7.Екі түйін әдісі. Түйін потенциалдар әдісі.

Түйін потенциалдар әдісі.

Бұл әдіс электр тізбегінің есептеу әдісі болып табылады, схемадағы түйіндер потенциалын белгісіз деп алса, түйіндік потенциалдар әдісі деп аталады. Түйін потенциалдар әдісі түйін саны m аз болған кезде қолданылады. Әдістің негізі, Кирхгофтың бірінші заңы мен Ом заңын пайдалануда.

1-сурет. Түйіндік потенциалдар әдісін сипаттайтын схема.

Түйін потенциалдар әдісімен есептеу тәртібі:

m,n – түйін, тармақ санын табамыз. Барлық шын токтардың бағытын белгілейміз.

Бір түйінді базистік түйін ретінде қарастырамыз және оның потенциалын 0-ге теңестіреміз(жерге қосылған түйін). Барлық түйіндерді белгілейміз.

Барлық токтарды Ом заңы бойынша потенциалдар арқылы жазамыз.

I Кирхгоф заңы бойынша қалған m-1 түйін үшін теңдеу құрастырамыз. 3-пунктегі теңдеулерді осы теңдеуге қоямыз.

Потенциалдар арқылы токтардың мәндерін анықтаймыз.

Екі түйін әдісі.

Бұл әдіс түйіндік потенциалдар әдісінің бір түрі болып табылады және ол тек қана екі түйіні бар тізбектерді есептеуге қолданылады. Алдымен екі түйін арасындағы түйінаралық кернеуді келесі формула бойынша табу керек:

мұндағы, - k – тармағының өткізгіштігі, – k – тармағының ЭҚК-і.

Егер тармақтағы ЭҚК бағыты түйінаралық кернеудің индексінде бірінші тұрған түйінге қарай бағытталса, бөлшектің алымында Ер көбейтіндісі суммаға оң таңбамен жазылады, ал егер керісінше болса теріс таңбамен жазылады. Кернеуді тапқаннан кейін Ом заңын қолданып тармақтардағы токтарды есепу керек.

2-сурет.Түйінаралық кернеуді көрсететін схема.

Мысалы, 2-суреттегі схема үшін түйінаралық кернеу келесі түрде анықталады:

8.Өзара принципі. Компенсация әдісі.

Компенсация әдісі

Егер электр тізбегінің кез келген бөлігін,осы бөліктегі кернеуге тең және бағыты осы кернеуге қарама-қарсы болатын ЭҚК көзімен ауыстырса,электр тізбегінің тармақтарындағы токтар өзгермейді.(72 –сурет).

Егер электр тізбегінің кез келген бөлігін,тоғы тармақтағы токқа тең және бағыты тармақтағы токқа сәйкес ток көзімен ауыстырса, онда электр тізбегінің тармақтарындағы токтар өзгермейді.(73 –сурет).

Өзара принципі

Өзара принципінің мағынасы мынада : егер ЭҚК ab тармаққа қосылған,пассивті cd тармақта I тоғы пайда болса,сол ЭҚК cd тармаққа әсер етіп, ab тармақта сондай I тоғы пайда болады.(1.37-а сурет)

cdтармақтағы ток:

ab тармақтағы ток(1.37-б сурет):

Сондықтан:

Өзара қасиетін тәжірибеде қолдануда токтар бағытының өзара сәйкестігін және сұлбадағы ЭҚК-сын есепке алу керек.Егерде, ab тармақтағы ЭҚК бағыты тармақ тоғына сәйкес болса,ca тармақтағы токтың оң бағыты ЭҚК бағытымен сәйкес болу керек.