasiada się do uroczystego śniadania wielkanocnego, ktore rozpoczyna się

składaniem życzeń i dzieleniem się święconym jajkiem z koszyczka. Z kawałkiem pokrojonego jajka ze święconki

wszyscy składają sobie życzenia: zdrowia, radości i pomyślności: dzielą się jajkiem.

Na stołach znajdują się jajka, wędliny, wielkanocne baby i mazurki. Stoły zdobione są bukietami z bazi i pierwszych

wiosennych kwiatow.

Poniedziałek Wielkanocny (zwany też Lanym Poniedziałkiem, Śmigusem-dyngusem ) to drugi dzień świąt Wielkiej

Nocy. W polskiej tradycji tego dnia polewa się dla żartow wodą inne osoby, nawet nieznajome. Polewanie wodą

nawiązuje do dawnych praktyk pogańskich, łączących się z symbolicznym budzeniem się przyrody do życia i co rok

odnawialnej zdolności ziemi do rodzenia. Do dziś zwyczaj kropienia wodą święconą pol w poniedziałkowy ranek przez

gospodarzy jest spotykany we wsiach na południu Polski.

Polska tradycja potraw wielkanocnych jest bardzo bogata i nie ma chyba innej tak bogatej tradycji kulinarnej na czas

obchodow Świąt Wielkanocnych. Czekamy na to śniadanie przez cały Wielki Post, zatem nie dziwi fakt, że

34

wszystkiego co znajduje się na stole staramy się skosztować choćby przynajmniej po troszeczkę.

Na tradycyjnym stole wielkanocnym nie może zabraknąć takich potraw jak:

żurek wielkanocny, biała kiełbasa pieczona, szynka świąteczna, faszerowane jajka,

ćwikła, babka wielkanocna, mazurek i sernik.

Czwartek Bożego Ciała. Boże Ciało. Bardzo polska uroczystość. Święto Bożego Ciała obchodzone jest zawsze w

czwartek po uroczystości Trojcy Świętej, sześćdziesiąt dni po Wielkanocy. (w 2010 roku 3 czerwca).

Procesja wiernych do ołtarzy przechodzi z modlitwą, a ksiądz niesie, bardzo często pod baldachimem, monstrancję:

opłatek, Ciało Chrystusa. Dziewczynki rozrzucają przed monstrancją kwiatki i opłatki z kwiatkow.

W Grodnie ołtarze najczęściej stawiane są przy Kościołach Pobrygidzkim, pobernardyńskim i katedrze.

Wniebowzięcie Najświętszej Maryi Panny - 15 sierpnia

Wniebowzięcie Najświętszej Maryi Panny, w Polsce zwane także Świętem Matki Boskiej Zielnej, jest obchodzone w

Kościele Katolickim na całym świecie. Łączy się je ze zwyczajem święcenia i składania darow z zioł, zboż, warzyw,

kwiatow. Poświęcone plony przez rok mają zapewnić bezpieczeństwo i harmonię domowego ogniska.

15 sierpnia we wszystkich kościołach odbywają się uroczyste msze. Do częstochowskiego sanktuarium na Jasnej

Gorze idą piesze pielgrzymki z całej Polski. Modląc się i śpiewając pokonują przez kilkanaście dni nawet setki

kilometrow.

Narodzenie Najświętszej Maryi Panny – Święto Narodzenia Najświętszej Maryi Panny obchodzone jest oficjalnie

przez kościoł 8 września. Przynoszono do kościoła ziarno przeznaczone na jesienny zasiew a kapłan święcił je.

Dopiero wtedy można było przystąpić do jesiennego siewu.

Uroczystość Wszystkich Świętych - 1 listopada - (łac. festum omnium sanctorum) wywodzi się głownie z

czci oddawanej męczennikom, ktorzy oddali swoje życie dla wiary w Chrystusa.

W Kościele rzymskokatolickim uroczystość ta (część innych kościołow rownież ją uznaje, w tym anglikański i wiele z

luterańskich) jest obchodzona 1 listopada ku czci wszystkich znanych i nieznanych świętych.

Pierwszy dzień listopada jest w Polsce dniem wolnym od pracy, co powoduje, że wiele osob podrożuje nawet na

wielkie odległości, aby odwiedzić groby swoich bliskich. Ludzie odwiedzają cmentarze, aby ozdobić groby kwiatami,

zapalić znicze i pomodlić się w intencji swoich zmarłych. To święto ma charakter religijny, głownie katolicki, ale

dobrym zwyczajem obchodzi je także wiele osob innych wyznań, albo nie wyznających żadnej religii. Jest to wyrazem

pamięci oraz oddania czci i szacunku zmarłym.

Dzień Wszystkich Świętych jest początkiem listopadowych modlitw o najbliższych zmarłych w kościołach.

Zaduszki (Dzień Zaduszny a dawniej Dziady) - 2 listopada – są polskim wspołczesnym odpowiednikiem

pogańskiego święta Dziadow. Święto Przypada na 2 listopada po dniu Wszystkich Świętych.

Był to zwyczaj ludowy Słowian i Bałtow, wywodzący się z przedchrześcijańskich obrzędow słowiańskich. Jego

zasadniczym celem było nawiązanie kontaktu z duszami zmarłych i pozyskanie ich przychylności. Dziady obchodzono

dwa razy w roku – wiosną (z tradycji wschodnich chrześcijan) i jesienią (zachodnich).

W Zaduszki, tak jak w Dzień Wszystkich Świętych, odwiedza się cmentarze, groby zmarłych z rodziny i uczestniczy

się w mszach, modląc się w intencji zmarłych.

Rownież, tego dnia istnieje tradycja zapalania świeczek czy zniczy na grobach zmarłych oraz składania kwiatow,

wieńcow lub też innego typu ozdob mających być symbolem pamięci o tychże zmarłych.

Tradycja stawiania zniczy na grobach wywodzi się z dawnego pogańskiego zwyczaju rozpalania ognisk na mogiłach,

wierzono bowiem, że ogrzeją one błąkające się po ziemi dusze.

Inny znany sposob obchodzenia tego święta to anglosaski Halloween: przypadający 31 października.

Rozdział 5. Słynni Polacy. Uczeni, pisarze, malarze i artyści polscy

Uchwałą Sejmu RP

Patronami roku 2011 są: Maria Skłodowska-Curie (laureatka nagrody Nobla, 100 lat od przyznania

pierwszej nagrody Nobla), Jan Heweliusz (wynalazca, 400 rocznica urodzin) i Czesław Miłosz (poeta, 100

rocznica urodzin)

Uchwałą Senatu RP rok 2011 został ogłoszony Rokiem świętego Maksymiliana Marii Kolbego

2010 - rok Fryderyka Chopina, w 200 rocznice urodzin http://chopin2010.pl/

2009 - rok Juliusza Słowackiego

2008 - rok Niepodległości w 90 rocznicę wybuchu Powstania Wielkopolskiego i rok Zbigniewa Herberta

2007 - rok Karola Szymanowskiego, Stanisława Wyspiańskiego (malarz i poeta), Gen. Władysława Andersa i Artura

Rubinsteina (pianista)

35

2006 - rok Jerzego Giedroycia (człowiek Instytucja. w czasach komunistycznych wydawał w Paryżu zakazanych w

Polsce pisarzy. Urodzony w Mińsku, niezmiennie działał na rzecz zbliżenia narodów Polski i byłego Księstwa Litewskiego)

2005 - rok Mikołaja Reja (wprowadził język polski do poezji)

2004 – rok Pamięci Powstania Warszawskiego, Gen. „Grota” Roweckiego, Władysława Grabskiego, Witolda

Lutosławskiego (kompozytor)

2003 - rok Konstantego Ildefonsa Gałczyńskiego (poeta)

2002 - rok Eugeniusza Kwiatkowskiego (polityk i działacz gospodarczy Polski międzywojennej. Wybudował Gdynię)

2001 - rok Ignacego Jana Paderewskiego (pianista) i Księdza Kardynała Stefana Wyszyńskiego (Prymas Polski)

2000 – rok Władysława Reymonta

Uczeni

Mikołaj Kopernik Pomnik Kopernika w Warszawie

www.mikolaj-kopernik-pl.com/ na Krakowskim Przedmieściu

Mikołaj Kopernik to bez wątpienia jeden z największych astronomow w historii, nie tylko Polski,

ale i całego świata. Zmienił on całkowicie światopogląd ludzkości na sprawy świata, jego

postrzegania, otworzył ludziom horyzonty, choć nie przyszło mu to łatwo.

Mikołaj Kopernik urodził się w Toruniu przy ulicy świętej Anny 19 lutego 1473 roku.

W 1491 roku Mikołaj rozpoczął naukę na studiach na wydziale sztuk wyzwolonych Uniwersytetu

Krakowskiego.

Po powrocie z uniwersytetow we Włoszech, Kopernik osiedlił się we Fromborku w 1510 roku.

Został tam mianowany kanonikiem, co pozwoliło mu poświęcić się w pełni badaniom

naukowym.

Zamieszczone drukiem w dziele Kopernika: "De Revolutionibus", o obrotach

kręgow niebieskich ksiąg sześć” dwie podstawowe teorie:

1) uogolnianie, mowiące o jednoznaczności materii we wszechświecie,

2) teoria zwana od tej pory teorią heliocentryczną mowiąca, ze: Słońce a nie Ziemia stanowi centrum

układu słonecznego, (stąd powiedzenie o Koperniku „Wstrzymał Słońce ruszył Ziemie, polskie

wydało go plemię”)

były i pozostają jedna z głownych rewolucji naukowych ludzkości.

Dzieło zawierało w przedmowie list dedykacyjny dla papieża Pawła III ale interpretacja tez Kopernika nie

szla z wielowiekowym nauczaniem ojcow Kościoła.

Mikołaj Kopernik był prawdziwym człowiekiem renesansu, człowiekiem szukającym odpowiedzi. Zmarł 24

maja 1543 roku. Spoczywa w katedrze we Fromborku, dokładne miejsce pochowania w katedrze odkryto

przed kilku laty.

Jan Heweliusz (łac. Johannes Hevelius, niem. Johann Hewelcke; ur. 28 stycznia 1611 w Gdańsku – zm. 28 stycznia

1687 tamże) – gdański astronom i konstruktor instrumentow naukowych.

Jako pierwszy użył wahadła do odmierzania czasu budując zegary kolebnikowe.

Był wynalazcą peryskopu. Był rownież browarnikiem i radnym miasta Gdańska oraz astronomem krolewskim krolow

Władysława IV i Jana III Sobieskiego, dotowany był także przez krola Francji Ludwika XIV. W Polsce rok 2011

ustanowiono, na Jego cześć, rokiem Jana Heweliusza.

Stefan Banach (1892-1945, Lwow) matematyk. Tworca analizy funkcyjnej. Nazwiskiem Banacha określono

wiele podstawowych dziś pojęć w matematyce: paradoks Banacha–Tarskiego, twierdzenie Hahn'a–Banacha,

twierdzenie Banacha–Steinhausa, gra Banacha-Mazura i przestrzenie Banacha.

Urodzony w 1892 roku w Krakowie, zmarł w 1945 we Lwowie. Pochowany na Cmentarzu Łyczakowskim we Lwowie tuż obok

grobu Marii Konopnickiej.

Kompozytorzy muzyki

Fryderyk Franciszek Chopin (czytaj Szopen) (ur. 22 lutego lub 1 marca 1810 w Żelazowej Woli,niedaleko

Warszawy, zmarł 17 października 1849 w Paryżu) – polski kompozytor i pianista. Przedstawiciel muzyki

okresu romantyzmu, nazywany poetą fortepianu. Komponował i grał Mazurki, Polonezy, etiudy. U źrodeł jego

tworczości leżała wrażliwość artystyczna oraz umiejętność czerpania wzorcow z polskiej muzyki ludowej. Jego

przyjaciołką i towarzyszką życia była pisarka George Sand.

„Etiuda Rewolucyjna” jak i inne utwory Chopina była zakazanym przez władze carskie utworem w Kraju

Nadwiślańskim. A podczas okupacji hitlerowskiej za wykonanie utworow Chopina Niemcy wysyłali do obozow

koncentracyjnych.

36

Pochowany na Cmentarzu Pere Lachaise w Paryżu, a serce wmurowano w kościele Św. Krzyża w Warszawie, na

Krakowskim Przedmieściu.

Stanisław Moniuszko herbu Krzywda (urodzony 5 maja 1819 w Ubielu, niedaleko Mińska, zmarł 4 czerwca

1872 w Warszawie) – polski kompozytor, dyrygent, pedagog, organista; autor ok. 268 pieśni, operetek,

baletow i oper. Do jego najsłynniejszych dzieł należą opery: „Halka”, „Straszny dwor” i „Paria”.

Białoruski koloryt muzyczny dominuje we wszystkich utworach Moniuszki.

Moniuszko do dzisiaj pozostaje najwybitniejszym i najbardziej znanym tworcą polskich oper a na

Białorusi przypomina się jego białoruskie korzenie. Pochowany w Warszawie na Cmentarzu Powązkowskim.

Karol Szymanowski (1882-1937) – kompozytor i pianista okresu Młodej Polski (II Rzeczpospolita). Urodził się na

Ukrainie, zmarł w Lozannie (Szwajcaria). Pisał m.in symfonie. Wprowadził też do swej muzyki motywy polskiego

folkloru, w tym podhalańskiego i kurpiowskiego, na co miały wpływ głownie częste pobyty w Zakopanem.

Pochowany w Krypcie Zasłużonych na Skałce w Krakowie.

Krzysztof Penderecki (XX wiek). Urodził się w 1933 roku. Żyje i tworzy w Polsce. Najbardziej znane utwory:

„Pasja według św. Łukasza”.

Witold Lutosławski polski kompozytor i dyrygent XX wieku (zmarł w 1994 r. Pochowany na cmentarzy na

Powązkach w Warszawie). Pisał utwory na orkiestrę (między innymi Symfonie). Często dyrygował wykonania

własnych utworow.

Nagroda Muzyczna Fryderyk (Fryderyki) – głowne nagrody muzyczne przyznawane w Polsce od roku 1995.

Przyznaje je Akademia Fonograficzna. W jej skład wchodzi ponad 800 artystow, dziennikarzy muzycznych i

profesjonalistow z polskiej branży fonograficznej. Nazwa nagrody nawiązuje do imienia polskiego kompozytora,

Fryderyka Chopina a nagroda w kilkudziesięciu kategoriach są statuetki (stylizowanego) Chopina. Nagroda

przyznawana jest w sekcji muzyki rozrywkowej, muzyki poważnej i jazzu. Na Nominowanych do nagrod odbywa się

glosowanie. Nagrody przyznawane są w marcu każdego roku.

W roku 2011 w muzyce rozrywkowej nominowani są Monika Brodka, Czesław Mozil, Wojciech Waglewski, zespoł

Acid Drinkers i grupa Raz Dwa Trzy.

Reżyserowie filmowi i teatralni

artyści - reżyserowie filmowi

Kino polskie odegrało bardzo istotna role w kształtowaniu świadomości Polakow w okresie upadku komunizmu i PRLu.

Filmy nurtu „kina moralnego niepokoju” (Wajda, Zanussi, Kieślowski i inni ) lat siedemdziesiątych XX wieku

ściągały do kin w Polsce tłumy.

Andrzej Wajda („Człowiek z Żelaza”, „Człowiek z Marmuru”, „Katyń”) nagrody: „Palma” na festiwalu w

Cannes, „Oscar” w Hollywood.

Krzysztof Zanussi („Barwy ochronne”)

Krzysztof Kieślowski („Gadające Głowy”, „Dekalog” seria filmow o dziesięciu Przykazaniach)

Roman Polański (filmy polskie lat 60, „China Town” , „Pianista”)

10 polskich laureatow nagrody Oscara, coroczna nagroda amerykańska w Hollywood.

1941 Leopold Stokowski, Oscar specjalny za muzykę do filmu "Fantazja" Walta Disneya

1953 Bronisław Kaper, "Lili", muzyka w dramacie lub komedii

1982 Zbigniew Rybczyński, "Tango", film krótkometrażowy

1993 Allan Starski i Ewa Braun, "Lista Schindlera", scenografia i dekoracja wnętrz

1993 Janusz Kamiński „Lista Schindlera”, zdjęcia

1998 Janusz Kamiński, "Szeregowiec Ryan", zdjęcia

1999 Andrzej Wajda, Oscar za całokształt twórczości

2003 Roman Polański, "Pianista", reżyseria

2005 Jan A. P. Kaczmarek „Marzyciel”, muzyka

Największym oscarowym wyróżnieniem, jakie dotychczas spotkało polskich filmowców, była w 2000 roku

statuetka za całokształt twórczości dla reżysera Andrzeja Wajdy. Jego filmy kilkakrotnie nominowane były w

kategorii filmów nieanglojęzycznych do Oscara

w 1976 "Ziemia obiecana"

w 1980 - "Panny z Wilka"

37

w 1982 - "Człowiek z żelaza"

w 2008 - „Katyń”

Janusz Kamiński dwukrotnie dostawał nagrodę Oscara za zdjęcia.

Sukcesy popularności na ekranach kin świata osiągał przede wszystkim Roman Polański. W lutym 2011 Roman

Polański za film „The Ghost Writer” otrzymał nagrodę „Cesara”, główną nagrodę kinematografii francuskiej, za

„najlepszą realizację roku”.

artyści i reżyserowie teatralni (współcześni)

(najbardziej znane inscenizacje)

Tadeusz Kantor „Umarła klasa”, „Wielopole, Wielopole”, „Niech sczezną artyści”, „Nigdy już tu nie powrocę”. We

wszystkich jego spektaklach motywem głownym jest śmierć, przemijanie, pamięć. Kantor kreował te motywy

wysyłając kilkadziesiąt razy przemierzające scenę teatralna postacie, miarowym rytmem spektaklu.

W wielu przedstawieniach uczestniczył bezpośrednio jako, można by rzec, „mistrz ceremonii” – cały czas obecny na

scenie, przyglądający się bacznie, interweniujący, kiedy trzeba. Był artysta totalnym: działał na rożnych polach poza

malarstwem i teatrem: organizował happeningi, tworzył dzieła zwane „obiektami sztuki”, ktore spożytkował w

scenografii do własnych przedstawień.

Jerzy Grotowski wielki reformator sztuki teatralnej. Kierował teatrem „Laboratorium” we Wrocławiu w latach 60-70 XX

wieku. Zniosł wszelkie bariery między widzem a aktorem czyniąc z widzow aktywnych uczestnikow przedstawienia.

Konrad Świniarski "Dziady" sztuka Adama Mickiewicza w Starym Teatrze w Krakowie. Przedstawienia w pierwszej

połowie lat 70. Aktorzy grali wśrod publiczności co stworzyło wrażenie wspolnego przeżywania i odczuwania. Do dziś

inscenizacja kultowa „Dziadow” Mickiewicza (są wersje w internecie)

Krzysztof Warlikowski w ostatnich latach XXI wiek, liczne przedstawienia teatralne, m.in. na Festiwalu w

Awinionie we Francji.

aktorzy

Andrzej Seweryn zaangażowany jako trzeci cudzoziemiec w historii teatru francuskiego do jednego z najbardziej

prestiżowych teatrow na świecie Comedie-Francaise (1993). Od 2010 roku pracuje na stale w Warszawie. Grał w

polskich filmach między innymi Andrzeja Wajdy.

Malarze, plastycy

Jan Matejko (1838 – 1893) : malarz XIX wieku

urodził się i zmarł w Krakowie. Żył i tworzył w czasie zaborow, w końcu XIX wieku.

„Bitwa pod Racławicami” (obraz eksponowany w Galerii Sztuki Polskiej XIX wieku w krakowskich Sukiennicach) Centralną

postacią obrazu jest Tadeusz Kościuszko z kosynierami. Bitwa pod Racławicami była zwycięską bitwą Insurekcji

Kościuszkowskiej w 1794 roku. „Rejtan” (wystawiany na Zamku Warszawskim) przypomina tragiczną postać posła

wojewodztwa nowogrodzkiego na sejmie zatwierdzającym I Rozbior Rzeczpospolitej.

„Bitwa pod Racławicami” „Rejtan”

38

Centralną postacią najlepiej nam znanego obrazu „Bitwa pod Grunwaldem” Matejki jest Wielki Książę Litewski

Witold: z podniesionym mieczem, w czerwonym stroju. Obraz w Muzeum Narodowym w Warszawie.

Wiele obrazow Matejki można zobaczyć w Muzeum Narodowym w Warszawie i na Zamku Warszawskim.

Pochowany w Krakowie na Cmentarzu Rakowickim.

Matejko wspaniale malował sceny z historii Polski.

Jozef Chełmoński: XIX wiek. Styl realizm.

любил рисовать пейзажи, особенно польские и украинские, а также жанровые и охотничьи сценки,

реже — портреты. Много и с большим мастерством рисовал лошадей.

Józef Chełmoński, Babie lato

http://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A5%D0%B5%D0%BB%D0%BC

%D0%BE%D0%BD%D1%8C%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9,_

%D0%AE%D0%B7%D0%B5%D1%84

Jacek Malczewski (1854 w Radomiu — 8 (октября) października 1929,

Krakow). Jeden z najwybitniejszych polskich malarzy modernistycznych.

Pochowany w Krypcie Zasłużonych na Skałce w Krakowie.

Obrazy Jacka Malczewskiego:

„Błędne koło” - alegoria roli artysty. Symbolizm. Muzeum Narodowe w Poznaniu

„Wigilia na Syberii” – Symbolizm przechodzący w naturalizm. Muzeum Narodowe w Krakowie.

Błędne koło Wigilia na Syberii

Pisarze

Mikołaj Rej (1505-1569) Poeta, XVI wiek. wprowadzał język polski do poezji. Znane słowa Reja :„Iż Polacy nie gęsi

bo swój język mają”

Jan Kochanowski (1530-1584). XVI wiek. Treny, wzruszający cykl wierszy po śmierci ukochanej corki Urszuli:

39

„Wielkieś mi uczyniła pustki w domu moim, moja droga Orszulo tym zniknieniem swoim!”. Poeta epoki renesansu.

Juliusz Tuwim (1894-1953). Polski Żyd. Poeta, Pierwsza polowa XX wieku, autor niezliczonych, wspaniałych

wierszy dla dzieci: „Stoi na stacji lokomotywa, wielka ogromna i pot z niej spływa: tłusta oliwa. Stoi i sapie, dyszy i

dmucha, Żar z rozgrzanego jej brzucha bucha: Buch - jak gorąco! Uch - jak gorąco! Puff - jak gorąco! Uff - jak gorąco!

Już ledwo sapie, już ledwo zipie, A jeszcze palacz węgiel w nią sypie...”. Zbior „Kwiaty Polskie” pisany na emigracji

Witold Gombrowicz (1904 – 1969 we Francji) Pisarz. Dramaturg. „Ferdydurke”, „Transatlantyk”. Uznany za jednego

z najwybitniejszych pisarzy polskiej literatury wspołczesnej. Tuz przed wybuchem II wojny światowej wyjechał do

Argentyny. Jego dzieła drukował w Paryżu po polsku Instytut Literacki Jerzego Giedroycia. Były one tłumaczone na

ponad 30 językow, a jego dramaty były wielokrotnie wystawiane na najważniejszych scenach całego świata przez

wybitnych reżyserow m.in. Ingmar Bergman.

Zbigniew Herbert (1924 we Lwowie -1998). Poeta okresu Polski komunistycznej, XX wiek. Jego poezja była

sprzeciwem przeciwko złu tego okresu i wezwaniem do odwagi w chwilach grozy. Jest to poezja do bolu polska.

„Przesłanie Pana Cogito” ze zbioru „Pan Cogito”, http://www.zbigniew.herbert.pl/

Idź dokąd poszli tamci do ciemnego kresu

po złote runo nicości twoją ostatnią nagrodę

idź wyprostowany wśród tych co na kolanach

wśród odwróconych plecami i obalonych w proch

ocalałeś nie po to aby żyć

masz mało czasu trzeba dać świadectwo

bądź odważny gdy rozum zawodzi bądź odważny

w ostatecznym rachunku jedynie to się liczy (…)

Stanisław Lem (1921 we Lwowie – 2006). Czołowy przedstawiciel polskiej fantastyki naukowej. Urodził się

we Lwowie. Zmarł w Krakowie w 206 roku. Jest najczęściej tłumaczonym polskim pisarzem, a w pewnym okresie był

najbardziej poczytnym nieanglojęzycznym pisarzem Science Fiction: pisał opowiadania i powieści fantastycznonaukowe.

Jego książki zostały przetłumaczone na 41 językow.

Do najważniejszych utworow należy powieść „Solaris”. Tematem tej powieści jest motyw kontaktu z inną inteligentną

formą życia, a zarazem jest to utwor o bezsilności nauki i samego człowieka, z jego bagażem podświadomych lękow,

wobec niemożności zrozumienia kosmosu.

Powieść tę zaadaptował do filmu rosyjski reżyser Andriej Tarkowski w 1972 roku. Film w tym samym roku zdobył

Nagrodę Specjalną Jury na Festiwalu Filmowym w Cannes. Drugi raz powieść adaptował do filmu Steven Soderbergh

w 2002 roku, z George'em Clooneyem w roli głownej.

Narodowi Wieszcze (duchowni przywodcy narodu) – pochowani w Kaplicy Wieszczow na Wawelu.

Poeci. Pytania: Kto napisał "Pana Tadeusza"? Kto to był Juliusz Słowacki ?

Mickiewicz, Słowacki i (trochę poźniej) Norwid to poeci okresu romantyzmu. Romantyzm to bardzo ważny kierunek

w literaturze polskiej. Odegrali rolę przywodczą narodu pozbawionego swojego państwa. Pochowani są w Kaplicy

Wieszczow na Wawelu (Norwid posiada w Kaplicy Wieszczow grob symboliczny, bo ciało pozostało w grobie zbiorowym

na cmentarzu polskim koło w Paryża, w Montmorency. Nie możliwa jest ekshumacja ze zbiorowego grobu)

Adam Mickiewicz (1798–1855) największy poeta polski, publicysta, wieszcz narodowy. Urodzony w wojewodztwie

nowogrodzkim, studiował w Wilnie. Po upadku Rzeczpospolitej zesłany do Rosji. Wyjechał do Paryża. Zmarł w

Konstantynopolu na szalejącą tam cholerę gdzie dotarł by organizować polskie wojsko.

„Pan Tadeusz” to epopeja Adama Mickiewicza napisana wierszem! w latach 1832–1834, wydana w 1834 roku w

Paryżu gdzie wowczas mieszkał Mickiewicz. Opowiada o życiu szlachty nowogrodzkiej: o ostatnim jej „zjeździe”. O

polowaniach, o miłości i przywiązaniu do ziemi litewskiej. Arcydzieło literatury polskiej. Lektura obowiązkowa w

szkołach.

Polacy nie do końca rozumieją, dlaczego Mickiewicz pisał „Litwo! Ojczyzno moja” a nie: „Polsko! Ojczyzno moja”. Dla

Mickiewicza cała Rzeczpospolita była ojczyzną. A tworzyły ja „kraje” takie jak Litwa.. „Litwa” Mickiewicza była i pozostała w

wojewodztwie nowogrodzkim.

http://literat.ug.edu.pl/panfull/0001.htm

(początek Pana Tadeusza: Inwokacja. Wszystkie polskie dzieci uczą się jej na pamięć w szkole)

Pan Tadeusz czyli ostatni Zajazd na Litwie

Litwo! Ojczyzno moja! ty jesteś jak zdrowie.