- •050706 «Пайдалы қазбалар кен орындарының геологиясы және барлау» мамандығы үшін алматы 2007
- •1. Пәннің оқу бағдарламасы - syllabus
- •Оқытушы туралы мәліметтер:
- •Пән туралы мәліметтер:
- •Оқу жоспарынан көшірме
- •1.5.Пәннің қысқаша мазмұны
- •1.5.1 Пәннің мақсаты
- •1.5.2 Пәннің негізгі міндеттері
- •1.6 Тапсырмалар атаулары, түрлері және оларды орындау күнтізбелік реті
- •1.7. Пән бойынша оқу-әдістемелік материалдар
- •1.8. Студенттердің білімдерін бағалау жүйесі
- •1.9. Модульдер мен аралық аттестация бойынша бақылау жүргізуге арналған
- •1.9 Пәннің саясаты мен процедурасы
- •Негізгі таратылатын материалдар тізімі
- •2.1. Курстың тақырыптық жоспары
- •2.2. Дәрістер конспектілері
- •1 Дәріс. Кіріспе. Бұрғылау жұмыстарының өсүінің кысқаша тарыхы
- •2 Дәріс. Ұңғыларды бұрғылау үрдісіндегі негізгі жұмыс операциялары
- •3 Дәріс. Ұңғы түбін талқандалу өнімдерінен тазарту және оларды жер бетіне шығару
- •4 Дәріс. Ұңғымаларды бекіту
- •5 Дәріс. Ұңғымаларды бұрғылау тәсілдері
- •9Сур. Аударма түрлері
- •6 Дәріс. Қатты қорытпалармен бұрғылау технологиясы
- •7 Дәріс. Алмасты коронкалармен бұрғылау
- •11 Сур. Алмас кеңейткіштің сұлбасы
- •Алмас коронкалармен бұрғылау технологиясы
- •8 Дәріс. Кернсіз (роторлы) бұрғылау тәсілі
- •12 Сур. Роторлық бұрғылау аспабын жабдықтау сұлбасы
- •13 Сур. Шарошкалардың орналасу сұлбалары:
- •9 Дәріс. Соққылап бұрғылау әдісі
- •10 Дәріс. Айналсоқ бұрғылау тәсілі
- •11 Дәріс. Пневмосоққыштармен бұрғылау
- •Жыныс талқандағыш аспаптар м32к, мн-3 және п-122 пневмосоққыштарғаарналған колонкалар
- •20 Сур.Долото к-100 в қашауын қайрау сұлбасы
- •Колонкалық құбырлар
- •23 Сурет. Тұтас забойлы қашау (кпс)
- •24 Сурет. Колонкалық құбырлар:
- •25 Сур. Бұрандасыз қосылысты шнек
- •26 Сур. Магазинді шнек
- •13 Дәріс. Бұрғылау қондырғылары
- •17 Кесте. Ұңғымалардың тереңдігіне байланысты ұзындықтары
- •18 Кесте. Мұнаралардың техникалық сипаттамалары
- •15 Дәріс.Апаттар және олардың алдын алу
- •2.3. Зертханалық жұмыстар жоспары
- •1 Тапсырма Ұңғымаларды бұрғылау үрдісіне әсер ететін тау жыныстарының физикалық-механикалық қасиеттері
- •2 Тапсырма Қатты қорытпалы коронкалар құрылысын үйрену және зерттеу
- •3 Тапсырма Алмасты коронкалар құрылысын үйрену және зерттеу
- •4 Тапсырма Кернсіз бұрғылау тәсілінде қолданылатын жыныс талқандаушы
- •5 Тапсырма Жуу сұйықтарының көрсеткіштерін оқып үйрену
- •6 Тапсырма Бұрғылау тізмегі элементтері оқып үйрену
- •2.6 Өзінді бақылау үшін тест сұрақтары
- •2.7. Курс бойынша емтихан сұрақтары
- •2.8. Глоссарий
- •Мазмұны
- •Студенттеріне арналған пәннің оқу-әдістемелік кешені
- •Ратов боранбай товбасарович аршидинова махирам тургановна
2.3. Зертханалық жұмыстар жоспары
1 Тапсырма Ұңғымаларды бұрғылау үрдісіне әсер ететін тау жыныстарының физикалық-механикалық қасиеттері
Тау жыныстарының микроқаттылығын анықтау
Негізгі әдебиет: [Нег.1 78-79 бет.], [Нег.1 102-112 бет.]
Қосымша: [Қос. 12 3-9 бет.], [Қос. 14 3-9 бет.], [Қос. 4 24-38 бет.],
[Қос.14 23-29 бет.]
Бақылау сұрақтары:
Тау жынысының қаттылығы дегеніміз не?
Қаттылықты анықтау әдістері және олардың ерекшеліктері?
3.Тау жыныстарының бұрғыланғыштығы дегеніміз не?
4. Тау жыныстарының динамикалық беріктігін қалай анықтаймыз?
5. Абразивтік коэффициент қалай анықталады?
2 Тапсырма Қатты қорытпалы коронкалар құрылысын үйрену және зерттеу
Негізгі әдебиет: [Нег.2 186-193 бет.]
Қосымша: [Қос.6 83-88 бет.], [Қос. 10 180-201 бет.]
Бақылау сұрақтары:
Тау жыныстарының бұрғыланғыштығына қарай қатты қорытпалы коронкалар
қандай түрлерге бөлінеді?
2. Қабырғалы мен кескішті коронкалар арасындағы айырмашылық?
3. Қабырғалы коронкалар түрлері?
4. Кескішті коронкалар түрлері?
5. Өзін өзі қайратын коронкалар түрлері?
3 Тапсырма Алмасты коронкалар құрылысын үйрену және зерттеу
Негізгі әдебиет: [Нег.2 195-209 бет.]
Қосымша: [Қос. 10 180-201 бет.]
Бақылау сұрақтары:
1. Алмасты коронкалардың түрлерін ата?
2. Импрегнирленген алмасты коронканың басқа алмасты коронкалардан
айырмашылығы неде?
3. Алмасты кеңейткіштер қандай мақсатпен қолданылады?
4. Жаңа алмасты коронкалар құрылысы?
4 Тапсырма Кернсіз бұрғылау тәсілінде қолданылатын жыныс талқандаушы
аспаптардың құрылысын және ерекшеліктерін оқып үйрену
Негізгі әдебиет: 1 Нег (37-54 бет.), 2 Қос. (65-74 бет.), 8 Қос. ( 3-15 бет.)
Бақылау сұрақтары:
1.Қалақшалы қашаулар тұралы түсінік.
2.Шарошкалы қашаулар құрылысы тұралы айт.
3.Алмасты қашаулар тұралы түсінік
4.Қашаулардың тазалау жүйесі тұралы айт.
5.Шарошкалар тіректерін майлай жүйесі тұралы түсінік.
6.Бұрғы ұштарының түрлері?
5 Тапсырма Жуу сұйықтарының көрсеткіштерін оқып үйрену
Бұрғылау сұйығының көрсеткіштерін анықтау.
Әдістемелік ұсыныс:
Зертханалық аспаптар көмегімен саз ерітіндісінің тығыздығы, тұтқырлығы, су бергіштігі, статикалық ығысу кернеуі, құрамындағы құм және газ мөлшерін анықтау.
Әдебиеттер: 1 Нег. (136-143), 2 Қос (101-108), 15 Қос. (3-18)
Бақылау сұрақтары:
1.Жуу сұйығының негізгі қасиеттерін ата.
2.Ерітіндінің тығыздығын анықтау реті.
3.Бұрғылау ерітіндісінің тығыздығын қандай аспап көмегімен анықтаймыз?
4.Ерітіндінің статикалық ығысу кернеуі қалай анықталады?
5.Бұрғылау ерітіндісінің су бергіштігі дегеніміз не және қандай аспап көмегімен
анықталады?
6.Бұрғылау ерітіндісінің тұрақталаға дегеніміз не?
7.Бұрғылау ерітіндісідегі газ мөлшерін анықтау әдістері.
6 Тапсырма Бұрғылау тізмегі элементтері оқып үйрену
Әдебиет: 1.Негізгі (81-98), 2.Қос. (80-83), 3.Қос. (3-10)
Бақылау сұрақтары:
1 Бұрғылау тізбегінің негізгі элементтерін атаңдар?
2.Бағыттаушы бұрғылау құбырларының атқаратын қызметі?
3.Ауырлатылған бұрғылау құбырлары қандай мақсатпен қолданады?
4.Аударма дегеніміз не?
5.Аударма түрлері?
7 Тапсырма Бұрғылау қондырғыларының құрастырылу ерекшеліктерін оқып
үйрену және оларды таңдау
Негізгі әдебиет: 1[323-332]
Қосымша әдебиет: 1[17-23]
Бақылау сұрақтары:
1.Бұрғы қондырғысы дегеніміз не?
2.Бұрғы қондырғысы құрамы?
3.Қандай бұрғы қондырғысы түрлері бар?
4.Тұрақты бұрғы қондырғыларын тасымалдау және монтаждау-демонтаждау әдістер
түрлері бар?
2.4 Оқытушының жетекшілігімен орындалатын студенттердің өзіндік жұмыстары бойынша өткізетін сабақтардың жоспары (СОӨЖ)
1 Тапсырма Ұңғымалардың конструкциясын қатты пайдалы қазбалар
бұрғылауда тұрғызу
Әдістемелік нұсқаулар: ұңғыма конструкциясы геологиялық қима және ұңғыма тереңдігіне байланысты құрастырылады.
Әдебиет Нег:1[23-33], 2. қос.5 64-66 бет.
Жүргізу түрі– тренинг.
2 Тапсырма Ұңғымалардың конструкциясын мұнай және газға бұрғылауда
тұрғызу
Әдістемелік нұсқаулар: ұңғыма конструкциясы геологиялық қима және қабат қысымына байланысты құрастырылады. Конструкция құрастырылғаннан кейін шегендеуші құбырлар түсіру тереңдігі анықталады.
Әдебиет Нег:1[23-33] 2,Қос. 5 64-66бет.
Жүргізу түрі– тренинг.
3 Тапсырма Берілген геологиялық қима бойынша жыныс талқандаушы
аспаптың тиімді түрін таңдау.
Әдістемелік нұсқаулар: жыныс талқандаушы аспаптың тиімді түрі екі берілген көрсеткіш бойынша таңдалады: тау жыныстарының штамп бойынша қаттылығы мен геологиялық қима жыныстарының литологиялық сипаттамалары бойынша анықталатын абразивтік деңгейі.
Әдебиет қос. 7 4-8 бет. нег. 2 104-107 бет.
Жүргізу түрі– тренинг.
4 Тапсырма Геологиялық қима бойынша қабылданған қатты қорытпалы
коронкалар үшін бұрғылаудың технологиялық режимдік
көрсеткіштерін есептеу
Әдістемелік нұсқаулар: Қатты қорытпалы коронканың бұрғылау жылдамдығы негізгі кескіштер санына, ұшты бұрыштарына, коронканың ішкі және сыртқы диаметріне, айналу жиілігіне тәуелді.
Әдебиеттер: нег. 3 47-58бет
Жүргізу түрі– тренинг.
5 Тапсырма Алмазды коронкалармен бұрғылаудың режимдік параметрлерін
есептеу
Әдістемелік нұсқаулар: Алмазды коронкалармен бұрғылау кезінде бұрғылау жылдамдығы алмаз ұстайтын матрицаның тозып кетуіне дейін тұрақты және айналу жиілігіне, остік жүктеме, бұрғылау диаметріне және тау жыныстарының қысылу беріктігіне тәуелді.
Әдебиет қос. 17 29-44 бет.
Жүргізу түрі– тренинг
6 Тапсырма Геологиялық қима бойынша қабылданған шарошкалы қашаулар
үшін бұрғылаудың технологиялық режимдік көрсеткіштерін
есептеу.
Әдістемелік нұсқаулар: Қашауға берілетін остік салмақ тау жыныстарының қаттылығы және қашау тістерінің ұңғы түбімен түйісу ауданына тәуелді. Айналу жиілігі қашау тістерінің тау жынысымен түйісу уақытымен анықталады. Жуу сұйығының тұтыну мөлшері ерітіндінің ағу жылдамдығы, бұрғылау құбырлар және ұңғыма диаметрлерімен анықталады.
Әдебиеттер қос. 7 8 -12 бет.
Жүргізу түрі– тренинг
7 Тапсырма Арқанды – соққылама бұрғылау тәсілі.
Әдістемелік нұсқаулар: Плакаттар бойынша арқанды-соққылама бұрғылау станогінің жұмыс істеу принципі, жұмыс өнімділігін арттырі резерві, қашау және технологиялық аспаптар құрылысы үйретіледі.
Әдебиеттер: 1 Нег (13-15), 2 Қос (8-11)
Жүргізу түрі – дисскусия.
8 Тапсырма Ұңғыма жуу және жуу сұйықтары
Әдістемелік нұсқаулар: Жуу нобайын, қолдану аймағын және жуу сұйықтар түрлерін қарастыру.
Әдебиеттер: 1 Нег (136-143), 2 Қос (101-108), 15 Қос (3-18)
Жүргізу түрі – дисскусия.
9 Тапсырма Арқанды-соққылама бұрғылау тәсілі технологиялық аспаптары
Әдістемелік нұсқаулар: Қашау түрлері, желонка, соққы және айыру штангалар түрлерін оқып үйрену.
Әдебиеттер: 1 Нег (13-15), 2 Қос (8-11)
Жүргізу түрі – дисскусия.
10 Тапсырма Арқанды – соққылама бұрғылау тәсілі технологиясы
Әдістемелік нұсқаулар: Снарядтің есептелген салмағын, тастау биіктігін және соққы жиілігін анықтау. Осы тәсілмен бұрғылау технологиясының жалпы орнын зерттеу.
Әдебиеттер: 1 Нег (13-15), 2 Қос(8-11)
Жүргізу түрі – дисскусия.
11 Тапсырма Айналсоқ бұрғылау тәсілі
Әдістемелік нұсқаулар: Айналсоқ бұрғылау тәсілінің түрлерін, қолдану аймағын, оқып үйрену, артықшылығы және кемшіліктері.
Әдебиеттер: 1 Нег (13-15), [Қос. 13 3-6 бет].
Жүргізу түрі – дисскусия.
12 Тапсырма Гидросоққылама бұрғылау тәсілі технологиялық аспаптары
Әдістемелік нұсқаулар: Гидросоққы бұрғылау тәсілі үшін керекті коронкалар, қосымша аспаптар: эжектор, шнекті ұстағыш, кеңейткіштер құрылысын оқып үйрену.
Әдебиеттер: 1 Нег (13-15), [Қос. 13 3-6 бет].
Жүргізу түрі – дисскусия.
13 Тапсырма Пневмосоққы бұрғылау тәсіліне керекті технологиялық аспаптар
Әдістемелік нұсқаулар: Пневмосоққы бұрғылау тәсілі үшін керекті коронкалар, колонкалық құбырлар, кернжұлғыштар, шламтасымалдағыштар құрылыстарын оқып үйрену.
Әдебиеттер: 1 Нег (20-25), [Қос. 13 15-20 бет].
Жүргізу түрі – дисскусия.
14 Тапсырма Шнекті бұрғылау
Әдістемелік нұсқаулар: Шнекті бұрғылау тәсілінің маңыздылығын және қолдану аймағын щқып үйрену, артықшылықтары және кемшіліктері. Шнектер құрылысын қарастыру.
Әдебиеттер: Нег (13-15), 2 Қос (8-11)
Жүргізу түрі – дисскусия.
15 Тапсырма Дірілді бұрғылау
Әдістемелік нұсқаулар: Дірілдеткіш құрылысын және жұмыс істеу принципін үйрену, және де қарсылық күшінің мәнін анықтау методикасын қарастыру.
Әдебиеттер: Нег (18-22), 2 Қос (13-16)
Жүргізу түрі – дисскусия.
2.5 Студенттердің өздік жұмысы бойынша сабақ жоспары (СӨЖ)
1 Тапсырма Шарошкалы қашаулардың жаңа конструкцияларының жұмыс істеу
принципін оқып үйрену.
Әдістемелік ұсыныстар: Жаңа шарошкалы қашаулардың жұмыс істеу принципін оқып үйрену барысында олардың конструкциясындағы жоғары бұрғылау жылдамдығын және аспаптың шыдамдылығын қамтамасыз ететін жаңа элементтерге, және де аспаптың оңай жасалуына көңіл аудару қажет.
Ұсынылатын материалдар:
[Нег. 2 164-182 бет.], патентті іздену, Интернет.
2 Тапсырма Алмазды бұрғылау коронкаларының жаңа конструкцияларын оқып
білу.
Әдістемелік ұсыныстар: Алмазды бұрғылау коронкаларының жаңа конструкцияларын оқып білу кезінде аспаптың түріне (бір қабатты, көп қабатты, импрегнирленген), алмаз ұстаушы матрицаның формасына, алмазбен қаныққандылығына, аспаптың өнімін және беріктігін үлкейтетін жаңа конструктивті элементтердің болуына көңіл бөлү қажет.
Ұсынылатын материалдар:
[Қос.6 86-89 бет.], патентті ізденіс, Интернет.
3 Тапсырма Орташа және жоғары қаттылықтағы жарықшақты тау жыныстарын
бұрғылағанда керн шығуына әсер ететін факторларды зерттеу
Әдістемелік ұсыныстар: Жарықшақты тау жыныстарын бұрғылағанда керн шығуына кері әсер ететін фактор – ол керннің ұсталып қалуы. Әдебиеттерге сүйініп керн ұсталып қалу себебін табып, осы жағдайды төмендететін жаңа техникалық-технологялық құралдарды қолдану туралы ұсыныстарды беру.
Ұсынылатын материалдар:
[Қос 6 111-120 бет.], [Қос. 18 47-55бет.].
4 Тапсырма Тау жыныстарының бұрғыланғыштығына әсер ететін дифференциалды
қысымды оқып үйрену
Әдістемелік ұсыныстар: Дифференциалды қысымның пайда болуы, қандай жағдайда ең жоғарғы деңгейге жететінін анықтау, дифференциалды қысымның ұңғы түбінің бұзылуына әсер ету себебін анықтау, және де дифференциалды қысымның ұңғы түбіне әсер етуін төмендету жолдарын ұсыну.
Ұсынылатын материалдар:
[Нег 2 98-101бет.], [Қос. 9 180-182 бет.].
5 Тапсырма Өнімді қабатта қолданылатын кеңейткіштер конструкциясын зерттеу, оқып үйрену.
Әдістемелік ұсыныстар: Алдымен жұмыс істеу принципіне байланысты кеңейткіштер түрлерін оқып үйрену, әрі қарай қаттылығы бойынша қандай тау жыныстарында кеңейткіш түрін қолдану тиімділігін анықтау.
Ұсынылатын материалдар:
[Нег 2 210-220 бет.], [Нег 2 198-201бет.], [Қос 6 51-52 бет.],патентті кітапхана.
6 Тапсырма Керн шығуын қамтамасыз ететін шет ел құралдарын оқып үйрену.
Әдістемелік ұсыныстар: Алдымен керн шығуына кері әсер ететін факторларды табу керек. Әрі қарай қатты тау жыныстарын бұрғылау кезінде қолданылатын қос колонкалы снарядтар түрлерін зерттеу. Мұнай және газға бұрғылауда керн қабылдағышты ұңғымадан көтеру үшін қолданылатын құралдар қандай түрлерге бөлінетінін негіздеу. Мысал келтіру және жарықшақты тау жыныстарын бұрғылауда қолданылатын шет ел құралдарының конструкциясын оқып үйрену.
Ұсынылатын материалдар:
[Қос. 6 114-119 бет.], [Қос. 15 230-238бет.], патентті кітапхана
.
7 Тапсырма Тік ұңғымалардың қисаюының алдын алу
Әдістемелік ұсыныстар: Тік ұңғымалар қисаюына геологиялық, техникалық-технологиялық факторлар әсер етеді. Осыларды ескере отырып қазіргі кездегі қисаюдың алдын алудың тиімді әдісін таңдау.
Ұсынылатын материалдар: 1 Нег. (198-202), 2 Қос. (193-195).
Жүргізу түрі – дисскусия.
8 Тапсырма Ұңғымаларды бұрғылау үрдісінде жұмысшыларға туатын қауіпсіздіктер
көзі
Әдістемелік ұсыныстар: Жоғарғы қауіпсіздік көздері төрт топқа бөлінеді: ауыр заттарды тасымалдау мен байланысты қауіпсіздіктер; механизмдерді пайдалану кезінде пайда болатын қауіпсіздіктер; қысым астындағы құрылғылардың бұзылуымен байланысты қауіпсіздіктер; уытты заттарды қолданумен байланысты қауіпсіздіктер.
Ұсынылатын материалдар: 1.Нег. (320-321).
Жүргізу түрі – дисскусия.
9 Тапсырма Көтеріп-түсіру операциялары үшін құрылғылар.
Әдістемелік ұсыныстар: Көтеріп-түсіру операциялары құрылғыларының құрастыру ерекшеліктері үйретіледі: тәл жүйесі, кронблок, бұрғы ілмегі және ілмек блогі, шығыр және т.б. Таңдау принципі.
Ұсынылатын материалдар : 2. Қос (20-27).
Жүргізу түрі – дисскусия.
10 Тапсырма Бұрғылау ерітіндісін дайындау және тазалау құрылғылары.
Әдістемелік ұсыныстар: Жұмыс істеу принципі, құрастыру ерекшеліктері, өнімділігі және пайдалану жағдайы қарастырылады. Тиімді пайдалану аймағы келтіріледі.
Ұсынылатын материалдар: 1.Нег. (152-154), 4. Қос. (156-163),
Патентті іздену, Интернет
11 Тапсырма Керн шығымын арттыратын техникалық құралдар.
Әдістемелік ұсыныстар: ТДН және ТДВ, эжекторлі снарядтар құрылысын және жұмыс істеу принципін оқып үйрену.
Ұсынылатын материалдар: [Қос. 6 114-119 бет], [Қос. 15 230-238 бет].
Патентті кітапхана.
12 Тапсырма Апатты аспаптар.
Әдістемелік ұсыныстар: Аппатты аспаптар құрылысын оқып үйрену.
Ұсынылатын материалдар: [Қос. 14 5-6 бет], [Қос. 10 40-143 бет],
Патентті іздену, Интернет
13 Тапсырма Ұңғыма бұрғылауда болатын апаттар.
Әдістемелік ұсыныстар: Жыныс талқандаушы аспаптар және бұрғылау құбырларымен болатын апаттар.
Ұсынылатын материалдар: [Қос. 14 5-6 бет], [Қос. 10 140-143бет].
14 Тапсырма Аумен бұрғылау тәсілі.
Методические рекомендации: Сущность и область применения бурения скважин с воздухом, достоинства и недостатки.
Ұсынылатын материалдар: Нег (136-143), 2 Қос (101-108).
15 Тапсырма Бұрғылау сораптары.
Әдістемелік ұсыныстар: Поршенді және плунжерлі сораптар құрылысын зерттеу. Айырмашылықтары, ерекшеліктері.
Ұсынылатын материалдар: Нег (136-143), 2 Қос (101-108), 15 Қос (3-18)
