- •Экономикалық теорияның зерттеу пәні, зерттеу пәні бойынша көзқарастар эволюциясы.
- •Экономикалық теорияның ғылым ретінде пайда болуы және дамуы.
- •Экономикалық теория қызметтері.
- •Экономикалық заңдар мен категориялар.
- •Экономикалық құбылыстарды танып білу әдістері.
- •Экономикалық ресурстар.Экономикалық теориядағы ресурстардың сиректігі және шектеулігі мәселесі.
- •Өндіріс және оның факторлары.
- •Өндіріс факторларын тиімді пайдалану бағыттары.
- •Қоғамдық өндіріс (материалды және материалды емес өндірістің рөлі).
- •Өндірістік мүмкіндіктер шекаралары.
- •Өндіріс және ұдайы өндіріс.
- •Ұдайы өндірістің типтері
- •Ұлғаймалы өндірістің түрлері:
- •Жай және ұлғаймалы ұдайы өндіріс.
- •Экономикалық жүйе: түсінігі мен типтері.
- •Дәстүрлі экономиканық жүйенің сипаттамасы:
- •Әкімшілік - әміршілік экономиканың жүйенің сипаттамасы:
- •Таза нарықтық экономикалық жүйенің сипаттамасы:
- •Аралас экономикалық жүйенің сипаттамасы:
- •Меншіктің объектілері мен субьектілері, экономикалық категориясы.
- •М еншік субъектісі меншік объектісі
- •Меншік құқығының экономикалық теориясы.
- •Меншік типтері мен формалары.
- •Меншікті жекешелендіру мен мемлекетсіздендіру процестерінің экономикалық мазмұны.
- •Жекешелендірудің тәсілдері
- •Тауар өндірісі: сипаттамасы, пайда болу шарттары.
- •Экономикалық өнім формалары: игілік, тауар, қызмет көрсетулер.
- •Тауар және оның қасиеттері.
- •Еңбек бағасының теориясы.
- •Тауар бағасын құрудың альтернативті теориясы.
- •Ақшаның пайда болуы, мәні. Ақша теориясы.
- •Ақшаның функциялары.
- •Ақша жүйесі және оның элементтері.
- •Ақша массасы және ақша агрегаты.
- •Капитал: мәні, әртүрлі көзқарастар.
- •Ақшаның капиталға айналуы. Капиталдың жалпыға бірдей формуласы.
- •29. Капитал құрылымын талдаудағы ерекшеліктер.
- •Қр жеке кәсіпкерлікті дамыту.
- •Жұмыссыздықтың табиғи денгейі және толық жұмысбастылық.Оукен заңы
- •Капитал айналымы. Айналым уақыты және оның негізгі бөлімдері.
- •Негізгі және айналмалы капитал.
- •34.Негізгі және айналмалы капиталды қолданудағы тиімділік көрсеткіштері.
- •Инвестицияға капиталдық салымдар.
- •Рынок: мәні, сипаттамасы, негізгі қызметтері.
- •Рынок түрлері мен типтері, жіктелу критерийлері.
- •Рыноктық жүйе және оның элементтері.
- •Рыноктық инфрақұрылым.
- •Рыноктың артықшылықтары мен кемшіліктері.
- •Сұраныс.Сұраныс заңы.Сұраныстың өзгеруіне әсер ететін факторлар.
- •Ұсыныс.Ұсыныс заңы.Ұсыныстың өзгеруіне әсер ететін факторлар.
- •Тепе-теңдік баға. Рыноктық тепе-теңдіктің бұзылуы.
- •44 . Натуралды шаруашылық, оның негізгі белгілері мен ерекшеліктері
- •Икемділік түсінігі. Икемділік коэффициенттері.
- •Бәсеке мәні. Бәсекелік күрестің түрлері.
- •Монополия және бәсеке.
- •Жетілмеген бәсеке жағдайындағы рыноктық құрылымның типтері
- •Монополиялық бәсекенің ерекшеліктері. Бағалық дискриминация.
- •Кәсіпкерлік пен бизнестің экономикалық мазмұны.
- •Кәсіпкерліктің ұйымдық-құқықтың формалары.
- •Кіші, орта және ірі фирмалардың экономикадағы рөлі.
- •Кәсіпорын шығындарының теориясы.
- •Шығындар түрлері және олардың жіктелуі.
- •Пайда теориясы және оның түрлері.
- •Жалақының мәні және оның формалары.
- •Еңбек-құн теориясы.
- •Ренталық қатынас теориясы.
- •Жер рентасының формалары.
- •Натуралды шаруашылық, оның негізгі белгілері мен ерекшеліктері.
- •Натуралды және тауарлы шаруашылық сипаттамасы
- •Макроэкономикалық талдаудың ерекшеліктер.
- •Макроэкономикалық көрсеткіштердің сипаты және есептелу әдістері.
- •Ұлттық есептеу жүйесі.
- •Ұлттық байлық және оның құрылымы.
- •Жұмыссыздық және оның түрлері.
- •Инфляция: мәні, себептері, түрлері.
- •Экономикалық цикл теориясы.
- •Экономикалық өсудің типтері мен факторлары.
- •Мемлекеттік реттеудің құралдары мен әдістері.
- •Несиенің мәні мен формалары.
- •Ақша-несие саясатының негізгі бағыттары.
- •Мемлекеттік бюджет: құрылымы, қызметтері.
- •Индустриалды-инновациялық бағдарлама.
- •Ақша жүйесінің эволюциясы.
- •Қазақстан Республикасының банктік жүйесі.
- •Әлемдік шаруашылықтың байланыс жүйесіндегі Қазақстан экономикасы.
- •Қазақстандағы нарық түрлеріне талдау жүргізу.
- •Кәсіпкерліктің әлеуметтік – экономикалық мәні, оның сипаттық белгілері.
- •Жұө дефляторы.
- •Қазақстан Республикасындағы жекешелендіру мен мемлекеттендіру.
- •Пайда функциясы. Кәсіпкерлік табыс.
- •А.Смиттің «Көрінбейтін қол» нарығы.
- •Биржа нарықтық инфрақұрылым элементі ретінде.
- •Ақша реформасы, себебі, мәні және әлеуметтік салдарлары.
- •Кәсіпкерліктің әртүрлі формаларын дамытуды мемлекеттік қолдаудың әлемдік тәжірибесі.
- •Тұк және ұлттық экономика.
- •А.Маршаллдың «Экономикс принципіндегі» баға концепциясы
- •Менеджменттің құрылымы, қызметі және тәсілдері.
- •Емтихан сұрақтар
- •Экономикалық теорияның зерттеу пәні, зерттеу пәні бойынша көзқарастар эволюциясы.
Өндірістік мүмкіндіктер шекаралары.
Өндіріс – адам қоғамының өмір сүру негізі. Экономика екі іргелі экономикалық аксиомаға негізделеді: шексіз мұқтаждықтар мен шектеулі ресурстар. Мұқтаждықтар – бұл адамдардың белгілі бір пайдалылығы игіліктерді иелену мен пайдалануға деген ынталылығы. Мұқтаждықтарды қанағаттандыратын құралдар игіліктер болып табылады. Бір игіліктер шектеусіз мөлшерде болады, ал екіншісі – шектеулі. Соңғылары экономикалық игіліктер деп аталады.
Өндірістің түпкі мақсаты – тұтыну болып табылады, яғни әр трүлі мұқтаждықтарды қанағаттандыру үрдісі. Дамуы бойынша мұқтаждықтар сан жағынан да, сапа жағынан да түрленеді. Олардың осы ерекшелігі өндіріс дамуының ынталандырушы құралы болып табылады, мұның өзі жаңа мұқтаждықтардың пайда болуын негіздейді.
Экономикалық игіліктерді өндіру үшін ресурстар, яғни қоғамның әлеуметтік мүмкіндіктері пайдаланылады. Өндіріс үрдісінде ресурстар өндіріс факторларына айналады, олар келесі топтарға бөлінеді: жер, еңбек, капитал, кәсіпкерлік.
Шектеулі ресурстар жағдайында таңдау мәселесі туындайды. Оларды пайдаланудың ең тиімді тәсілін табу керек, ол үшін мына сұрақтарға жауап беру қажет: не өндіру керек? Қалай өндіру керек? Не үшін өндіру керек?
Минималды шығыстар арқылы максималды кірістер табу қамтамасыз етілетін шешім дұрыс болады. Шешім қабылдаудың негізгі критерийі – рационалдық.
Шаруашылық қызмет үрдісінде барлық субъектілер тауарларды өндіру және сатумен байланысты белгілі бір шығыстарға тап болады, - шығындар.
Баламалы шығындар немес пайдалан алмаған мүмкіндіктердің шығындары - бұл қаулыға жету үшін бас тартуға тура келетін нәрсе.
Өндірістік мүмкіндіктердің қисық сызығы - ресурстарды толық пайдаланудағы баламалы нұсқаларды көрсетеді. Ол әр түрлі тауарлардың арасынан таңдау қажеттілігін көрсетіп, экономикалық мәселенің мәнін бейнелейді.Қисық сызықтың ішіндегі әр бір нүкте ресурстардың толық емес пайдалануын білдіреді. Қисық сызықтан тыс жатқан нүкте мүмкін емес өндірісті, яғни қолма-қол ресурстардың жоқтығын білдіреді. Қисық сызықтың бойындағы нүкте бір тауардың екінші бір тауар өндірумен алмастырылғанын білдіреді. Мұның бәрінде өспелі баламалы шығындар заңы, пайдаланылмаған мүмкіндіктер, байқалады. Бұл заңның мәні мынада: қандайда бір тауардың қосымша мөлшерін алу үшін қоғам артылып жатқан басақа бір тауар мөлшерінен бас тартуы керек, яғни пайдаланылмаған мүмкіндіктердің артуынан. Экономикалық тиімділік – алынатын нәтижелер мен өндірістік шығындардың қатынасы.
Экономикалық ұйымдастырылу мәселесі әр бір экономикалық жүйеде әр түрлі шешіледі. Экономикалық жүйе – бұл алдында тұрған мәселелерді – не, қалай, кім үшін-шешу үшін қоғамның ұйымдастырылу тәсілі.
Өндіріс қоғамның қажеттілігін толық қанағаттандыру үшін тауарлар мен қызметтерді барынша мол өндіру үшін ұйымдастырылады. Бірақ та ресурстардың шектеулігінен тауар мен қызметтерді таңдау проблемасы туады, яғни қандай тауарларды өндіру керек, қандайдан бас тарту қажет. Таңдау проблемасын графикте өндіріс мүмкіншілігінің қисық сызығы арқылы көруге болады.
Нақты өмірде адамдар алтернативті (баламалы) шығындармен кездеседі. Егер ресурстар бір нәрсеге жұмсалуы мүмкін емес. Бұдан қортынды жасасақ ресурстарды пайдалану - бұл кейбір мүмкіндіктердін жоғалту, яғни қорларды бір мақсатта пайдалансақ, оларды басқа мақсатта пайдалану мүмкін емес. Бұл жоғалған мүмкіндіктерді өлшеп бағалануға болады. Баламалы шығындарды өндірістік мүмкіндіктер сызбасы арқылы бейнелеуге болады.
Y
А C D
F E
B X
|
Мысалы экономикада екі ғана тауар өндіріледі: Х және У
|
2 сурет. Өндіріс мүмкіншілігінің қисығы. |
|
Альтернативті шығындар - пайдаланылмаған мүмкіндіктер. Бұдан туындайтын қорытынды экономикада альтернативті (баламалы) шығындары төмен тауар өндіру қажеттігі. Өндірістегі барлық шығындар баламалы шығындар болып табылмайды. Баламалы емес - шығындар бұл өндірушінің бас тарта алмайтын шығыны. Ол шығындарды өндіруші міндетті түрде жұмсайды.
