- •Организмдердің қоршаған ортамен байланысын зерттейтін ғылым – экология туралы түсінік.
- •Қазіргі таңдағы экологияның мақсатын айқындау.
- •Экология құрлымдарын сипаттау.
- •Антропогендік факторларды жіктеу.
- •Тірі жүйенің абиотикалық және биотикалық компоненттері.
- •Биотикалық байланыстарды сипаттау.
- •Абиотикалық факторлар. Температуралық факторларын сипаттау.
- •Абиотикалық факторлар. Топырақ факторларының қасиеттері
- •Пойкилотерімділерге сипаттама
- •Гомойотерімділер туралы түсінік
- •Биотикалық байланыстар туралы түсінік
- •Антропогендік факторлар туралы түсінік
- •Популяцияға туралы ұғым.
- •Популяцияға динамикалық сипаттама
- •Популяцияға статистикалық сипаттама
- •Популяцияның жастық және генетикалық құрлымы
- •Популяцияның кеңістік құрлымы
- •Гомеостаз және өзіндік реттелу түсінігі
- •Синэкология – биоценоз ұғымына сипаттама
- •Биоценоздың кеңістік құрлымына сипаттама
- •Трофикалық құрылым туралы түсінік
- •Продуценттер, консументтер және редуценттерге жалпы сипаттама
- •Қоректік торлар туралы түсінік
- •Экожүйенің биологиялық өнімділігі туралы ұғым
- •Таза алғашқы өнім және екінші өнім ұғымдары
- •Экологиялық пирамида түсінігі және оның түрлері.
- •Пирамида саны және оның заңдылықтары
- •Пирамидалық биомасса ережесін сипаттаңыз
- •Экожүйе жер үсті бөліктерінің пирамидалық биомасса ережесіне бағыну теориясы
- •Биогеоценоз және экожүйе ұғымдарына салыстырмалы сипаттама беріңіз
- •Биосфера туралы түсінік. Биосфера - ашық әлемдік жүйе.
- •Биосфера қабаттарына сипаттама беріңіз
- •Биосфера құрамына кіретін тірі және өзге заттарға анықтама беріңіз
- •В. И.Вернадскийдің теориямен тірі заттың негізі биогеохимиялық функциясын талдаңыз
- •Ноосфера туралы түсінік
- •Жер планетасына әлемдік антропогендік әсер механизімін т үсіндіріңіз
- •Озон және озон қабаттары туралы түсінік
- •Озон қабатының бұзылу механизмі. Фреон және галогендер. Фотохимиялық процесс.
- •«Парник эффктісі» туралы түсінік
- •«Парник эффктісінің» құрылу механизімін сипаттаңыз
- •«Қышқылдық жаңбыр» туралы түсінік
- •«Қышқылдық жаңбырдың » құрылу механизімін сипаттаңыз
- •Әлеуметтік экология туралы түсінік
- •Әлемдік экологияның мақсаты және міндеттерін айқындаңыз.
- •1957 Жылы п.Данесроның үш экологиялық заңдарына сипаттама беріңіз.
- •Смогтар және диоксиндерге анықтама беріңіз
- •Адам экологиясы туралы жалпы түсінік
- •Организмнің қоршаған ортаға бейімделу механизімдері: гомеостаз, Анохин теориясы, иммунитет
- •Қр техногенезді даму жолындағы Алматы қаласының ауа бассейінінде ең көп улы зат қандай және оған сипаттама беріңіз
- •Әлемдік су ресурстарының жағдайын сипаттаыңыз
- •Өнеркәсіптің дамуынан қоршаған ортаның ластануын, Өскемен қаласының топырағын ластаушы улы ауыр металдарды мысалға ала отырып көрсетіңіз
- •Ел басы н.Ә.Назарбаевтың 2003 жылғы 3 желтоқсанда №1241 Жарлығымен мақұлданған «қр-ның 2004-2015 жж экологиялық қауіпсіздік тұжырымдамасындағы» экологиялық тәрбие және білім мәселесін сипаттаңыз
- •Ақсу-Жабағылы қорығының ерекшелігін сипаттаңыз
- •Ауыр металдардың адам ағзасына әсерінен туындайтын техногенді ауруларға сипаттама
- •Кансеро-, тетра-, мута-, эмбриогенді заттардың әсерінен туындайтын организмдегі ауруларға сипаттама беріңіз
- •Әртүрлі энергия көздерін, қандай да бір қалдықсыз альтернативті энергия көздерімен алмастыруға бола ма және оны мысалдармен сараптаңыз
- •Арал теңізінің проблемасын п. Данесроның “Адам – биосфера” қарым-қатынасы системасының кері байланыс заңдылығы» түсіндіріңіз
- •Улы токсиканттардың биологиялық әртүрлілікке әсерін сипаттаңыз.
- •Қоршаған ортаны қорғау туралы оон-ның Стокгольм конференциясына (1972 ж.) жасаған сараптаманы сызба нұсқа түрінде беріңіз;
- •Радиацияның, тұқым қуалау қасиетінің құрлымына әсер ету нәтижесінде мутацияға (рак, генетикалық аурулар) әкелуін түсіндіріңіз
- •Экологиялық факторлардың биосферадағы биоәртүрлілікке әсерін сипаттаңыз
- •Күзетілетін зоналар (қорықтар, парктер т.Б.) бірлестіктің тұрақтылығын сақтай ма және оны мысалдармен түсіндіріңіз
- •Гені модификацияланған организмдердің пайдалы, зиянын жақтарын және қр орнын көрсетіңіз;
- •Техногенезді дамудан тұрақты даму типіне көшудегі негізгі қажеттілікті Каспий көлінің жағдайымен түсіндіріңіз
- •Бірлестіктің тұрақтылығына тікелей әсер ететін агрожүйе системасының (топырақтың ластану т.Б.) ықпалын сипаттаңыз;
- •Биологиялық ластанудың негізгі көздері: тамақ және тері жөндеу өнеркәсбі, тұрмыс және өнеркәсіп қоқыстарын тастайтын жерлер және т.Б. Инфекция қоздырғыштарын сипаттаңыз
- •Мұхит, теңіз, көл суларының ластануынан (мұнай, тұздану, пестецидтер, ауыр металдар т.Б.) су биоценозының бұзылуын әсерін көрсетіңіз
- •Тұщы судың антропогенді эвтрофикациялануы (биогенді заттар – азот, фосфор, жуғыш заттар, малшаруашылығының қалдығы т.Б.)
- •Бірлестіктің тұрақтылығына тікелей әсер ететін агрожүйе системасының (топырақтың ластану т.Б.) ықпалын сипаттаңыз
- •Радиациялық сәуленің медицинадағы орнын көрсетіңіз
- •Атом энергиясының маңызды және қауіпті жақтарына сипаттама
- •Әлемдік көлемде таусылатын энергетикалық қорларды альтернативті таусылмайтын қорлармен ауыстыру мәселесіне мысалдармен талдау жасаңыз
- •Адам іс әрекетінің нәтижесі шаңнан болатын әртүрлі пневмокониоз аруларын талдаңыз
- •Диоксин улы заттары организмге қалай түседі және қандай ауру тудыратынын сипаттаңыз;
- •29. Озон қалқанының тірі организмдер үшін маңызын қалай түсінесіз және оған антопогендік әсерді сипаттаңыз.
- •30 . Қала жасыл желектерінің маңызын дәлелдеңіз
- •31. Урбанизациялаудың бүкіл дүниежүзілік елдерге тән үш ортақ белгісін талдаңыз
- •34 .Антропогендік факторлардың әсерінен орманның жоғалуы, яғни биоәртүрліліктің азаюына туындайтын проблеманың себебтерін түсіндіріңіз
- •35. Сынақ полигондарының әлеуметтік жағдайға әсерін қалай түсінесіз және оны сипаттаңыз
- •37 . Арал ауа бассейнінің ластану себебтерін дәлелдеңіз
- •38. Транспорттың ауа бассейнін ластауы
- •39Алакөл: флора мен фауна
- •41 Байқоңыр космодромы және зымырандардың ауа-райына, жерге, ауаға әсерін көрсетіңіз;
- •43Жасанды қанталмастырғыштармен (ксилит, аспартам, сахарин т.Б.) тағамның ластану жолдарын және оның организмдерге әсеріне сипаттама беріңіз
- •44 Кадмий ауыр металдарының организмге түсу жолдарын және оның улы әсерінен болатын ауруларды сипаттап жазыңыз
- •45 Зымырандардың отыны «гептилдің» адам организміне зиянды жақтарын көрсетіңіз
- •46 Рак ауруының өршуіне әкелетін антрофогендік факторларға нақты мысалдар келтіріңіз
- •47 Арал өңірі халықтарының жиі кездесетін аурулардың себебін түсіндіріңіз
- •48 Өнімдердің нитрат және нитриттермен ластану жолдарын және оның адам денсаулығына әсерін сипаттаңыз
- •49 Алматы қаласы тұрғындары санының ұлғаюына байланысты су қалдықтарының проблемасын (Сорбұлақ) қандай жолдармен шешуге болады, түсіндіріңіз
- •50 Жетік техниканың дамуынан туындайтын ірі қалалардағы проблеманны шешу жолдарын көрсетіңіз
- •1Тұрақты даму және оның критерийлеріне сипаттама.
- •2 Жалпы экология бөлімінің құрлымына анықтама
- •3 Тірі жүйенің ұйымдасу деңгейлері. Биологиялық компоненттерге анықтама Экологиялық факторларды жіктеу.
- •4 Гомойо- және пойкилотерімділерге салыстырмалы сипаттама
- •6 В.Н. Беклимишев (1951) бойынша биотикалық байланыстарды жіктеу
- •8 Популяцияға негізгі сипаттамаларына анықтама беріңіз
- •9 Түрлік құрлымы сипаттайтын көрсеткіштер. Доминанттар мен эдификаторлардың ролі.
- •12 Қоректік тізбектегі жылу энергиясының ағымын сипаттаңыз
- •13 Бірінші, екінші және үшінші трофикалық деңгейлерге анықтама беріңіз
- •14 Автотрофтар, гетеротрофтоар, редуценттерге сипаттама.
- •10 Этологиялық құрылымға анықтама
- •15 Популяция құрылымына анықтама
- •16 Биоценоз құрлымын жіктеңіз
- •17 Пирамида саны туралы ұғымға сараптама
- •18 Мутация, генотип және фенотипке анықтама
- •19 Су өсімдіктері туралы түсінік және гидро-, гигро- және ксерофиттерге анықтама.
- •20 Экологиялық адаптацияға анықтама. Адаптация түрлері.
- •21 Биоценоз, экожүйе және биогеоценоз түсінігіне жалпы сипаттама
- •22 Биогеоценоз (экожүйе) құрлымын схемамен көрсете отырып түсіндіріңіз
- •23 Бірлестіктің жалпы биомасса жинақтау процесіне сипаттама
- •24 В. И. Вернадский бойынша планетадағы тірі заттың негізгі сипаты, спецификалық қасиеттері мен ерекшеліктері туралы ұғымды түсіндіріңіз
- •25 Озон қабаттарының бұзылуына байланысты өткізілген әлемдік шаралар
- •26 Озон тесігінің пайда болуынан биосферада елеулі өзгерістер
- •27 Озон қабатының бұзылу процесіне әкелетін антропогендік әсер
- •28 Б.Коммонер бойынша (1974ж.), адамзаттың экологиялық процестерге араласуының негізгі этаптарын көрсеттіңіз.
- •33 Рекреационды зоналарға сипаттама
- •34 Мегаполис түсінігіне анықтама беріңіз
- •35 Қала жасыл желектерінің маңызы
- •36 Қалдық проблемасы. Қоқыс көбеюінің басты себептерін талдаңыз
- •37 Эльтонның «экологиялық жарылыс» түсінігіне анықтама бере отырып оны мысалдармен талдаңыз. Жауар жалпы жарылыс жайлы
- •38 Мелиорацияға анықтама және оның түрлеріне сипаттама
- •39 Табиғи және агроэкожүйеге салыстырмалы сипаттама
- •40Табиғи экожүйеден агроэкожүйенің айырмашылығы
- •41 Қоршаған ортаның шумен ластануынан кейінгі, адам денсаулуғының өзгерісін (н.М.Сеченев пен н.П.Павловтың теориялары) сипатаңыз
- •42 Денсаулық және оның көрсеткіштеріне сипаттама
- •43 Шаң және шаңмен ластанудан туындайтын әртүрлі пневмокониоз ауруларға сипаттама
- •44 Қоршаған ортаның өнеркәсіп қалдықтарымен ластануына сипаттама
- •45 Радиоактивті көріністерге: нуклидтер, иозотоптартар, радиоактиті заттар, иондаушы сәулелер, сыртқы және ішкі сәулелену түсінігіне анықтама.
- •46 Тірі организмдердің радиосезімталдық және радиорезистенттіліке анықтама беріңіз
- •47 Табиғи және жасанды радиациялық фонға сипаттама
- •48 Қр радиоэкологиялық мәселелер
- •49 Адам денсаулығына әсер ететін ластаушы заттар: ксенобиотиктерге анықтама
- •50 Адам денсаулығына әсер ететін факторларды сараптаңыз
Популяцияға статистикалық сипаттама
Демография дегеніміз халық туралы ғылым. Халық санының өзгеруін, оның территориялық ауысуы мен құрамын осы өзгерістерін себептері мен салдарын олардың әлеуметтік экономикалық факторлармен байланыстарын зерттейді. *Демографиялық тарихтағы ерекше феноменге демографиялық жарылыс (60-80 ж. ж) жатады.Әлемдегі жыл сайынғы халық санының өсуі: 1000 жыл бұрын-10/1 бөлігінің %.XX ғасыр басында-0,7 %. *-1 %. *60 ж. аяғында-2,1 %. *1970-1975 ж.-2,0 %. *1980-1985 ж.-1,7 %. *1979-1981 ж. ж. 40 жасқа дейінгі «орта» әйелдің бала саны 4,4 тен 2,2 дейін түсті. Ауылда 2,6 жоғары, ал қалада 1,8 төмен көрсеткіштерді береді.
*Адамдарда жас кезінен бастап, демографиялық мінез-құлық қалыптасады, ол өмірінің барысында ереже болып қалады. *Демографиялық жағдайларға келесідей факторлар кіреді: әлемде 3,3 млрд. адам күн сайын тоймайды және 5000 млн. ашығады. *1 млрд. астам- кедейшілік шегінде тұ *0,5 млрд.-жартылайә немесе толық жұмыссыз. *0,8 млрд. астам ересектер сауатсыз. *0,2 млрд.-бала мектепке бармайды.
Популяцияның жастық және генетикалық құрлымы
Популяцияның жыныстық құрылымы Жыныстық құрылым – популяциядағы особтардың жыныстық ара салмағы. Жыныстық арасалмағы түрлердің генетикалық заңдары мен қоршаған орта ықпалына байланысты құрылады. Жыныстық құрылым бейімдеушілік сипатта. Популяцияның жастық құрылымы Популяциядағы жастық топтардың қосындысы (жоғарғы,орташа,кіші). Өсімдіктің тіршілік ауысуында ауысым мен жас жағдайын бөлуге болады.Түрлердің жас ерекшеліктеріне байланысты бөлінуі оның жастық спекуторы болады. Жас жануарларда әртүрлі генерация және ұрпақтар болады. Генерация – бір жылдағы және бір мезгілдегі туған «бауырлар» мен «сіңлілер» қосындысы. Ұрпақтар – бір жылдағы барлық генерацияның барлық қосындысы. Популяцияның кеңістік құрылымы Особьтардың белгілі бір территорияда немесе акваторияда сандық және популяцияның құрамының сапалық таралуы оның кеңістіктік құрылымы деп аталады. Популяцияның кеңістіктік құрылымы тұрғындардың «әлеуметтік ұйымымен» сипатталады. 1. Жалғыз немесе отбасылық. 2.Топтық.
Жалғыздық немесе отбасылықта сол жер бөліктерін бір дараның немесе отбасының қолданады. Жалғыз тіршілік ету сипаты су түбіндегі тұрғылықты су жануарларына тән. Отбасының иемделген территориясы қорғалады - ол экскременттерімен, зәрімен, дене бездерінен бөлінетін өткір иісті сұйықтықтарымен, дыбыстарымен немесе айғайларымен «белгіленеді» (жыртқыш сүтқоректілер, тышқантекті кеміргіштер, құстар т.б.).
Популяцияның кеңістік құрлымы
Популяцияның кеңістік құрылымы Особьтардың белгілі бір территорияда немесе акваторияда сандық және популяцияның құрамының сапалық таралуы оның кеңістіктік құрылымы деп аталады. Популяцияның кеңістіктік құрылымы тұрғындардың «әлеуметтік ұйымымен» сипатталады. 1. Жалғыз немесе отбасылық. 2.Топтық. Жалғыздық немесе отбасылықта сол жер бөліктерін бір дараның немесе отбасының қолданады. Жалғыз тіршілік ету сипаты су түбіндегі тұрғылықты су жануарларына тән. Отбасының иемделген территориясы қорғалады - ол экскременттерімен, зәрімен, дене бездерінен бөлінетін өткір иісті сұйықтықтарымен, дыбыстарымен немесе айғайларымен «белгіленеді» (жыртқыш сүтқоректілер, тышқантекті кеміргіштер, құстар т.б.). Кеңістікті топтық қолдану. Олар мына төмендегі негізгі формалар: 1.Жартылай колониялар. 2.Колониялар. 3.Отарлар.Үйірлер. Жартылай колониялар (кіші егеуқұйрықтар, гагалар және көптеген басқалар).Бұндай отбасында өз баспаналары болады (ұялар,індер). Жартылай колонияларда өздерінің шекаралары болады. Келген жаумен күресуге бірлесе шығады (сигналдық жүйе арқылы, беймаза қышқыруларен және т.б.). Колониялар – бұл тек территориядағы азық – түліктерді ғана емес, сонымен бірге мекен етуші баспаналарын да бірге қолданады (қоғамдық жәндіктер: аралар, құмырсқалар, ұшқыш мысықтар), ұя салушы шағалалар мен бакландар. Отарлар (үйірлер) – шегірткелер, балықтар. Құстардың миграциясы кезінді және көшу кезінде үйір құрады, ал тұяқтылар – отар құрады. Отарлар мен үйірлер қоректену ресурстары пайдалану барысында үнемі араласып жүреді.Олардың көлемі әртүрлі болады. Тұяқты жануарлардың отарлары көктем кезінде ұрпақ өрбіту үшін қажетті ұсақты топтарға – парцелдарға бөлінеді. Тышқантектес кемірушілерде мұндай топтар үлкен отбасы, ал жарқанаттарда – кландар (20 – 30 осбьқа дейін), ал арыстандарда – прайдтар (5 – 10) деп аталады.