33. Токорлық өңдеу(жону). Токорлық өңдеу кезінде жасалатын операциялар.
Жону — айналмалы, спиральды және бұрама пішінді дайындамалардың сыртқы беттерін кескіш құралмен жонып өңдеу процесі.
жону білдегінде айналма денелі дайындамалардың сыртқы беттерін оңдеу;
айналмалы денелердің сыртқы, ішкі және түпкі беттерін өндеу, сонымен қатар кескіштердің көмеғімен шиыршықты және бұрандалы беттерді өндеупроцесcі.
Жұқалап жону (Точение тонкое) — жоғары кесу жылдамдығымен, шағын беріспен және өте жұқа тереңдікпен жону.
Таза жону (Точение чистовое) — қаралтым жонудан кейін, бірақ таза өндеудің алдында орындалатын жону.
Қаралтьш жону (Точение черновое) — өндеуге кететін әдіптің едөуір бөлігін алдын ала жону.
Жону күші - кесуші кұралдың алдыңғы және артқы беттерінде әсер ететін нормаль күштер мен үйкеліс күштерінің геометриялық қосындысы.
Основные виды токарных работ: а — обработка наружных цилиндрических поверхностей; б — обработка наружных конических поверхностей; в — обработка торцов и уступов; г — вытачивание канавок, отрезка заготовки; д — обработка внутренних цилиндрических и конических поверхностей; е — сверление, зенкерование и развертывание отверстий; ж — нарезание наружной резьбы; з — нарезание внутренней ’резьбы; и — обработка фасонных поверхностей; к — накатывание рифлений; 1 проходной прямой резец; 2 — проходной упорный резец 3 — проходной отогнутый резец; 4 — отрезной резец; 5 — канавочный резец; б — расточной резец; 7 — сверло; 8 — зенкер; 9 — развертка; 10 — резьбовой резец; 11 — метчик; 12 — фасонный резец; 13 — накатка (стрелками показаны направления перемещения инструмента вращения заготовки)
34. Шлифование. Шлифование инструменттері. Маркировкасы . Ажарлау (Шлифование) — дайындама беттерін қажақты аспаптармен тазалай өндеу операциясы; дайындаманы қайрақ іспетті кұралмен тазалап өңдейтін ең соңғы операция. Кең таралған тәсіл ағаш, темір сияқты материалдан жасалған бұйым дайын болғанда, оның бетін зімпарамен, егеумен тазалап, ағаш көмірімен, былғарының астар жағымен, киізбен, шұғамен ысқылап жылтырату, өңін ашу т.б. болған [4]. Ағаш пен металл бұйымдарға жұқалап май жағып, жұмсақ матамен ысып, сүртіп алғанда, ол жылтырап әдемі көрінетін болған. Ажарлаудың ендігі бір тәсілі - бұйымның бетін сырлау немесе бояу. Шеберлер сырлау, бояу арқылы бұйымның, мәселен, түсті металдардан жасалған заттардың табиғи түсін әртүрлі (қоңыр, қара, сарғыш қызыл, қара сүр) түске айналдырған. Заттың бетіне белгілі бір түс, рең беру үшін алтынмен аптау яғни алтынмен булау (алтын жалату), күміспен күптеу (қақталған жұқа күміспен жабу), лажылау тыныкелеу (көгілдір шыны түстес ерітіндімен бояу) тәрізді тәсілдерді және өсімдік бояуларын да пайдаланған[5]. Ажарлаудың бір түріне заттың бетіне ою-өрнек жүргізіп әшекейлеу жатады. Ою, өрнек салу - қолөнердің қай саласында болмасын, өте жиі қолданылатын көркемдеу тәсілдерінің бірі. Арнаулы аспаптармен бұйымның бетіне ою-өрнек түсіріп aжарлаудың халық арасында оюлау, лақыштау, шимайлау, бедерлеу, безеулеу бағдар жүргізу ою бастыру, шыжбайлау тәрізді атаулары мен түрлері болды.