53.Ком, нет, орг , инфо, биз домендеріне мысал келітріңіз

Com домені – домен атауларының ішіндегі дәрежесі жоғары домен болып саналады. Қысқартылған сөзінің мағынасы – «коммерциялық» дегенннен шығады. 1985 жылы енгізілген. Мысал ретінде мына сайттарды атап өтсе болады: youtube.com , kazlotto.com, vk.com

Net домені – жалпы қолданыстағы домендік атау. «желі» дегенді білдіреді. Көбіне, интернет провайдерлер, желілік мекемелер қолданады. Тіркеуде шектеуі жоқ. Бұл домен де com секілді 1985 жылдан бері ашылған. Мәселен, zaycev.net, zonakz.net

Org – жалпы қолданыстағы домен. Бастапқыда коммерциялық емес ұйымдарға арналған болатын. Қазіргі таңда шектеу жоқ. Бұл домен де 1985 жылы қолданысқа енгізілген. Енді осы доменді қолданып жүрген сайттарға тоқталсақ: Wikipedia.org, bigtorrents.org, azattyq.org

Info – 2001 жылы тіркелген. Жалпы қолданысқа арналған домендік атау. Бастапқыда ақпараттық сайттарған ғана рұқсат болса, қазір еш шектеу жоқ. 3-63 символға дейінгі сөздерге ғана рұқста етілген. Мысалы: facecom.info, sawab.info, aforizm.info, baursak.info

Biz – жалпықұрылымдық бизнес-структураларға арналған домендік атау. Ағылшынның «business» сөзінен қысқартылып алыған. Екінші дәрежелі домендер ғана тіркеле алады. Түрлі қолданушылар қарай алады. Мәселен, bel.biz , rynok.biz, borodino.biz

54.Ұлтттық домендерді дамытуың жалпы үрдістері

2012 жылдың 1 сәуірінен бастап Қазақтсандағы екінші домен іске қосылы. Бұрын тек қана кз болса, енді оның қатарына қаз домені де жұмысын бастады. «Жаңадан енгізіліп отырған «.ҚАЗ» домені интернет адресаттарға қазақ тілінде жұмыс істеуге толық мүмкіндік береді. Біз осы қадамның барысында 2 жыл бойы техникалық және ұйымдастырушылық жұмыстарының барлығын атқардық. Барлық халықаралық ұйымдардың шарттарына қол жеткіздік. Ендігі күні рәсімдеу жұмысының барлығы аяқталып бітті. Бүгінгі күні «.ҚАЗ» доменінің жұмысын жан-жақты тестілеу жүргізілуде. Қазірдің өзінде тексеріп көргісі келетіндер http://тест.қаз интернеттегі мекенжайына кіріп, жаңа атаудың жұмысын тексере алады. Тоқтала кететін жайт, Интернет желісіндегі мекен жайда ұлттық әліпби белгілерін пайдалану азаматтардың Ғаламтор арқылы ана тілін пайдалану құқығын іске асыруға мүмкіндік береді. Ал бұған дейінгі тәжірибелерді ескерсек, Ресей «.РФ» доменін, Сербия «.СБ» доменін кирилицалық доменге айналдырып пайдаланып келген болатын. Ендеше «.ҚАЗ» доменін пайдаланатын Қазақстан әлемдегі кирилицалық доменді енгізген үшінші ел. Kz домені – Қазақстандық сайттарға арналған. 1994 жылдың 19 қыркүйегінен бері жұмыс дасап келеді. Басты талаптары – тек Қазақстандық пайдаланушы ғана тіркеле алады. Massaget.kz , baq.kz , masa.kz сайттары қолданып келеді.

55.Қазақстандағы кз доменін басқару, және реттеумен қандай ұйымдар айналасады?

Домен деген – ол сіздің сай¬тыңыздың тіркеуден өткен атауы. Домендер екі үлкен бөлікке бөлінеді: Біріншісі – жалпы пайдаланатын домендер (generic TLD немесе gTLD) және екіншісі – ұлттық екі әріпті домендер (country code TLD немесе ccTLD). Жалпы пайдаланатын домендерге COM, NET, ORG, INFO, BIZ, MUSEUM, NAME, AERO, COOP, PRO, INT, GOV және басқа да домендер жатады.

Қазіргі сәтте ISO 3166-1 халық¬аралық стандартқа сәйкес, елдер мен аумақтардың екі әріпті кодтар саны бойынша ұлттық домендер (KZ– Қа¬зақстан, RU – Ресей үшін, DE – Германия үшін, UK – Ұлыбритания үшін) пайдаланылады. Ұлттық домендерді басқару бойынша өкілеттік елдердің интернет-қауымдастықтарының келісімдері бо-йынша беріледі.

Ұлттық домендерді дамытудың жалпы үрдістері мынадай: бірінші¬ден, академиялық желілерден ұлт¬тық домендердің операторлар (про¬вай¬дерлер) бірлестігіне өтуі, сон-дай-ақ қатар тіркеу ережелерін да¬йын¬дауға елдің интернет-қауым¬дас¬ты¬ғы¬ның қа-тысуы: нарықтың кә¬сіби қа¬тысу¬шы¬лары, тұтынушылар, қо¬ғам¬дық (кейде үкіметтік) ұйымдар; екіншіден, домендік атауларды тіркеуде операторлар қатысуының коммерциялық кестелерін дайындау; үшіншіден, домендерді тіркеудің ашық ережелеріне біртіндеп өтуі, шектеулердің алынуы.

Қазақстанда KZ доменін басқару және реттеумен екі ұйым айналысады. Аталған доменнің техникалық жағынан жұмыс істеуіне жауапты Қазақ желілік ақпарат орталығы мен құрамында ұлттық доменді тіркеу және дамыту идеологиясын әзірлеумен айналысатын қазақстандық ІТ-компаниясының қауымдастығы болып табылады. Арнайы домендік атауларға:

мемлекеттік мекеме/кәсіпорын ретінде тіркеу туралы тиісті куәлігі бар мемлекеттік ұйымдар үшін – МЕМ.ҚАЗ; білім беру қызметін жүзеге асыруға лицензиясы бар білім беру мекемелері үшін – БIЛ.ҚАЗ;ҚР да тіркеу туралы тиісті куәлігі бар коммерциялық ұйымдар үшін – КОМ.ҚАЗ;

коммерциялық емес ұйымдар және жобалар үшін – ҚАУ. ҚАЗ;

қорғаныс министрлігі үшін – ҚОР. ҚАЗ;

байланыс кәсіпорындары үшін – БАЙ. ҚАЗ жатады.