- •Организмдердің қоршаған ортамен байланысын зерттейтін ғылым – экология туралы түсінік.
- •Қазіргі таңдағы экологияның мақсатын айқындау.
- •Экология құрлымдарын сипаттау.
- •Антропогендік факторларды жіктеу.
- •Тірі жүйенің абиотикалық және биотикалық компоненттері.
- •Биотикалық байланыстарды сипаттау.
- •Абиотикалық факторлар. Температуралық факторларын сипаттау.
- •Абиотикалық факторлар. Топырақ факторларының қасиеттері
- •Пойкилотерімділерге сипаттама
- •Гомойотерімділер туралы түсінік
- •Биотикалық байланыстар туралы түсінік
- •Антропогендік факторлар туралы түсінік
- •Популяцияға туралы ұғым.
- •Популяцияға динамикалық сипаттама
- •Популяцияға статистикалық сипаттама
- •Популяцияның жастық және генетикалық құрлымы
- •Популяцияның кеңістік құрлымы
- •Гомеостаз және өзіндік реттелу түсінігі
- •Синэкология – биоценоз ұғымына сипаттама
- •Биоценоздың кеңістік құрлымына сипаттама
- •Трофикалық құрылым туралы түсінік
- •Продуценттер, консументтер және редуценттерге жалпы сипаттама
- •Қоректік торлар туралы түсінік
- •Экожүйенің биологиялық өнімділігі туралы ұғым
- •Таза алғашқы өнім және екінші өнім ұғымдары
- •Экологиялық пирамида түсінігі және оның түрлері.
- •Пирамида саны және оның заңдылықтары
- •Пирамидалық биомасса ережесін сипаттаңыз
- •Экожүйе жер үсті бөліктерінің пирамидалық биомасса ережесіне бағыну теориясы
- •Биогеоценоз және экожүйе ұғымдарына салыстырмалы сипаттама беріңіз
- •Биосфера туралы түсінік. Биосфера - ашық әлемдік жүйе.
- •Биосфера қабаттарына сипаттама беріңіз
- •Биосфера құрамына кіретін тірі және өзге заттарға анықтама беріңіз
- •В. И.Вернадскийдің теориямен тірі заттың негізі биогеохимиялық функциясын талдаңыз
- •Ноосфера туралы түсінік
- •Жер планетасына әлемдік антропогендік әсер механизімін т үсіндіріңіз
- •Озон және озон қабаттары туралы түсінік
- •Озон қабатының бұзылу механизмі. Фреон және галогендер. Фотохимиялық процесс.
- •«Парник эффктісі» туралы түсінік
- •«Парник эффктісінің» құрылу механизімін сипаттаңыз
- •«Қышқылдық жаңбыр» туралы түсінік
- •«Қышқылдық жаңбырдың » құрылу механизімін сипаттаңыз
- •Әлеуметтік экология туралы түсінік
- •Әлемдік экологияның мақсаты және міндеттерін айқындаңыз.
- •1957 Жылы п.Данесроның үш экологиялық заңдарына сипаттама беріңіз.
- •Смогтар және диоксиндерге анықтама беріңіз
- •Адам экологиясы туралы жалпы түсінік
- •Организмнің қоршаған ортаға бейімделу механизімдері: гомеостаз, Анохин теориясы, иммунитет
- •Қр техногенезді даму жолындағы Алматы қаласының ауа бассейінінде ең көп улы зат қандай және оған сипаттама беріңіз
- •Әлемдік су ресурстарының жағдайын сипаттаыңыз
- •Өнеркәсіптің дамуынан қоршаған ортаның ластануын, Өскемен қаласының топырағын ластаушы улы ауыр металдарды мысалға ала отырып көрсетіңіз
- •Ел басы н.Ә.Назарбаевтың 2003 жылғы 3 желтоқсанда №1241 Жарлығымен мақұлданған «қр-ның 2004-2015 жж экологиялық қауіпсіздік тұжырымдамасындағы» экологиялық тәрбие және білім мәселесін сипаттаңыз
- •Ақсу-Жабағылы қорығының ерекшелігін сипаттаңыз
- •Ауыр металдардың адам ағзасына әсерінен туындайтын техногенді ауруларға сипаттама
- •Кансеро-, тетра-, мута-, эмбриогенді заттардың әсерінен туындайтын организмдегі ауруларға сипаттама беріңіз
- •Әртүрлі энергия көздерін, қандай да бір қалдықсыз альтернативті энергия көздерімен алмастыруға бола ма және оны мысалдармен сараптаңыз
- •Арал теңізінің проблемасын п. Данесроның “Адам – биосфера” қарым-қатынасы системасының кері байланыс заңдылығы» түсіндіріңіз
- •Улы токсиканттардың биологиялық әртүрлілікке әсерін сипаттаңыз.
- •Қоршаған ортаны қорғау туралы оон-ның Стокгольм конференциясына (1972 ж.) жасаған сараптаманы сызба нұсқа түрінде беріңіз;
- •Радиацияның, тұқым қуалау қасиетінің құрлымына әсер ету нәтижесінде мутацияға (рак, генетикалық аурулар) әкелуін түсіндіріңіз
- •Экологиялық факторлардың биосферадағы биоәртүрлілікке әсерін сипаттаңыз
- •Күзетілетін зоналар (қорықтар, парктер т.Б.) бірлестіктің тұрақтылығын сақтай ма және оны мысалдармен түсіндіріңіз
- •Гені модификацияланған организмдердің пайдалы, зиянын жақтарын және қр орнын көрсетіңіз;
- •Техногенезді дамудан тұрақты даму типіне көшудегі негізгі қажеттілікті Каспий көлінің жағдайымен түсіндіріңіз
- •Бірлестіктің тұрақтылығына тікелей әсер ететін агрожүйе системасының (топырақтың ластану т.Б.) ықпалын сипаттаңыз;
- •Биологиялық ластанудың негізгі көздері: тамақ және тері жөндеу өнеркәсбі, тұрмыс және өнеркәсіп қоқыстарын тастайтын жерлер және т.Б. Инфекция қоздырғыштарын сипаттаңыз
- •Мұхит, теңіз, көл суларының ластануынан (мұнай, тұздану, пестецидтер, ауыр металдар т.Б.) су биоценозының бұзылуын әсерін көрсетіңіз
- •Тұщы судың антропогенді эвтрофикациялануы (биогенді заттар – азот, фосфор, жуғыш заттар, малшаруашылығының қалдығы т.Б.)
- •Бірлестіктің тұрақтылығына тікелей әсер ететін агрожүйе системасының (топырақтың ластану т.Б.) ықпалын сипаттаңыз
- •Радиациялық сәуленің медицинадағы орнын көрсетіңіз
- •Атом энергиясының маңызды және қауіпті жақтарына сипаттама
- •Әлемдік көлемде таусылатын энергетикалық қорларды альтернативті таусылмайтын қорлармен ауыстыру мәселесіне мысалдармен талдау жасаңыз
- •Адам іс әрекетінің нәтижесі шаңнан болатын әртүрлі пневмокониоз аруларын талдаңыз
- •Диоксин улы заттары организмге қалай түседі және қандай ауру тудыратынын сипаттаңыз;
- •29. Озон қалқанының тірі организмдер үшін маңызын қалай түсінесіз және оған антопогендік әсерді сипаттаңыз.
- •30 . Қала жасыл желектерінің маңызын дәлелдеңіз
- •31. Урбанизациялаудың бүкіл дүниежүзілік елдерге тән үш ортақ белгісін талдаңыз
- •34 .Антропогендік факторлардың әсерінен орманның жоғалуы, яғни биоәртүрліліктің азаюына туындайтын проблеманың себебтерін түсіндіріңіз
- •35. Сынақ полигондарының әлеуметтік жағдайға әсерін қалай түсінесіз және оны сипаттаңыз
- •37 . Арал ауа бассейнінің ластану себебтерін дәлелдеңіз
- •38. Транспорттың ауа бассейнін ластауы
- •39Алакөл: флора мен фауна
- •41 Байқоңыр космодромы және зымырандардың ауа-райына, жерге, ауаға әсерін көрсетіңіз;
- •43Жасанды қанталмастырғыштармен (ксилит, аспартам, сахарин т.Б.) тағамның ластану жолдарын және оның организмдерге әсеріне сипаттама беріңіз
- •44 Кадмий ауыр металдарының организмге түсу жолдарын және оның улы әсерінен болатын ауруларды сипаттап жазыңыз
- •45 Зымырандардың отыны «гептилдің» адам организміне зиянды жақтарын көрсетіңіз
- •46 Рак ауруының өршуіне әкелетін антрофогендік факторларға нақты мысалдар келтіріңіз
- •47 Арал өңірі халықтарының жиі кездесетін аурулардың себебін түсіндіріңіз
- •48 Өнімдердің нитрат және нитриттермен ластану жолдарын және оның адам денсаулығына әсерін сипаттаңыз
- •49 Алматы қаласы тұрғындары санының ұлғаюына байланысты су қалдықтарының проблемасын (Сорбұлақ) қандай жолдармен шешуге болады, түсіндіріңіз
- •50 Жетік техниканың дамуынан туындайтын ірі қалалардағы проблеманны шешу жолдарын көрсетіңіз
- •1Тұрақты даму және оның критерийлеріне сипаттама.
- •2 Жалпы экология бөлімінің құрлымына анықтама
- •3 Тірі жүйенің ұйымдасу деңгейлері. Биологиялық компоненттерге анықтама Экологиялық факторларды жіктеу.
- •4 Гомойо- және пойкилотерімділерге салыстырмалы сипаттама
- •6 В.Н. Беклимишев (1951) бойынша биотикалық байланыстарды жіктеу
- •8 Популяцияға негізгі сипаттамаларына анықтама беріңіз
- •9 Түрлік құрлымы сипаттайтын көрсеткіштер. Доминанттар мен эдификаторлардың ролі.
- •12 Қоректік тізбектегі жылу энергиясының ағымын сипаттаңыз
- •13 Бірінші, екінші және үшінші трофикалық деңгейлерге анықтама беріңіз
- •14 Автотрофтар, гетеротрофтоар, редуценттерге сипаттама.
- •10 Этологиялық құрылымға анықтама
- •15 Популяция құрылымына анықтама
- •16 Биоценоз құрлымын жіктеңіз
- •17 Пирамида саны туралы ұғымға сараптама
- •18 Мутация, генотип және фенотипке анықтама
- •19 Су өсімдіктері туралы түсінік және гидро-, гигро- және ксерофиттерге анықтама.
- •20 Экологиялық адаптацияға анықтама. Адаптация түрлері.
- •21 Биоценоз, экожүйе және биогеоценоз түсінігіне жалпы сипаттама
- •22 Биогеоценоз (экожүйе) құрлымын схемамен көрсете отырып түсіндіріңіз
- •23 Бірлестіктің жалпы биомасса жинақтау процесіне сипаттама
- •24 В. И. Вернадский бойынша планетадағы тірі заттың негізгі сипаты, спецификалық қасиеттері мен ерекшеліктері туралы ұғымды түсіндіріңіз
- •25 Озон қабаттарының бұзылуына байланысты өткізілген әлемдік шаралар
- •26 Озон тесігінің пайда болуынан биосферада елеулі өзгерістер
- •27 Озон қабатының бұзылу процесіне әкелетін антропогендік әсер
- •28 Б.Коммонер бойынша (1974ж.), адамзаттың экологиялық процестерге араласуының негізгі этаптарын көрсеттіңіз.
- •33 Рекреационды зоналарға сипаттама
- •34 Мегаполис түсінігіне анықтама беріңіз
- •35 Қала жасыл желектерінің маңызы
- •36 Қалдық проблемасы. Қоқыс көбеюінің басты себептерін талдаңыз
- •37 Эльтонның «экологиялық жарылыс» түсінігіне анықтама бере отырып оны мысалдармен талдаңыз. Жауар жалпы жарылыс жайлы
- •38 Мелиорацияға анықтама және оның түрлеріне сипаттама
- •39 Табиғи және агроэкожүйеге салыстырмалы сипаттама
- •40Табиғи экожүйеден агроэкожүйенің айырмашылығы
- •41 Қоршаған ортаның шумен ластануынан кейінгі, адам денсаулуғының өзгерісін (н.М.Сеченев пен н.П.Павловтың теориялары) сипатаңыз
- •42 Денсаулық және оның көрсеткіштеріне сипаттама
- •43 Шаң және шаңмен ластанудан туындайтын әртүрлі пневмокониоз ауруларға сипаттама
- •44 Қоршаған ортаның өнеркәсіп қалдықтарымен ластануына сипаттама
- •45 Радиоактивті көріністерге: нуклидтер, иозотоптартар, радиоактиті заттар, иондаушы сәулелер, сыртқы және ішкі сәулелену түсінігіне анықтама.
- •46 Тірі организмдердің радиосезімталдық және радиорезистенттіліке анықтама беріңіз
- •47 Табиғи және жасанды радиациялық фонға сипаттама
- •48 Қр радиоэкологиялық мәселелер
- •49 Адам денсаулығына әсер ететін ластаушы заттар: ксенобиотиктерге анықтама
- •50 Адам денсаулығына әсер ететін факторларды сараптаңыз
Атом энергиясының маңызды және қауіпті жақтарына сипаттама
Атом энергия бұлағы. 1903 жылы радий элементінің үздіксіз жылу шығарып тұратынын оқымыстылар ашқан. Осы жылдан бастап, ең алғаш рет атом энергиясы бар екенін оқымыстылар тапты, оны адам өміріне қолдану тәсілдерін зерттеп, ғажайып жаңалық жасады. Атом энергиясын осы күнгі кең пайдаланып отырған көмір және мұнай, газ энергиясымен салыстырғанда олардың арасында айырмашылық тым алшақ. Көмір немесе мұнай жанғанда ең жоғарғы температура 2 мың градусқа дейін көтеріледі. Уран ядросының бөлшектерінің ұшу жылдамдығында миллиондаған градусқа жетеді.
Қазақстан энергетикасы ерте ме, кеш пе, әйтеуір осы жолды таңдары анық. Бұл ретте көмірсутегімен салыстырғанда атом энергетикасының үлкен экономикалық тартымдылығы шешуші рөл ойнауы тиіс. Алып қорлары барына қарамастан уақыт өте келе көмірсутегі энергия тасымалдағыштарының сарқыла бастайтыны, сондай-ақ парникті шығындыларды шектеу мен қоршаған ортаны қорғау бойынша халықаралық стандарттарды сақтауға байланысты экологиялық құрамдас бөліктері де соған итермелейді. Атом энергиясы – адам өмірінде маңызды орын алады. Энергия жеткілікті болғанда қоғамның дамуы қарыштап алға басады. Оған жиырмасыншы ғасыр дәлел. Бүгінгі күнгі негізгі энергия қоры болып саналатын – көмір, мұнай, газ бір кезде өзінің шегіне жетуі мүмкін. Соны болжай білген ғалымдар энергия көзін ашты. Бұл – атом энергиясы. Атом энергиясы адам өмірінде кең қолданылатын энергия түріне айналып келеді. Бұл энергия түрімен жұмыс істегенде, оның адам ағзасына тигізетін әсерін және соған байланысты физиологиялық өзгерістерді біліп, денсаулықты сақтау маңызды мәселе.
Әлемдік көлемде таусылатын энергетикалық қорларды альтернативті таусылмайтын қорлармен ауыстыру мәселесіне мысалдармен талдау жасаңыз
Табиғи қорлар - бұл табиғат элементтері. Табиғи қорлар пайдаланылатын және қайта өңделетін табиғатты пайдаланудың басты объектісі. Табиғи қорлардың пайдаланылуымен қатар жүретін табиғи ортаның сапасын сақтауға бағыттанған іскерлік қалыптасқан (табиғатты қорғау проблемаларын шешу).Қорлардың табиғи шығу тегін, үлкен экономикалық мағынасын ескере отырып табиғи қорлардың келесідегі жіктеулерін көрсетуге болады: 1) Табиғи (генетикалық) жіктеу: минералды (пайдалы қазбалар), су, жер (топырақ), өсімдік (орман), жануарлар әлемі, климаттық, табиғи процестер қуатының қорлары (күн сәулесі, жердің ішкі жылуы, жер қуаты және т.б.). Көбіне өсімдіктер мен жануарлар әлемі биологиялық қорларға біріктіріледі. 2) Табиғи қорлардың экологиялық жіктелуі қордың таусылуы мен қалпына оралуына негізделеді. «Таусылу» деген ұғымға табиғи қорлардың көлемі мен қорына байланысты шаруашылықта алынуы жатады. Осы ерекшеліктеріне сай қорларды бөледі: *таусылмайтын қорлар адамдар пайдаланған уақытта дәл қазір немесе таяу уақытта таусылмайтыны анық қорлар (күн қуаты, жердегі ішкі жылуы, су қуаты, ауа); *таусылатын, бұрынгы қалпына келмейтін қорлар, үздіксіз экономикалық пайдалануға байланысты одан әрі алуға келмейтін және бұған қоса қалпына келтіру мүмкіндігі жоқ қорлар (минералды қорлар); * таусылатын, бірақ қалпына келетін қорлар, қайтадан қалпына келу мүмкіндігі бар, қорлар көбейту немесе басқа да табиғи циклдар арқылы, мысалы, флора, фауна, су қорлары.Бұл топқа өте жәй қалпына келетін қорларды атап өту керек, жер құнары, жоғары сапалы ағашы бар орман қоры.