100 Р. К. Шәехова

Эчтәлекне планлаштырганда, өлкәннәр белән балаларның

үзара мөгамәләләренең төрле формаларын файдалануны

күздә тоту мөмкин: турыдан-туры, турыдан-туры булмаган бе-

лем бирү, тигез хокуклы хезмәттәшлек. Турыдан-туры белем

бирүдә тәрбияче актив позициядә тора, балалар мөстәкыйль

рәвештә үзләштерә алмаган эчтәлекне ача (шәһәрнең символ-

ларын күрсәтә, истәлекле урыннары, тарихы турында сөйли).

Аларга бирелгән мәгълүматны үзләштерергә ярдәм итәргә

кирәк. Өлкәннәр белән балаларның һәм балаларның үзара

партнёрлык эшчәнлеге үзләштерүнең төрле этапларында еш-

рак файдаланыла, бу – эчтәлекнең үзенчәлегенә һәм балалар-

ның тәҗрибәсенә бәйле.

Баланың аңы өлкәннәр һәм яшьтәшләре белән уртак

эшчәнлектә генә түгел, ә мөстәкыйль эшчәнлектә дә үсә. Шуңа

күрә тәрбиячегә төркемдә баланың үзлегеннән үсеш процес-

сына, мөстәкыйль иҗади башлангычларына этәргеч көч булып

торган предметлы-үстерелешле мохит оештыру мөһим. Төрле

яшьтәге балалар белән тәрбия һәм белем бирү процессын

планлаштыруның үзенчәлекләре бар. Кечкенәләр, уртанчылар,

зурлар төркемнәрендә белем бирү процессы күбесенчә ирек-

ле формаларда оештырылса, мәктәпкә әзерлек төркемендә

махсус оештырылган өйрәтү шөгыльләренә мөһим урын

бирелә. Шөгыльләрдә уку-укыту методик комплектын кулла-

ну, укыту һәм уен бурычларын кертү белем бирү эшчәнлеге

элементларының үсешенә (бурычны кабул итәргә өйрәнү,

инструкция буенча эш итү, үз-үзеңне тикшереп торуга)

ярдәм итә. Ләкин бу очракта оештырылган белем бирүнең

ролен арттырмаска кирәк. Яшь үзенчәлекләре буенча, бала-

ларга тормышчан вакыйгаларны күзәтү, билгеле әйберләр

белән эш итү, уен һәм ярыш характерындагы эшчәнлек ае-

руча якын.

Тәрбия һәм белем бирү процессын проектлаштырган-

да, мәктәпкәчә белем бирү учреждениесе педагогларының

(тәрбиячеләр, логопедлар, физик культура инструкторлары,

Төбәкнең мәктәпкәчә белем бирү программасы 101

музыка җитәкчеләре, өстәмә белем бирү педагогларының)

эшчәнлеген планлаштыру аша берләштерү мөһим. Мәктәпкә-

чә мәгарифнең төбәк программасын тормышка ашыруда пе-

дагоглар эшчәнлеге эчтәлеген үзара килешү буенча система-

лы эш алып бару зарур. Балаларның билгеле бер эчтәлекне

үзләштерүләре йомгаклау вакыйгасы – ял вакыты, бәйрәм,

спектакль, күргәзмәләр оештыру белән тәмамланырга мөмкин.

Анда балалар алган белемнәрен йомгаклыйлар, үзләренең

уңышларын күрсәтәләр. Әгәр дә сценарийга алынган бе-

лемнәрне куллануны таләп итүче ярыш моментлары, викто-

рина элементлары, гамәли биремнәр кертелсә, бу чаралар ба-

лалар бакчасындагы педагогик процесс барышын күзәтүнең

үзенчәлекле ысулы булып тора ала. Мәсәлән, «Безнең шәһәр

транспорты» проекты команданың ата-аналар катнашындагы

уен ярышы рәвешендәге «Шәһәр урамнарындагы куркыныч-

сызлык» музыкаль-спорт күңел ачу чарасы белән тәмамланырга

мөмкин.

Тәрбия һәм белем бирү процессын проектлаштыруга ин-

теграцияле якын килүне куллануның үз өстенлекләре бар:

үсеш һәм белем бирү бурычлары эчтәлекле-мәгънәви кырның

үзәге булып тора, бу – бала эшчәнлегенең нигезен ныгыта,

үсеш нәтиҗәлелеген көчәйткәндә балаларга булган психоло-

гик йөкләнешне киметүне тәэмин итә; мөстәкыйльлек һәм ак-

тивлык дәрәҗәләренең көчәюенә, әйләнә-тирә турында тулы

күзаллаулар формалашуга мөмкинлек бирә. Педагогик процес-

ста катнашучыларның үзара ярдәм итешүләре тәэмин ителә,

баланың үсешенә бердәм караш булдырыла. Балаларның

уңышы ата-аналарның казанышына әйләнә.