Kształcenie ustawiczne na terenie województwa lubelskiego
Wskaźnik kształcenia ustawicznego w Polsce I na Lubelszczyźnie
Poziom rozwoju systemu kształcenia ustawicznego uważany jest za jeden z podstawowych czynników długofalowego rozwoju gospodarczego krajów i regionów. Podnoszenie kwalifikacji kadr daje bowiem szansę na stałe unowocześnianie gospodarki oraz na dostosowywanie się jej do potrzeb współczesnego rynku.
Analiza danych statystycznych wskazuje, że poziom kształcenia ustawicznego w Polsce jest stosunkowo niski. O tym poziomie dobrze informuje wskaźnik udziału osób uczących się i dokształcających się w liczbie ludności w wieku 25-64 lata. Wskaźnik ten dla Polski oscyluje wokół wartości 5%.
Województwo lubelskie posiada w tym kontekście lepsze uwarunkowania. Bogata oferta szkoleniowa oraz edukacyjna, w tym również skierowana do osób dorosłych owocuje przekroczeniem wskaźników dla kraju. W ciągu ostatnich lat wskaźniki Lubelszczyzny są lepsze niż wartości dla kraju w ogólności. W roku 2004 pod tym kątem nasze województwo zajmowało pierwszą pozycję, w 2005 natomiast – 3. Stosowne dane przedstawiono na wykresie.
Rysunek 5: Udział osób uczących się i dokształcających się w liczbie ludności w wieku 25-64 lata w Polsce i województwach
Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych GUS
Instytucje zaangażowane w organizację kształcenia ustawicznego na terenie województw lubelskiego
Podstawową rolę w tworzeniu kształtu kształcenia ustawicznego na terenie województwa lubelskiego odgrywają urzędy pracy. W ich strukturze ogromnie istotną rolę spełnia Wojewódzki Urząd Pracy w Lublinie. Jego funkcje obejmują zadania związane z koordynowaniem działań innych urzędów oraz prowadzenie statystyk. Te dwie sfery są o tyle istotne, że pozwalają na sprawniejsze zarządzanie strukturami prowadzącymi działalność szkoleniową.
W każdym z powiatów działają Powiatowe Urzędy Pracy. Jednostki te w swoich zadaniach statutowych mają między innymi przewidziane realizację aktywnych form przeciwdziałania bezrobociu poprzez inicjowanie i finansowanie prac interwencyjnych, robót publicznych, zatrudnienia absolwentów, szkoleń. Faktyczna obserwacja rynku usług szkoleniowych, w szczególności dla osób bezrobotnych i poszukujących pracy oraz dla tych pracujących, którzy zagrożeni są utratą pracy pozwala stwierdzić, że Powiatowe Urzędy Pracy są najważniejszymi aktorami na rynku usług szkoleniowych w obszarze kształcenia ustawicznego. W ostatnich miesiącach ilość inicjatyw podejmowanych przez te instytucje ulega jeszcze zwiększeniu. Są to w głównej mierze przedsięwzięcia finansowane z Funduszu Pracy oraz takie, w których ważną rolę odgrywa dofinansowanie z funduszy strukturalnych pozyskiwane przez urzędy pracy.
W 2004 r. szkolenia sfinansowane przez urzędy pracy ukończyło 9.631 osób, w tym 4.996 kobiety. Byli to przede wszystkim absolwenci kursów grupowych – 8.793 bezrobotnych, natomiast kursy indywidualne ukończyło 838 osób.
W 2005 roku liczba przeszkolonych zmniejszyła się i wyniosła 9.200 osób, w tym 4.392 kobiety i 284 niepełnosprawnych. W dalszym ciągu przewagę miały szkolenia grupowe, jednocześnie jednak udział szkoleń indywidualnych w ogóle szkoleń zwiększył się, co należy uznać za zjawisko wysoce korzystne.
W ujęciu przestrzennym najwięcej bezrobotnych w całym województwie ukończyło przekwalifikowania lub przyuczenia do zawodu zorganizowane przez Miejski Urząd Pracy w Lublinie (1.764 w 2004 i 1.496 w 2005) oraz przez Powiatowe Urzędy Pracy w: Zamościu (978 w 2004 i 1.272 w 2005), Chełmie (863 w 2004 i 839 w 2005), Puławach (597 w 2004 i 359 w 2005), Białej Podlaskiej (528 w 2004 i 517 w 2005) i Biłgoraju (515 w 2004 i 481 w 2005). Najmniej zaś osób przeszkolono w następujących powiatach: parczewskim (94 w 2004 i 215 w 2005), świdnickim (176 w 2004 i 241 w 2005) i radzyńskim (189 w 2004 i 183 w 2005). Z wyraźnym spadkiem liczby przeszkolonych mieliśmy miejsce w powiecie ryckim (71 przeszkolonych w 2005 wobec 224 w 2004). W stosunku do średniej liczby nowo zarejestrowanych bezrobotnych w urzędach pracy w ciągu 2004 r. największy odsetek bezrobotnych przeszkolono w MUP w Lublinie (14,9%), w PUP w Zamościu (8,2%), oraz w Chełmie (7,3%) .
Wszystkie urzędy pracy organizowały głównie szkolenia grupowe: przeszło 90% przeszkolonych bezrobotnych ukończyło w ostatnich dwóch latach takie właśnie kursy.
W tabeli przedstawiono informację o liczbie przeszkolonych bezrobotnych w poszczególnych powiatach województwa. Dane o przeszkolonych niepełnosprawnych w 2004 nie były gromadzone.
Tabela 2: Liczba bezrobotnych przeszkolonych przez Powiatowe Urzędy Pracy w 2004 i 2005 roku.
Źródło: Opracowanie własne na podstawie raportów Wydziału Informacji i Analiz Wojewódzkiego Urzędu Pracy w Lublinie: „Efektywność szkoleń dla bezrobotnych zorganizowanych przez powiatowe urzędy pracy w 2004 roku” – październik 2005 roku oraz „Efektywność szkoleń dla bezrobotnych w 2005 roku” – październik 2006 roku.
Na przestrzeni ostatnich lat widoczne jest również zwiększanie się środków przeznaczonych na finansowanie działań zmierzających na przeciwdziałanie bezrobociu przez Powiatowe Urzędy Pracy. Jednocześnie coraz większa kwota tych środków kierowana jest na aktywne formy pomocy, z których znaczną część stanowią szkolenia. Na wykresie pokazano kształtowanie się tych wartości.
Rysunek 6: Wydatki na szkolenia w ogólnej kwocie wydatków z Funduszu Pracy na aktywne formy przeciwdziałania bezrobociu w województwie lubelskim w latach 2002 – 2004 (w %)
Źródło: Opracowanie własne na podstawie: „Efektywność szkoleń dla bezrobotnych zorganizowanych przez powiatowe urzędy pracy w 2004 roku” – Raport Wydziału Informacji i Analiz Wojewódzkiego Urzędu Pracy w Lublinie, październik 2005 roku
Kursy ukończone przez bezrobotnych w 2004 r. prowadziło 161 instytucji szkolących, natomiast w 2005 – 137 instytucji. Od kilku lat głównym partnerem urzędów pracy województwa lubelskiego w zakresie szkolenia osób bezrobotnych jest Zakład Doskonalenia Zawodowego w Lublinie wraz z filiami w kilku miastach województwa. Spośród bezrobotnych, którzy ukończyli kursy, Zakłady Doskonalenia Zawodowego przeszkoliły w 2004 r. 1.672 osoby, a więc 17,3% ubiegłorocznych absolwentów szkoleń dla bezrobotnych. W 2005 Zakłady przeszkoliły 1671 osób, a więc 18,2% absolwentów. Drugim partnerem urzędów pracy jest Lubelska Fundacja Rozwoju – 1.358 przeszkolonych bezrobotnych, tj. 14,1% w 2004 i 1046 osób (11,4% przeszkolonych) w 2005 roku. Ponadto znaczną liczbę bezrobotnych przeszkoliło w 2004 roku Biuro Doradztwa Personalnego „Consultor”- 642 (6,7%). W 2005 roku na trzecią pozycję przesunęło się Centrum Ochrony Pracy i Środowiska w Lublinie z 646 przeszkolonymi bezrobotnymi, (7,0% ogółu przeszkolonych).
Najmniejszym zainteresowaniem w województwie cieszyły się szkolenia obejmująca podstawowe umiejętności ogólne, nauki humanistyczne, nauki przyrodnicze, matematykę i statystykę, oraz weterynarię. Niewątpliwie najwięcej osób ukończyło szkolenia ze sprzedaży, marketingu, public relations i handlu nieruchomościami oraz informatyki i wykorzystania komputerów.
W poniższym zestawieniu wskazana została liczba osób, które ukończyły szkolenia organizowane z udziałem PUP w poszczególnych dziedzinach. Dziedziny uszeregowane zostały ze względu na popularność szkoleń z danego zakresu w przeciągu ostatnich dwóch lat.
Tabela 3: Liczba bezrobotnych przeszkolonych w 2004 i w 2005 roku przez urzędy pracy w poszczególnych dziedzinach
Źródło: Opracowanie własne na podstawie raportów Wydziału Informacji i Analiz Wojewódzkiego Urzędu Pracy w Lublinie: „Efektywność szkoleń dla bezrobotnych zorganizowanych przez powiatowe urzędy pracy w 2004 roku” – październik 2005 roku oraz „Efektywność szkoleń dla bezrobotnych w 2005 roku” – październik 2006 roku.
Spośród osób, które ukończyły kursy w 2004 roku, po roku od ukończenia kursu pracowało 2.834 osoby, tj. 29,4% (1.181 kobiet – 41,7%; 1.653 mężczyzn – 58,3%). W 2005 roku udział osób, które po roku od ukończenia kursu podjęły pracę wzrósł do 33,2%. Należy zauważyć przy tym, że dane za 2005 rok są niepełne, pochodzą bowiem z drugiego kwartału 2006 roku. Mężczyźni częściej podejmują pracę po zakończeniu szkolenia niż kobiety. W 2004 roku po kursach grupowych pracę podjęło 25,0% ogółem przeszkolonych (1.119 kobiet – 50,8% 1.082 mężczyzn – 49,2%), natomiast po kursach indywidualnych – 75,5% (62 kobiety – 9,8%, 571 mężczyzn – 90,2%). Na wykresach przedstawione zostały dane o efektywności szkoleń przeprowadzanych przez Powiatowe Urzędy Pracy w podziale na szkolenia grupowe i indywidualne oraz łącznie.
Rysunek 7: Efektywność szkoleń grupowych w 2004 i 2005 roku
Źródło: Opracowanie własne na podstawie raportów Wydziału Informacji i Analiz Wojewódzkiego Urzędu Pracy w Lublinie: „Efektywność szkoleń dla bezrobotnych zorganizowanych przez powiatowe urzędy pracy w 2004 roku” – październik 2005 roku oraz „Efektywność szkoleń dla bezrobotnych w 2005 roku” – październik 2006 roku.
Rysunek 8: Efektywność szkoleń indywidualnych w 2004 i 2005 roku
Źródło: Opracowanie własne na podstawie raportów Wydziału Informacji i Analiz Wojewódzkiego Urzędu Pracy w Lublinie: „Efektywność szkoleń dla bezrobotnych zorganizowanych przez powiatowe urzędy pracy w 2004 roku” – październik 2005 roku oraz „Efektywność szkoleń dla bezrobotnych w 2005 roku” – październik 2006 roku.
Rysunek 9: Efektywność szkoleń w 2004 i 2005 roku – dane zbiorcze
Źródło: Opracowanie własne na podstawie raportów Wydziału Informacji i Analiz Wojewódzkiego Urzędu Pracy w Lublinie: „Efektywność szkoleń dla bezrobotnych zorganizowanych przez powiatowe urzędy pracy w 2004 roku” – październik 2005 roku oraz „Efektywność szkoleń dla bezrobotnych w 2005 roku” – październik 2006 roku.
Można zauważyć, iż powiatowe urzędy pracy w województwie lubelskim częściej organizują szkolenia grupowe. Absolwenci kursów grupowych stanowili około 90% przeszkolonych. Zazwyczaj kierunki szkoleń bezrobotnych określane są na podstawie:
wyników badań rynku pracy, z uwzględnieniem zapotrzebowania na określone zawody i specjalności;
analizy ofert pracy;
potrzeb zgłaszanych przez bezrobotnych.
Dane przekazywane do Wojewódzkiego Urzędy Pracy wskazują, że najlepszą bazą szkoleniową w postaci dużej liczby instytucji szkolących z różnorodną ofertą szkoleniową dysponowały: Powiatowy Urząd Pracy w Chełmie, Powiatowy Urząd Pracy w Zamościu, Miejski Urząd Pracy w Lublinie oraz Powiatowy Urząd Pracy w Opolu Lubelskim. Natomiast w najtrudniejszej sytuacji pod tym względem znajdują się urzędy w Parczewie, Rykach oraz w Kraśniku, które są zmuszone korzystać z serwisu jednostek prowadzących działalność szkoleniową poza rejonem.
Efektywność kierunków szkoleń dla całego województwa mierzona wskaźnikiem zatrudnienia wynosiła w 2004 roku 29,4%, zaś w 2005 – 33,2%. W poszczególnych powiatach jednak wskaźnik efektywności szkoleń w znaczący sposób różnił się, wahał się w 2004 roku od 7,1% (Ryki) do 49,4% (Świdnik). Różnice pomiędzy wskaźnikami efektywności szkoleń w poszczególnych powiatowych urzędach pracy są znaczne, ale ich wielkości należy analizować w odniesieniu do sytuacji na lokalnym rynku pracy.
Jak wskazują dane Wojewódzkiego Urzędu Pracy w Lublinie, największą efektywnością cechują się szkolenie realizowane w oparciu o zlecenie ze strony zakładu pracy. Szkolenia realizowane w ramach tzw. Trójstronnych Umów Szkoleniowych organizowane są przy założeniu pełnego zatrudnienia osób przeszkolonych na podstawie umowy pomiędzy trzema partnerami: urzędem pracy, zakładem zgłaszającym zapotrzebowanie na pracowników oraz instytucją szkolącą.
Za pozytywne uznać należy zwiększanie się liczby instytucji szkoleniowych zarejestrowanych w Wojewódzkim Urzędzie Pracy. Na dzień przygotowania niniejszego raportu liczba takich instytucji wynosiła 300. Należy oczywiście mieć na uwadze, że znaczna część z tych instytucji świadczy usługi szkoleniowe jedynie doraźnie, stanowi to dla nich jedynie uzupełnienie podstawowej działalności. Większa liczba szkolących pozwala mieć jednak nadzieję na podnoszenie konkurencyjności na rynku szkoleniowym, obniżenie poziomu cen i – co najważniejsze – poprawę dostępu chętnych do tego rodzaju usług.