Кальвинизм

Заснавальникам з'яуляецца жак Кальвин. Найбольш вядомыя кальвинисты: микалай радзивил чорны, андрэй воланд, астафий валович.

Астафий валович(1520-1587)(прымау актыуны удзел у стварэнни статута 1566 года). Пры яго падтрымцы будавалися кальвиниския храмы, запрашалися прапаведники, стваралися друкарни, выдавалася кальвинисская литаратура.

25.09.2013 - Гппдб

Микалай радзивил чорны - бацька кальвинизма. (1515 - 1565) галоуны иницыятар распаусюджвання кальвинизму у вкл. Адукацыю атрыма хатнюю, вучыуся за мяжой. Вярнуушыся ззамяжы значную частку сродкау выкарыстау на тое, каб садзейничаць распаусюджванню кальвинизму у вкл. Па яго иницыятыве будавалися кальвинисския храмы, стваралися кадьвинисския абшыны, засноувалися друкарни. Да кальвинисских идэй далучылися аднадумыы микалая радзивила чорнага: вишняевецкия, валович, сапеги, якия прыняушы кальвинизм будавали у сваех уладаннях будавали кальвинисския храмы.

У сярэдзине 16 стагоддзя кальвинисски рух аформиуся у пэуную арганизаыыю, заснаваную на дэмакратычных прынцыпах. Микалай радзивил чорны разглядау як тэарэтычную аснову рэфармавання дзярж ладу вкл и польшы. Выступау супраць канцэнтрацыи абсалютнай свецкай улады у руках манарха.

Быу прихильникам перанясення рэспубликанских и дэмакратычных прынцыпау кальвинисских абшчын на дзяржаву. Крыницай истыны ен личыу свяшчэннае писанне(библию), таму, па яго иницыятыве у 1563 годзе быу выдадзена у Брэсце поуны тэкст библии. У гисторыю гэта библия увайшла пад назвай брэсцкая або радзивилауская библия. Микалай радзивил чорны быу призильникам незалежнасци вкл, таму кальвинизм ен разглядау як сродак, яки дазволиць аслабиць польския уплывы у вкл. Микалай радзивил чорны паходзиу з нясвижа, таму пры яго жыцци нясвиж стау цэнтрам рэфармацыи.

Андрэй воланд(1530-1610) - аутар каля 30 прац. Асноуныя працы пра палитычную або грамадзянскую свабоду, прадмова да сената, прав шчасливае жыцце або найвыш чалавечае дабро; пра гасудара и уласыивыя яму дабрацыннасци и инш. Выступау за рэформы у сацыяльных, палитычных адносинах, у праве, дзяржауным кираванни. Распрацавау канцэпцыю свабоды чалавека. Разглядау тыя дабрачыннасци, якими павинен валодаыь сапраудны кирауник дзяржавы.

Прытрымливауся тэорыи натуральнага права и для яе характэрыстыки выкарыстоувау раннехрысциянски прынцып: и гэтак ва усим: як хочаце каб з вами абыходзилися людзи, так и вы абыходзицеся з ими.

Арыянств у вкл

У сярэдзине 60-х гадоу 16 стагоддзя у кальвинисским руху адбыуся раскол. Чэрагу кальвинистау вылучыуся большы напрамак пратэстантызму, прадстауники якога атрымали нескальки назвау: арыяне, сацынияне, унитарыи, антытрынитарыи, унитарыяне.

Як вядома, асноуным дагматам хрысциянства з'яуляецца вучэнне аб святой троицы. Гэта значыць вучэнне аб адзинай сутнасци и трох тварах бога: бог айтец, бог сын и бог дух святы. У адносинах да бога айца сярод веруючых николи нияких сумненняу не выступала. У адносинах да бога-сына 323 года, прысвитар арыы выказау сумненне. Ен сцвярджу, што исус хрыстос створаны и нявечны. Личыу яго не бога-чалавекам, адзинасутным з богам айцом, а звычайным чалавекам, яки вызначыу шлях да выратавання и таму ен стау надзяляцца босскими уласцивасцями. Адмауленне босскасци исуса, непрызнанне яго адзинасутнасци з богам-айцом вяло да аднаулення выратавальнай роли, заснаванай на яго вучэнни хрысциянскай царквы. Царк асудзила вучэнне арыя у 381 годзе на сусветным саборы у канстанцинопале яно было прызнана як ярытычнае. Так як арыяне адмауляли дагмат аб святой троици, аб адзинасутнасци и трох тварах бога, их тамк сама называли антытрынитарыями(анти - (греч)супраць, тринитас - (лат)троица).

Сацынияне - фауст сацын - заснавальник.

У эпоху рэфармацыи прыхильники рэфармацыи изноу пачали адраджаць вучэнне арыяу заходняй яуропы. Пакольки галоуная заслуга у адраджэнни арыянст належыць фаусту сацыну, яки у 1551 годзе перасялиуся у польшу, то ад яго прозвишча арыянау польшы и вкл стали называць сацынияне. Таким чынам усе тры паняцци: арыяне, антытрынитарыи, сацыяне падобныя. Их падабенства адзначыу вальтер(франц асветник 18 стагоддзя) у сваей працы филасофския листы, яки ен так и назвау "аб сацыниянах, альбо арыянах альбо аб антытрыниянах". У им ен гаворыць аб тым, што пался 12 стагоддзу забыцця партыя арыя изноу адрадзилася з попелу. Называе краины, у яких з'явилися арыяне: англия .. Ужывае тэрмин унитарыи(унитарыяне). Гэта значыць, што яны насупраць дактрыне 3 11 года прызнаюць прынцып адзинасутнасци, або адзинатворнаыси бога у видзе бога-тварыа и на гэтым прынцыпе будуюыь свае вучэнне. Арыяне актуна абмяркоували группы грамадска палитычный праблем:

1)адносины да уласнасци: ци можа арыянская шляхта валодаыь маентакми и вяликай маемасцю наогул, ци можа яна мець прыгонных сялян, ци можа яна карыстацца выниками их працы, устанавливаць для сих прыгонных паншчыну и гэтак далей.

2)адносины да дзяржавы и дзяржауных инстытутау: абмяркоуввалися пытанни характару инстытутау дзяржаунай улады, адносин да их веруючых, асабистых правоу и грамадзянских абавязкау, аддзяленне свецкай улады ад царкоунай и инш. У залежнасци ад адказу на гэтыя пытанни у арыянстве вылучылися да напрамки:

-правы(памяркоуны напрамак) - адлюстроувау погляды сярэдняй шляхты и заможных гараджан. Яго идэолаги: ян кишка, сымон будны, василь цяпински-амелянович. Яны личыли, что арыянская шляхта можа валодаыь маентками, можа мець прыгонных сялян, карыстацца выниками их працы, тольки адносины памиж шляхтай и прыгонными не павинны выходзиць за рамки хрысциянскай марали.

Сапраудны арыянин павинен плациыь падатки, займаць дзяржауныя пасады, выконваыь воински абавязак и наваыт прымаць удзел у вайне, кали яна носиць справядливы(абарончы характар).

-левы радыкальны. Адлюстроувау погляды гарадской и вясковай беднаты. Прадстауники: чахоуски, павел звизна, якуб з калинауки.

Правае памяркоуная плынь арыянства.

Ян кишка(1530 - 1592) патомак старадауняга беларусскага шляхецкага роду, яки валодау влязарнай маемасцю. Яму належыла 70 гарадом и 400 весак. Вучыуся у заходних универсэтах. Па яго иницыятыве закладвалися у белаурси арыянския абшчыны, будавалися храмы, запрашаился арыянския прапаведники .. Ен аутар некальки рэлигийна-палитычных трактатау.

Сымон будны(1530-1593). Такия ж погляды як и у скарыны. "аб свецй уладзе", "арпауданне грэшнага чалавека прад богам".

Василь цяпински-.. Паходзиу з полацкай зямли. У 15.. выдае евангелля на сваей аснове, у якой крытыкуе духавенства, якое не клапацилася пра адкрыцце школы на роднай беларусскай мове. У яго адносины да дзяржавы як и у буднага. Ен развиу сармуляваную будным и ..идэю дружбы славянских народау.