13. Қорлардың есеп жүйелері.

Тауарлы материалдық қорлардың үздіксіз жүйелі есебі шаруашылықтың бухгалтериясында, яғни синтетикалық есебі ақшалай өлшемде жүргізілсе, аналитикалық, яғни олардың түрлері, атаулары, көлемі, бағасы бойынша есебі сақталу орындары бойынша қоймада жүргізіледі. Тауарлы материалдық қорлардың қоймадағы есебі олардың есеп карточкалары немесе қоймалық кітап бойынша жүргізіледі.

Қорлардың бухгалтерлік есебі, бухгалтерлік есептің типтік шоттар жоспарының 1300 «Қорлар» тармағындағы 1310 «Шикізаттар мен материалдар»,1320 «Дайын өнім»,1330 «Тауарлар», 1340 «Аяқталмаған өндіріс», 1350 «Өзге де қорлар» шоттарында жүргізіледі.

14. Қорлардың синтетикалық және аналитикалық есебі (бухгалтериядағы және қоймадағы есебі).

Бухгалтрлік есептің шоттары жинақтамалы(синтетикалық) және талдамалы(аналитикалық) болып бөлінеді. Қорлар мен олардың қорлану көздерін жинақталған түрде көрсетуге арналған шоттарды жинақтамалы шоттар деп атайды. Ал осы шоттарда жүргізіген есеп жинақтамалы есеп деп аталыды. Жинатамалы есептің ерекшелігі ол тек ақшалай өлшем бірлігінде ғана жүргізіліп кәсіпорында қандай сомада материалдық қорларың бар екендігін және қандай сомаға берешек қарыздардың бар екендігін көрсетеді. Жинақтамалы шоттар кәсіпорынның қаржылық есеп нысандарын құру үшін қажет.

Кәсіпорын жұмысын дұрыс басқарып, жұмысшылар мен қызметкелермен есеп айырысуды ұйымдастыру үшін, бюджетпен есеп айырысу және т.б. үшін кәсіпорын қызметін жан-жақты сипаттайтын жеке ақпараттар қажет. Яғни кәсіпорынның қаржы-шаруашылық қызметінің барлық жақтарына тек ақшалай түрде ғана емес, сондай-ақ натуралды түрде де спаттама беретін нақты, жеке мәліметтер талап етіледі. Қорлардың және оның көздерінің жекелеген түрлерінің құрамдас өліктерін есепке алуға арналған шоттар талдамалы шоттар, ал осы шоттардың негізінде жүргізілетін есеп талдамалы есеп деп аталады. Талдамалы шоттарда есеп тек ақшалай көрсеткіштермен ғана емес,сондай-ақ натуралды қлшеуіштермен де жүргізіледі. Бұл шоттардағы жазулар неғұрлым толық болады. Оларда операциялардың қысқаша мазмұны, құжаттардың нөмірі, жедел басқаруға қажетті бірқатар басқа деректер келтіріледі.

№	Операциялардың мазмұны	Дебет	Кредит
1	Жабдықтаушылар мен жеткізушілерден материалдар келіп түсті	1310	3310
2	Сатылып алынған материалдардың құны кассадан төленді.	3310 (1310-1315)	1010, 1020
3	Есеп беруге тиісті тұлғалардан тауарлы- материалдық құндылықтар сатып алынды.	1310-1315	1250
4	Заңды тұлғалар мен жеке тұлғалардан материалдар өтеусіз қабылданды	1310-1315	6160
5	Негізгі құралдар тозуынан материалдық құндылықтар қабылданды	1310-1315	6210
6	Негізгі өндірістен материалдар қабылданды	1310-1317	8110, 8310
7	Алынған материалдар және олар үшін кеткен шығындар арнайы банктердегі шоттардан төленеді.	1310-1315	1060
8	Түгендеу кезінде артық шыққан материалдарды кіріске алу.	1310-1315	6160
9	Еншілес және тәуелді серіктестермен бірлесіп бақыланатын заңды тұлғалардан материалдар қабылданды	1310-1315	3320
10	Жалақы есептелінді	1010	3350
11	Өдіріс пен шаруашылыққа пайдалану үшін жіберілген материалдар: негізгі өндіріске; қосалқы өндіріске; цехқа (үстеме шығын); ұйымның әкімшілік шығындары.	8110, 8210, 8310, 7211	1310
12	аяқталмаған құрылысқа материалдар жіберілді	2930	1310-1315
13	Түгендеу барысында бүлінген және жетпей қалған материалдарды есептен шығару.	7210	1310-1315,
14	Басқа ұйымға әріқарай жөндеуге берілген матералдар.	1316	1310-1315,
15	Кәсіпорындар мен ұйымдардың жөндеуден алынған материалдарына	1310-1315	1316
16	Жөндеуден алынған материалдар үшін есептелінген сома.	1310-1315	3310, 3320