1.3. İran Dış Politikasını Meşgul Eden Güncel Konular

1.3.1. Basra Körfezi'nin Güvenliği

Basra Körfezi'nde artan yabancı askeri oluşum "milli çıkarlar" için bir tehdit olarak algılanmaktadır. Körfeze kıyısı olan S. Arabistan, Amman, BAE, Irak, Kuveyt ve biraz dış eksendeki Pakistan'ın Amerika ile yakın işbirliği içinde olması, İran'ın "işgal paranoyası"nı her zaman canlı tutmaktadır. Amerika, Soğuk Savaş döneminde Sovyet Rusya için düşündüğü "caydırma" ve "çevreleme" politikasını bugün de İran için düşünmektedir ve bunu da büyük ölçüde başarmıştır. Özellikle kuzeyde Irak, Türkiye, Gürcistan ve Azerbaycan, doğuda Afganistan ve Pakistan batıda ise Suudi Arabistan ve küçük Körfez devletleri tarafından çevrelenen İran bu açığını telafi etmek için deniz gücünü iyileştirmeye çalışmaktadır. Fakat İranlı hükümet yetkililerin yaptığı açıklamalara göre, İran'ın Basra Körfezi'nde asker bulundurmasının yegâne sebebi savunma amaçlıdır, kesinlikle herhangi bir saldırı amacına yönelik değildir⁴³.

İran bölgede jeo-stratejik ve jeo-ekonomik açıdan önemli bir geçiş noktası olan Hürmüz Boğazı yakınındaki Ebu Musa adasında bulunan Arap yerleşimcileri bölgeden tahliye ederek onların yerine 16 bin asker yerleştirmiştir. Bu ise İran'ın Hürmüz Boğazı'na vermiş olduğu önemi göstermektedir. Veliyi Fakih: "Silahlı kuvvetlerimiz hiçbir ülke için tehdit oluşturmamaktadır ama ülkemizi işgal etmeye yönelik bölgesel ve uluslar arası güçlere ise gereken cevabı vereceğiz", demiştir.

1.3.2. Irak'taki Belirsizlik ve Mevcut Yeni Oluşum

II. Körfez harekatından sonra, Saddam Hüseyin sonrası Irak'ta tam bir kaos ortamı hakim olmuştur. Etnik ve dini bir mozaiğe sahip olan Irak'ta tüm gruplar kurulacak yeni düzeni kendi istekleri doğrultusunda şekillendirmeye çalışmaktadır. Kürtler, Türkmenler ve Araplar arasındaki "etnik" farklılık Şii ve Sünni "dinsel" ayrımıyla biraz daha karmaşık hale gelmektedir. Ülkede ABD güçlerine karşı gerçekleştirilen saldırılar ve eylemler hala devam etmektedir ve bu saldırıların ise kimler tarafından yapıldığı konusunda tam bir netlik söz konusu değildir. Kesin olan bir şey varsa o da seçimlere rağmen halen ülkede istikrarın tam olarak sağlanamadığıdır. Özellikle İran ve Türkiye, bölgedeki istikrarsızlıktan en çok etkilenen iki ülkedir. Çünkü Kürt sorunu iki ülkeyi de yakından ilgilendirmektedir. İran sınırında yaklaşık 2 milyon Kürt unsurun yaşadığı tahmin edilmektedir. Eğer Irak'ta yeni dönemde tek bir devlet yerine, federal bir yapı ya da bağımsız bir Kürt devletinin kurulması halinde, İran Kürtlerinin de bu devlete katılma ihtimali İran'ı huzursuz etmektedir⁴⁴.

İran'ın bölgesel çıkarları açısından en önemli önceliği, Irak'ta biran önce düzenin yeniden tesis edilmesi ve silahlı grupların kontrol altına alınmasıdır. Aksi takdirde ülkede "kontrol mekanizması" olmadığı için Irak, terörist gruplar ve yasadışı faaliyetler için bir cazibe merkezi haline gelecektir. Bunun yanında ABD'nin de Irak'tan tamamen çekilmesi de bu ülkede düzen ve istikrarın sağlanmasına bağlıdır. Irak'ta yapılan geçici seçimde Şiilerin ağırlıkta olduğu "Birleşik Irak İttifakı'nın seçimlerden büyük bir basan ile çıkması gelecekte, İran ve Irak hükümetleri arasındaki işbirliği şansını artırmaktadır.