11) Санақ коэф. 2n(дәр.) тең санауыштар. Декадтық санауыш.

2-лік санауыштар импульстарды 2-лік санау жүйесінде санайды. 2-лік санауыштың негізгі түйіні санақ қосқышты триггер. Ол импульстік 2-нің модулі бойынша санайды. Көп разрядты 2-лік қосушы тура байланысты санағыштар санағыш триггерді тізбектей қосу арқылы орындайды. Есептеу техникасында 2-лік санау жүйелері жиі қолданылады. Қарапайым ж/е сенімді эл-ң схемалар 2 мәннен ғана тұратын санауыштармен жұмыс істейді. Адамдар үшін бұл жүйе ыңғайсыз. Кодтау схемасы әрбір ондық санды 2-лік код-н топ болып көрсетеді ж/е 2-лік кодтардан 10-дық тізбек болып аталады. 10-дық санды кодтау үшін бірнеше әдіс бар. Ең кең таралған әдісі 8421ВСД тізбегі. Ол кейде өлшемді код деп ат. Ксан=2N болатын сан. Жоғарыдан қарастырылатын 2-лік санауыштарда санауыш разряд саымен берілген. Бір тәуелділікпен байланысты Ксан=2N дәрежесі ж/е 2,4,8,6,32,64 теі болу мүмкін. Бірақ пр-да санақ коэф-ті көрсетілген мәндерге тең болмайтын қажеттілік туындайды. Мыс. Ксан=1,3,5,7,9,10. Олалды 2-лік негізде жасауға бол-ды. Мыс. Жалпы құрылу принципі Ксан=2N санауыштарды алып тастауға негізделген.

Санауыштарды қодану үшін: 1) 2-лік санауыш-дың барлық разряд-н 0-ге теңестіру.2)Ерікті. 1-ші тәсіл б-ша өарапайым сандар санау тәртібі 2-лік сандар дайындайды. Айырмашылығы: өосымша байл-тар енгізу арқ. санақ 2-ғ Н дәрежесіндегі мәндеріне тең болмай бітеді. 9-шы санақ импульсынан кейін триггер келесә күйді ауысып қосады. Q1=Q4=1, Q2=Q3=0(1001) , Q2=Q3=Q4 сигналдары э1,э2,э3 элем-ді жабады,ал Q4=1N(дәр.) сигнал. Э4 элем-нен 10-ншы сигн.келгенде ашуға дайындалады. 10-шы импульс келгенде Те1 ж/е Те4 триггерлері 0 күйіне ауыстырады. Санауыштың барлық разрядтары 0 күйін қамтамасыз етеді. Ксанақ=10 санау-ры декадтық д.а.

12) Регистрлер. Параллель ж/е тізбектелген. Д-триггер негізіндегі регистрлер.

Функ-лық түйінде ақпараттарды қабылдап,өңдеп,сақиап беретін құрыл-лар ақпаратты жазу тәсілі б-ша қатарлас ж/е тізбектей регистрлер деп бөл-ді. Қатарлас регистрлер 2-лік санды жазу қатарлас кодпен іске іске асырл. Яғни, 1 уақытта рег-ң барлық разр.-на жазу арқ.олардың атөаратын қызм.ақпар-ты қаб-у,сақтау ж/е беруіне байл-ты қатарлас регистр-ді сақтау регистрлері д.а. Қатарлас Н разр.регист-лер Н триггерлерден тұрады. Триг-ң әрқайсысы Н кірістен,ал әрбір кіріс ақпарат көзіне сәйкес келкді. Тізб-н рег. санды тізбектелген кодпен жазумен мінезделеді. Регистр тізб.қосылған сақтай ұяшықтарынан құраст. Ол-ң күйлері келесі ұяшықтарға тақ импульс арқ беріледі. Регистр жұм-н такты импулстар басқар-ды. Егер ығыстыру регистр-р такты импулстар бір тізбекпен басқарылса басқа 1 тактылы, егер 2,3 н/е одан көп имп.тізбектей басқарылса онда ол көп тактілі д.а.

18) Стектер. Сыртқы жады.

Тізбектей қол жеткізу есте сақтау құр-лары – стек д.а. Онда жазылған сөз жазу тізбегіне кері оқылады. Басқаша ЛИФО ережесімен lastin first out. Стекті вертикалды өойылатын массив түрінде көрсетуге бол-ды. Қол жеткізу үсті стек-н шынына жазылғанда барлық төмен жатөан сөздер 1 ұяшыққа төмен ығыс-ды. Ал ең төмен ұяш-ң құрамы жоғалады. Стекті пайд-ну процесі пайдаланушы прог-ны прог-ға шақыру, ақпарат керекті тәртіп б-ша стек-н алынады. Ішкі құр-ны стекті жеке бағананы 1 регистірі б-ша 2 бағанадағы ығыстыру регистрінің унисон жұмыс реттеуде көрсетуге болады. Ол синхро сигн. ж/н ығысу сигн-мен басқарылатын триггер тобынан тұрады. Жеке синхроимпульс б-ша әрбір триггердің қүрамы берілген көрші триггер бағыттар-та тасымалданады.

49) Реттеу заңдарын құрудың типтік құрылысы Автоматты реттеуіштер мен реттелу объектісі қосылып АРЖ ны құрайды. Автоматты реттеуіштер деп реттелетін шаманы берілген деңгейде белгілі бір дәлдікпен ұстап отыратын құрылғылар жиынтығын атайды. Реттеуіштің кірісіне реттелетін шаманың нақты (y) және берілген мәндері (g) келіп түседі. (Сурет 1)Олардың арасындағы айырымы (x) реттеуіштің шығыстық шамасының өзгері сін тудырыды. U=f(g-y)=f(x). Автоматтандыру жүйесіндегі реттеуіштің негізгі міндетті реттеу қатесін (x) анықтап, реттеуші ықпалды U тудыру болып табылады. Реттеуіш элемменттердің энерциялығын ескермегендегі (x) кірістік және U шығыстық шамалардың арасындағы тәуелділік реттеу заңын тұжырымдайды. Реттеуіштер пайдаланатын энергиясына, реттелетін шама түріне, уақыт бірлігіндегі байланыс сипатына, қосалқы энергия көзінің бар жоқтығына т.б белгілеріне қарай жіктеледі. Уақыт бірлігіндегі байланыс сипаты бойынша Реттеуіштер дискретті ж.е үзіліссіз болады. Дискретті Реттеуіштерде кірістік шаманың үзіліссіз өзгерісіне реттелетін ықпалдың секіріс тәрізді өзгерісі сәйкес келеді. Аналогтық,яғни үзіліссіз Реттеуіштерде кірістік сигналының үзіліссіз өзгерісіне реттелуші шаманың үзіліссіз өзгерісі сәйкес келеді. Үзіліссіз әрекетті Реттеуіштердің барлығы бір стандартты заңдарды жасайды. Реттеу заңы бойынша Реттеуіштер пропорцтоналдық (П), интегралдық (И), пропорционалдық интегралдық (ПИ), пропорционалдық дифференциалдық (ПД), пропорционалдық интегралдық дифференциалдық (ПИД) болып ажыратылады.