21.Брэсцкая царк. Унія. Уніяцкая царква.

Прабл. ствар. на тэр. ВКЛ новай царквы, я-я б аб’ядноув. правасл. і катал. царкву – прабл. дауняя. У выніку намаг. Папы Рымс., Ватыкана, катал. духав-ва у 1596 г. на царк. саборы у Брэсце была прынята царкоўная ўнiя, створана ўнiяцкая царква. Пагадн. адбыл. сілай: поль. кароль арышт. тых, хто быу супраць. Правасл. духав. пайшло на гэта, бо баялася, што Мас. адбярэ у яго царк. уладу.

Погляды на царкву: 1) У.ц. – вынік паражэння езуіту і інш. прадст. катал. манаскіх ордэнау на Бел. землях. 2) Гэта нацыян. бел. царкваВатыкан быццам не быу зацік., каб цераз катал. шло апалячв. бел.. Вырашылі катал. распаусюджв., выкарыст. бел. нац. глебу, мову і культ.. 3) сімвал незал. ВКЛ, таму што катал. царква арыентав. на РП, а првасл. – на Маск.дз. і магнаты ВКЛ стварылі уласн. царкву незал. ні ад каго. Аднак справа у тым, што У.Ц. стварыу Ватыкан, а не магнаты ВКЛ.

У.ц. падпарадкоўвалася Ватыкану. Найб. нагл. погляд – у.ц. уяўляла сабой сродак акаталiчвання насельнiцтва на нацыянальная мове, а не нацыянальную царкву як сiмвал суверэнiтэту дзяржавы. 1)Абрады былі спач. ранейш. Потым у Ват. выраш. паступ. перавесці насельн. у катал.. Беларуская шляхта перайшла ў каталiцызм, а вернiкамi ўнiяцкай царквы сталi сяляне i гарадскiя нiзы. 2) У.ц. уводзіл. гвалтоуна, што выклік. супраціул. правасл. насельн.. Пасля паражэння у вызвал. вайне 1648-1654 увядз. уніяцт. узмацн. У кан. 18 ст. больш за 75% нас. Бел. – уніяты. На Бел. дзейніч. толькі адна правасл. епархія у Магілеве. 3) Былі цэрквы, дзе пропаведзь вялася на поль. мове, а звярт. да народа – на бел.. 4) Рашэннем Замойскага царк. сабора у 1720 г. абрад ун. царквы пераводз. на катал. лад.

Унiяцкая царква была лiквiдавана ў 1839 г. рашэннем Полацкага сабора. Яна пераводзілася у првасл.. Катал. агрэсія на усх.слав. землі пацярп. параж..Вернікі бел. зямель вярталіся да сваіх правасл. вытокау. Барацьбу супраць акаталічвання і паланізацыі вялі грамадска-палітычныя і культурныя дзеячы Беларусі. Адной з прояў гэтай барацьбы была палемічная літаратура. Розныя аўтары пісалі творы, у якіх вялася палеміка вакол пытання аб уніі. Так, Мялецій Сматрыцкі ў 1610 г. напісаў найбольш вядомы свой твор “Фрынас” (з грэч. плач.), у якім ад імя сімвалічнага вобраза мацеры-царквы звяртаецца да народа з заклікам да барацьбы з наступаючым каталіцызмам. Афанасій Філіповіч стварыў “Дыярыуш” (дзённік), дзе ён крытыкаваў унутраную і знешнюю палітыку Рэчы Паспалітай, крытыкаваў свецкіх і духоўных феадалаў. Змагаром за веру продкаў і нацыянальныя традыцыі выступіў Лявонцій Карповіч/ Перашкоды рэлігійнай еднасці народаў РП: 1) да сяр. XVI ст. у Польшчы пануючай рэлігіяй быў катал., а ў ВКЛ – правасл.(Беларусь і Украіна) і пратэст.(Літва). 2) катал. і правасл. перажывалі крызіс3) былі вельмі складаныя рэліг.абставіны.Пасля Крэўскай уніі пануючай рэлігіяй у ВКЛ стан. катал..Рэфармацыя – грам.-паліт. і рэліг. рух, накір. супраць катал. царквы як ідэйнай асновы феадалізму. У Рэф. можна выдзяліць тры напрамкі:1) каралеўска-княжацкі, які абараняў інтарэсы манархаў і свецкіх феадалаў ва ўмацаванні сваёй улады і захопе зямных багаццяў царквы;2) бюргерска-буржуазны з яго пропаведдзю “мірскога аскетызму” і рэспубл.ўладкавання царквы;3) народны, які патрабаваў ліквідацыі царквы, феад. прыгнёту і ўзаконення роўнасці.Яе асноўнай рух. сілай была феад. знаць.Найб. пашыр. ў княстве атрымаў кальвінізм, абаронцам якога стаў Мікалай Радзівіл Чорны.У 60-я гг XVI ст. на з каль. вылуч.больш радыкальны напрамак – арыянства, ці антытрынітарызм. Яго ідэолагі (Сымон Будны, Васіль Цяпінскі і іншыя) асуджалі прыгон., прапаведвалі агульнасць маёмасці.У сяр. XVII ст. контррэф. перамагае. У ВКЛ езуіты з’явіліся у 1386 г.для барацьбы з Рэф.. Гал. ідэолагам контррэф. на Бел.і і ў Літве стаў Пётр Скарга.Езуіты ўзялі ў свае рукі адукацыю , дабрачыннасцю. Ватыкан паспяшаўся з набліж.да сябе бел.-укр.тэр. праз унію. Новы накір. Хрысц. – уніяцтва – быў аформлены на Берасц.саборы 6–9 кастр. 1596 года. Ён прадугл. зах. правас. абраднасці, царк.-слав. мовы ў набажэнстве, але прызнаваў вяршэнства папы рымскага, катал. веравучэнне.Формай барацьбы з правасл::1)пач. літар.-багаслоўскай палемікі. 2) парламенцкая барацьба.3) адміністр. барацьба: закрыццё правасл. цэркваў, перадача іх і манастыроў уніятам.Паўстанне Севярына Налівайкі (1595–1596). У 1648 г. на барацьбу з уніяц. ўзнялося запарожскае казацтва на чале з Б.Хмяльніцкім, . патраб. паўстання – ліквідацыя уніяцкай царквы.У XVII–XVIII ст. на Бел. ўзмацн. дзейнасць катал. манаскіх ордэнаў – францысканцаў, дамініканцаў, базыльян, бернардзінцаў і інш. Яны праводзілі гвалтоўнае акатал. бел. нас-ва.