Ақпаратты қорғаудың криптографиялык құралдары.

Ақпаратты қорғаудың тәжірибелік әдістері.Тәжірибе жүзінде ақпаратты қорғау деп деректерді енгізу, сақтау, өңдеу және тасымалдау үшін қолданылатын ақпарат пен қорлардың тұтастығын, қол жеткізулік оңтайлығын және керек болса жасырындылығын қолдауды түсінеді. Сонымен, ақпаратты қорғау – ақпараттың сыртқа кетуінің, оны ұрлаудың, жоғалтудың, рұқсатсыз жоюдың, өзгертудің, маңызына тимей түрлендірудің, рұқсатсыз көшірмесін алудың, бұғаттаудың алдын алу үшін жүргізілетін шаралар кешені. Қауіпсіздікті қамтамасыз ету кезі қойылатын шектеулерді қанағаттандыруға бағытталған ұйымдастырушылық, бағдарламалық және техникалық әдістер мен құралдардан тұрады.Ақпараттық қауіпсіздік режімін қалыптастыру кешендік мәселе болып табылады. Оны шешу үшін заңнамалық, ұйымдастырушылық, бағдарламалық, техникалық шаралар қажет. Ақпараттық қауіпсіздіктің өте маңызды 3 жайын атап кетуге болады: қол жеткізерлік (оңтайлық), тұтастық және жасырындылық.Қол жетерлік (оңтайлық) – саналы уақыт ішінде керекті ақпараттық қызмет алуға болатын мүмкіндік. Тұтастық – ақпарттың бұзудан және заңсыз өзгертуден қорғанылуы. Жасырындылық – заңсыз қол жеткізуден немесе оқудан қорғау.

Ақпаратты қорғаудың техникалық құралдары.Есептеуіш жүйе құрамындағы қорғау құралдары-Бұл қорғау әдістерінің категориясына дисклермен аппаратураларды қорғау, қорғау кілттері, штаттық құрылғы функцияларының өзгерулері жатады. ЕЖ құрамындағы қорғаныс құралдары: МД қорғау-МД-ны арнайы тәсілмен пішіндеу ОЖ-ні көшірмелеуден сақтайды;ЕЖ құрылғысының қорғаныс тетіктері. Дискінің магниттік беті жолдың жеке секцияларына жазуға тиым салады (диск бетінен элементтердің механикалық сүртілуі немесе лазерлік ағынды пайдалану), яғни әр дискінің пішімі бесаспап. Қорғауға бір ЧИП-ті микропроцессор пайдаланылады. Көшіру немесе қарау үшін бағдарламаны деректер құрында (шинасында) салыстырудан сақтайтын МП-архитектурасы дайындалуда. Қорғау құлыптары -Егер барлық тексерулер жүргізілмесе (мерзімі, уақыты, пайдаланушының идентификаторы, компьютердің сериялық нөмірі т.б.) бағдарламаға қол жеткізуге тиым салынады. Бұл – мобильдік құлып деп аталады. Бағдарлама тек қана сериялық нөмірі лицензияға кіргізілген компьютерде ғана жұмыс істейді.

Ақпаратты рұқсатсыз алу әдістеріне және ақпараттың қорғанышына қойылатын талаптар.Жүйеге ену үшін қажет:жүйе туралы мәлімет жинау;жүйеге кіріп байқап қарау. Әр түрлі мақсатпен мәлімет жинауы мүмкін:қатысушылырды таңдау;құжатты, ведомоствалық бюллетенді, басылымды талдау;электронды поштаны алып қалу;телефонның, телекстің, екеу-ара әңгімелерін тыңдау;ұрлықты ұйымдастыру;бопсалушылық және парақорлар. Ақпарат алу арнайы журналдардан, газеттерден басқа да басылымдардан мақалаларды оқып жинақтау арқылы іске асады. Электрондық поштаны жолдан алып қалу - есептеу жүйесінде ақпарат алмасу құралы сияқты. Көптеген анықтамалық жүйелер хакерлердің үлкен көлемді мәліметтерді, қолданушылар парольдерін алуына мүмкіндік жасайтын блокпен жабдықталған. Сонымен қатар хакерлер өздері блоктар орнатып, сол арқылы ақпарат алып отырады. Ақпаратты қорғау — ақпараттық қауіпсіздікті қамтамасыз етуге бағытталған шаралар кешені. Тәжірибе жүзінде ақпаратты қорғау деп деректерді енгізу, сақтау, өңдеу және тасымалдау үшін қолданылатын ақпарат пен қорлардың тұтастығын, қол жеткізулік оңтайлығын және керек болса, жасырындылығын қолдауды түсінеді. Сонымен, ақпаратты қорғау - ақпараттың сыртқа кетуінің, оны ұрлаудың, жоғалтудың, рұқсатсыз жоюдың, өзгертудің, маңызына тимей түрлендірудің, рұқсатсыз көшірмесін жасаудың, бұғаттаудың алдын алу үшін жүргізілетін шаралар кешені. Қауіпсіздікті қамтамасыз ету кезін қойылатын шектеулерді қанағаттандыруға бағытталған ұйымдастырушылық, программалық және техникалық әдістер мен құралдардан тұрады.Ақпараттық қауіпсіздік режимін қалыптастыру кешендік мәселе болып табылады. Оны шешу үшін заңнамалық, ұйымдастырушылық, программалық, техникалық шаралар қажет.Ақпараттық қауіпсіздіктің өте маңызды 3 жайын атап кетуге болады:қол жеткізерлік (оңтайлық),тұтастық,

Ақпаратты рұқсатсыз алу әдістеріне шолу.Жүйеге ену үшін қажет:жүйе туралы мәлімет жинау;жүйеге кіріп байқап қарау. Әр түрлі мақсатпен мәлімет жинауы мүмкін:қатысушылырды таңдау;құжатты, ведомоствалық бюллетенді, басылымды талдау;электронды поштаны алып қалу;телефонның, телекстің, екеу-ара әңгімелерін тыңдау;ұрлықты ұйымдастыру;бопсалушылық және парақорлар.

Ақпараттық қауіпсіздік саясаттары.Қауіпсіздік саясаты - мекеменің ақпаратты қалайша өңдейтінін, қорғайтынын және тарататынын анықтайтын заңдар, ережелер және тәртіп нормаларының жиыны. Бұл ережелер пайдаланушының қайсы кезде белгілі бір деректер жинағымен жұмыс істей алатынын көрсетеді. Қауіпсіздік саясатын құрамына мүмкін болатын қауіптерге талдау жасайтын және оларға қарсы әрекет шаралары кіретін қорғаныштың белсенді сыңары деп санауға болады.Қауіпсіздік саясатының құрамына ең кемінде мына элементтер кіруі керек: қатынас құруды ерікті басқару, объектілерді қайтадан пайдаланудың қауіпсіздігі, қауіпсіздік тамғасы және қатынас құруды мәжбүрлі басқару. Қауіпсіздік саясатын қалыптастыру іс - әрекетін келесі кезеңдер түрінде қарастыруға болады: Ұйымдастыру мәселелерін шешу. Бұл кезеңде ақпараттық қауіпсіздік қызметі құралады, ақпараттық қауіпсіздік тұрғысынан қарағанда пайдаланушылардың санаттары, пайдаланушылардың барлық санаттарының жауаптылық деңгейлері, құқықтары және міндеттері анықталады. Қатерге талдау жасау. Қатерді талдау үрдісі нені қорғау керек, неден қорғау керек және қалай қорғау (істеу) керек деген сияқты сұрақтардың жауабын анықтайды. Мүмкін болатын қатерлердің бәрін қарастырып шығу керек және оларды келтіретін зиянының ықтимал мөлшеріне байланысты жіктеу керек. Қорғанышқа жұмсалатын қаржы қорғалынатын объектінің құнынан аспауға тиісті.Жеңілдіктерді анықтау. Қорларды пайдалану құқықтары, қорларды қолдану ережелері, әкімшілік жеңілдіктер пайдаланушылардың құқықтары мен міндеттері, жүйелік әкімшілердің құқықтар мен міндеттері, жасырын ақпаратпен жұмыс істеу тіртіптері және тағы басқа анықталады. Қауіпсіздік саясатының бұзылуына жауап қайтару шараларын анықтау. Қауіпсіздік режимін бұзушыларды табуға және жауапкершілікке тартылуға бағытталған әрекеттер, сонымен қатар, ақпаратты бұрынғы қалпына келтіру және бұзулардың зардаптарын жою шаралары анықталады.Ұйымдастыру-өкімгерлік құжаттарды дайындау. Қауіпсіздік саясатының негізгі жайлары әр түрлі нұсқауларда, қағидаларда, ережелерде және өкімдерде келтіріледі.

Ақпараттық қауіпсіздік саясатты жасау.Қауіпсіздік саясаты - мекеменің ақпаратты қалайша өңдейтінін, қорғайтынын және тарататынын анықтайтын заңдар, ережелер және тәртіп нормаларының жиыны. Бұл ережелер пайдаланушының қайсы кезде белгілі бір деректер жинағымен жұмыс істей алатынын көрсетеді. Қауіпсіздік саясатын құрамына мүмкін болатын қауіптерге талдау жасайтын және оларға қарсы әрекет шаралары кіретін қорғаныштың белсенді сыңары деп санауға болады.Қауіпсіздік саясатының құрамына ең кемінде мына элементтер кіруі керек: қатынас құруды ерікті басқару, объектілерді қайтадан пайдаланудың қауіпсіздігі, қауіпсіздік тамғасы және қатынас құруды мәжбүрлі басқару. Қауіпсіздік саясатын қалыптастыру іс - әрекетін келесі кезеңдер түрінде қарастыруға болады: Ұйымдастыру мәселелерін шешу. Бұл кезеңде ақпараттық қауіпсіздік қызметі құралады, ақпараттық қауіпсіздік тұрғысынан қарағанда пайдаланушылардың санаттары, пайдаланушылардың барлық санаттарының жауаптылық деңгейлері, құқықтары және міндеттері анықталады. Қатерге талдау жасау. Қатерді талдау үрдісі нені қорғау керек, неден қорғау керек және қалай қорғау (істеу) керек деген сияқты сұрақтардың жауабын анықтайды. Мүмкін болатын қатерлердің бәрін қарастырып шығу керек және оларды келтіретін зиянының ықтимал мөлшеріне байланысты жіктеу керек. Қорғанышқа жұмсалатын қаржы қорғалынатын объектінің құнынан аспауға тиісті.Жеңілдіктерді анықтау. Қорларды пайдалану құқықтары, қорларды қолдану ережелері, әкімшілік жеңілдіктер пайдаланушылардың құқықтары мен міндеттері, жүйелік әкімшілердің құқықтар мен міндеттері, жасырын ақпаратпен жұмыс істеу тіртіптері және тағы басқа анықталады. Қауіпсіздік саясатының бұзылуына жауап қайтару шараларын анықтау. Қауіпсіздік режимін бұзушыларды табуға және жауапкершілікке тартылуға бағытталған әрекеттер, сонымен қатар, ақпаратты бұрынғы қалпына келтіру және бұзулардың зардаптарын жою шаралары анықталады.Ұйымдастыру-өкімгерлік құжаттарды дайындау. Қауіпсіздік саясатының негізгі жайлары әр түрлі нұсқауларда, қағидаларда, ережелерде және өкімдерде келтіріледі.

Ақпараттық қауіптер.Ақпараттық жүйенің ақпараттық ресурстарын бекітілмеген қолдану негізінде бағытталған енжар (пассивные) қауіп, ол сонымен қатар ақпараттық жҥйенің функциялынуына әсерін тигізбейді. Мысалға, деректер қорына енуге бекітілмеген рұқсат алу, байланыс каналдарын тыңдау және т.б.Белсенді (активные) қауіп, оның мақсаты арнайыланған әрекеттер арқылы ақпараттық жүйенің қарапайым функциялануын бұзу. Мысалы, компьютерді немесе оның операциялық жүйесін істен шығару, деректер банкінің сипаттамасын бұрмалау т.б.Алдын ала ойластырылған қауіптер сыртқы және ішкі болып бөлінеді.Ішкі қауіп көбіне арнайы қиындықтармен және ауыр моральдық климатпен анықталады. Сыртқы қауіп бәсекелестердің залал келтіру үшін жасаған әрекетінен, экономикалық шарттан немесе басқада себептермен анықталады.(мысалға, апаттық жағдай).Трояндық ат – қайта жобаланған және құжатталған әрекеттерге олардың құжаттарында жазылмаған қосымша әрекеттерді орындайды. Вирус – басқа бағдарламаларды олардың түрлендірілген көшірмесін жасау жолымен зақымдайтын, алдағы уақытта көбейіп кету мүмкіндігі бар бағдарлама.Вирус ерекшеленеді: өздігінен көбею мүмкіндігімен;есептеу процесіне кедергі келтіру мүмкіндігімен. Жұмыстың алгоритімі бойынш вирустар:резидентті;стелс-вирусы;полиморфик-вирустары;ерекше әдістерді қолданатын.Құрт – желі арқылы таралатын бағдарлама, ол магниттік жинақтаушыларда өзінің көшірмесін қалдырмайды. Бұл вирустың ең танымал түріне - Internet желісін 1988 жылы зақымдаған Морриса вирусын (Морриса қҧртын) жатқызуға болады. Құрттан қорғанудың жақсы тәсілдерінің бірі - желіге бекітілмеген енуге қарсы алдын ала шаралар қолдану.Құпия сөздерге шабуыл жасаушы – бұл бағдарлама арнайы құпия сөздерді ұрлауға арналған.

Ақпараттың бүтіндігін сақтау.Ақпарат бүтіндігі немесе деректер бүтіндігі- деректерді немесе ақпараттарды жіберу, сақтау және көрсету кезінде сияқты операциялар жасалғаннан соң олардың ешқандай өзгеріске ұшырамауын білдіретін информатикада және телекоммуникацияда қолданылатын термин.Телекоммуникациада ақпарат бүтіндігін МАС-код (Message authentication code) хабарламаларын қолдану арқылы тексереді. Криптографиа мен ақпараттық қауіпсіздікте ақпарттар бүтіндігі-бастапқы күйден өзгермеген деректер түрінде болады.Деректердің бүтіндігінің бұзылуы:қаскүнем банктік жүйеде аккаунт номерін өзгертуге немесе құжат жасап шығаруға тырысады;ақпаратты жіберу кезінде немесе қатты дисктің дұрыс жұмыс істемеу арқасында ақпараттың байқаусызда өзгеруі;қоғамдық ойды басқару мақсатында ақпарттық құралдармен деректердің бұрмалануы.Деректер базасы теориясында ақпараттар бүтіндігі ақпараттардың нақтылығын білдіреді.Әдеттте ол бірінші және екінші кілт арасындағы байланыстағы қателіктерді жоятын желілер бүтіндігін білдіреді.Криптографиада деректер бүтіндігін тексеру үшін хеш функциалары қолданылады.мысалы, MD5.бұл функциа деретерді сандар тізімне айналдырады. Егер деректер өзгерген болса онда сол дерекке байланысты сандар тізбегіде өзгереді.

Асимметриялық криптографикалық жүйелер.Криптографиялық жүйелер қанша күрделі және сенімді болғанмен, олардың тәжірибе жүзінде ең осал жері- кілттерді тарату проблемасы. Екі ақпарат жүйелерінің субъектілерінің арасында конфеденциалды ақпаратпен алмасу керек болса, онда бір субъект кілтті генерирлеп, конфеденциалды түрде қайта жіберуі тиіс. Яғни, жалпы жағдайда кілтті тарату үшін қандай да бір крипто жүйені пайдалану керек. Жасалған қорытындылар негізінде бұл проблемаларды шешу үшін, классикалық және қазіргі заманға алгебра ашық кілтті жүйе ұсынған. Қысқаша айтқанда, ақпараттық жүйелердің 2 адресаттың әрқайсысы бір- бірімен анықталған ережемен байланысты 2 кілтті генерирлеу керек. Бір кілт ашық, ал екінші жабық деп жарияланады. Ашық кілт адресатқа хабарлама жібергісі келетін кез келген адамға рұқсат етілген. Құпиялы кілт түрінде қалады. Бастапқы мәтін адресаттың ашық кілтімен шифрланады да, өзіне жіберіледі. Шифрланған мәтін сол кілтпен қайта шифрлана анмайды. Хабарламаны қайта шифрлау тек қана адресатқа белгілі жабық кілт арқылы жүзеге асады.

Ашық кілтті криптожүйелерді қолдану.Ақпараттық жүйелердің 2 адресаттың әрқайсысы бір- бірімен анықталған ережемен байланысты 2 кілтті генерирлеу керек. Бір кілт ашық, ал екінші жабық деп жарияланады. Ашық кілт адресатқа хабарлама жібергісі келетін кез келген адамға рұқсат етілген. Құпиялы кілт түрінде қалады. Бастапқы мәтін адресаттың ашық кілтімен шифрланады да, өзіне жіберіледі. Шифрланған мәтін сол кілтпен қайта шифрлана анмайды. Хабарламаны қайта шифрлау тек қана адресатқа белгілі жабық кілт арқылы жүзеге асады.Қандай себептен ашық кілтті жүйелермен ақпаратты қорғауда 2 өте маңызды талап қойылады:Бастапқы мәтінді түрлендіру болу керек және ашық кілт негізінде қайта ашылмау керек;Жабық кілтпен ашу кілт сияқты қазіргі замандағы технология деңгейінде жүзеге аспауы керек және де шифрді шешу күрделілігінің нақты бағасы болады.Ашық кілтті крипто жүйелердің алгоритмін 3 бағытта қолдануға болады:Таратылатын және сақталатын мәләметтерінің дербес құралдары ретінде;Кілттерді тарату құралы ретінде. Ашық кілтті крипто жүйу алгоритмі дәстүрлі крипто жүйелерге қарағанда сыйымды;Пайдаланушыларды аутентификациялау құралдары қолтаңба бөлімінде.

Бүлінген және вирус жұққан файлдар.Вирус дискіндегі кез келген файлды бүлдіре алады, бірақ кейбір файлдарға ол бірден жабысады, яғни ол файлдың ішкі көлемінен орын алып, оның қызметін түрлендіріп, қолайлы жағдай туғанда, зиянды әрекетін бастап кетеді. Дегенмен, көптеген програмалар мәтіні мен құжаттарға, мәліметтер базасының информациялық файлдарына, электрондық кестелердегі мәліметтерге вирустар онша әсерін тигізе алмайды, тек оларды аздап қана зақымдауы мүмкін. Вирустардың мынадай файлдарға жұғуы мүмкін: 1. Бірден орындалатын файлдар, белгілі бір іс-әрекет істейтін кеңейтулер (заты) .сот жөне .ехе болып келген файлдар, сондай-ақ басқа программаларға қажет кезінде қосылатын оверлейлік файлдар. Файлдарды зақымдайтын мұндай вирустарды файлдық деп атайды. 2. Операциялық жүйенің жүктеуіші мен қатты дискінін ең басты мәлімет жүктеу жазбасы. Бұл аумақтарды зақымдайтын вирустар "жүктегіш" (загрузочная) немесе Вооі - вирустар деп аталады.3. Соңгы кезде вирустің жаңа түрлері - дискідегі файлдық жүйені өзгертетін вирустар көбейіп таралуда, оларды қысқаша ВІК-вирустар деп атайды.4. Өзін жай көзге сездірмес үшін кейбір вирустар жасырынудың қилы-қилы тесілдерін пайдаланып жүр. Осындайлардың екі түрін — "көрінбейтін" жөне өздігінен өрбитін вирустарды болып табылады.

Вернам шифрі. Криптожүйе телеграфты хабарламаларды шифрлеу үшін қолданылған. Олар ашық мәтін Бодо кодында көрсетілген бинарлы мәтін түрінде келеді. Бұл кодта,мысалы, «А» әріпі (1 1 0 0 0) білдіреді.қағаз бауда «1» - тесік ал «0» - жоқ деген мағынаға ие. Шифрленген мәтінді ашық мәтін түріне келтіру үшін кітті «ерекшелендіретін ИЛИ» операциасымен біріктіріледі.Бұл жағдайда кілт негізгі үш қасиетке ие болу керек:кездейсоқ біркелкі үйлестірімге ие болу (k – кілт, N –кілттегі бинарлы символдар саны); ашық мәтін санына сәйкес кеду; бір рет қана қолдана алу.Бұл шифр телерафист Гильберт Вернамның атына берілген. Ол 1917 жылы баудағы кілтті беру арқылы осы операцияны автоматты түрде орындайтын телеграфты аппарат құраған.Бұл аппарат берілген операцианы шефрлеушісіз өзі орындайтын болған.Сонын арқасында ол «сызықты шифрлеудің» басталуына жол ашқан, яғни бұл шифрлеу процесі мен хабарламаны жіберуді бір уақытта орындауға мүмкіндік берген.сызықтық шифрлеу желінің шапшаңдығын жоғарылатты.

Виджинер кестесі.Вижинер ((1523-1596), Римдегі француз елшісі, өзінің шифр жүйесін ойлап тапқан. Виженердің шифры 400 жыл бойы кері шифрланбайтын деп саналған, сондықтан әскери шифр ретінде кеңінен қолданылған).

Вижинер жүйесі Цезарь шифрлау жүйесіне ұқсайды. Шифрлау кестесі Вижинер кестесі деп аталады. Вижинер кестесі n² элементтен тұратын квадраттық матрица болып табылады. Бұл жерде n – қолданылатын алфавит символдарының саны. Бірінші қатарда алфавиттің барлық әріптері жазылады. Әрбір келесі қатарда бір әріпке ығыстырылады. Осындай әрекетті аяғына дейін қайталаудың нәтижесінде қатар саны бағанның (алфавит әріптерінің) санына тең квадрат кесте құрылады. 6-суретте қазақ тіліне арналған Вижинер кестесі көрсетілген. Кестенің екі кірісі бар: негізгі ашық мәтіннің әрпін анықтайтын жоғарғы қатардың символдары және кілттің сол жақтағы шеткі бағаны.

Вирусқа қарсы программаларға шолу.Детектор-программалар-нақты вирустарды іздеп тауып алады.олардың жұмыс принципі тексерілетін программадағы вирустарда болатын қайталанып отырылатын байттар тізбегін салыстыру жолымен тауып алуға негізделген.эвристикалық талдау-әлі белгісіз вирустардың бұрынғы кодтық тізбектер енгізілген бқліктерін анықтап, оларды күмәнді топқа қосады. Доктор программалар-ауру жұққан файлдарды тауып қана қоймай, олардың құрамындағы вирустарды өшіріп емдей алады.ревизор программалар-файлдық және дискінің жүйелік аймақтарының қазіргі қалпын ревизордың бір файлына алдын ала жазылған бақылау мәліментімен салыстыру арқылы вирус жайлы талдау жасайтын программалар.мұнда Boot-сектор калпы, Fat-кесте құрамы,файлдар көлемі,олардың жазылған кезі, атрибуттары,бақылау қосындылары тексеріліп отырады. Бақылау қосындысы файлдың дұрыстығының кқрсеткіші, себебі егер файлдан қандай да бір бөлік жоғалған болса бастапқыдағы файлдын бақылау қосындымен салыстыру арқылы оның толық еместігіне көз жеткізе аламыз.Доктор ревизор-тек салыстырмалы мәлімет алып қана қоймай,вирустар әсерін жойып, болғанөзгерісті қайта қалпына келтіре де алады. ADinf атты антивирустық программа осындай ревизорлар қатарына жатады, ол жылдам жұмыс істеп, жедел жадтағы вирустарды өшіреді.

Вирустар және олардың әртүрлілігі.Компьютерлік вирус — арнайы жазылған шағын көлемді (кішігірім) программа. Ол өздігінен басқа программалар соңына немесе алдына қосымша жазылады да, оларды "бүлдіруге" кіріседі, сондай-ақ компьютерде тағы басқа келеңсіз әрекеттерді істеуі мүмкін. «Троянский конь» - тiкелей қатысуды талап етпейтiн, бағдарламаға айырмашылықты өзі орындайды. Ол әдетте әрбiр операциядан алдын ала ашық есеп нақтылы сомадағы бөлiп шығаруы үшiн қылмыскерлермен қолданылады.«Троянская матрешка»- бөгде программалық қамтамасыз етудін бағдарламалары жойып ,өз-өзін құртып жібереді.«салями» - осы әдiс компьютер техникасының құралдарының жылдамдығында негiзделген. Коммерциялық мәмiлелердiң iске асыруында дөңгелектенедi. «логическая бомба» - әдiс жағдайлардың нақтылы күйiнде iстейтiн арнайы командалардың бөгде программалық қамтамасыз етуiне құпия енгiзу болады. Бұл әдiстiң бiр түрi уақытша бомба болып табылады. «Вирусы-черви» - бұл вирустар программалық файлдарды өзгертпейдi. Олар компъютер желiсiнен компьютерiнiң жадтарына кiредi, және басқа компьютерлердiң мекенжайларын есептейдi. Вирустың көшiрмесi басқа компьютерлерге жіберіледі. «Паразитические» - программалық файлдарды мiндеттi түрде өзгертетiн вирустер мұнда кiредi.«Әуесқойлармен жазылған вирустар - студенттiк» - мұндай вирустар қателерде көп болады, және арнайы бағдарламалармен оңай мәлiм болады.

Вирустардан қорғану әдістері.Компьютерлік вирус- өздігінен көбеюге қабілетті арнайы программа, ол компьютер жадысында сақталатын программалар мен файлдарды құртуы, жоюы және компьютерді істен шығаруы мүмкін.

Деректерді өңдеудің автоматтандырылған жүйелеріндегі ақпаратты қорғау құралдарын талдау.Деректерді өңдеу – қатаң ережелер арқылы ақпараттарды бір түрден екінші түрге өңдеу. Өңдеу -деректермен атқаралатын негізгі істердің бірі болып табылады және ол деректердің көлемін үлкейтуге мүмкіндік береді. Деректерді өңдеу құралдары-адам құраған мүмкін барлық құрылғылар мен құралдар. Олардың бірі компьютер, ол ақпаратты белгілі бір алгоритмдер арқылы өңдейді. Тәжірибе жүзінде ақпаратты қорғау деп деректерді енгізу, сақтау, өңдеу және тасымалдау үшін қолданылатын ақпарат пен қорлардың тұтастығын, қол жеткізулік оңтайлығын және керек болса жасырындылығын қолдауды түсінеді. Сонымен, ақпаратты қорғау – ақпараттың сыртқа кетуінің, оны ұрлаудың, жоғалтудың, рұқсатсыз жоюдың, өзгертудің, маңызына тимей түрлендірудің, рұқсатсыз көшірмесін алудың, бұғаттаудың алдын алу үшін жүргізілетін шаралар кешені. Қауіпсіздікті қамтамасыз ету кезі қойылатын шектеулерді қанағаттандыруға бағытталған ұйымдастырушылық, бағдарламалық және техникалық әдістер мен құралдардан тұрады.Ақпараттық қауіпсіздік режімін қалыптастыру кешендік мәселе болып табылады. Оны шешу үшін заңнамалық, ұйымдастырушылық, бағдарламалық, техникалық шаралар қажет. Ақпараттық қауіпсіздіктің өте маңызды 3 жайын атап кетуге болады: қол жеткізерлік (оңтайлық), тұтастық және жасырындылық.Қол жетерлік (оңтайлық) – саналы уақыт ішінде керекті ақпараттық қызмет алуға болатын мүмкіндік. Тұтастық – ақпарттың бұзудан және заңсыз өзгертуден қорғанылуы. Жасырындылық – заңсыз қол жеткізуден немесе оқудан қорғау.

Детектор-программалар белгілі вирустардың бірімен зақымдалған файлдарды табады, мұндай программалар жеке түрде сирек кездеседі.Фагтар немесе доктор-программалар, сондай-ақ вакцина-программалар вируспен зақымдалған файлдарды тауып қана қоймай, оларды «емдейді» де, программаны вируспен зақымдалғанға дейінгі қалпына келтіре отырып, файлдардан вирус программасының тәнін жояды. Ревизор программалардың алғашқы қалпын, яғни компьютердің вируспен зақымдалмаған кезін есте сақтайды, содан кейін ағымдағы жағдайды алғашқы жағдаймен салыстырып отырады. Фильтр-программалар немесе «күзетшілер» — үнемі компьютер жадында болатын шағын резидентті программалар. Профилактикалық алдын алу шараларын қолдану керек, мысалы төмендегідей:1. резервтік көшірме жасау – ақпаратты архивтеу;2. зақымдануы ықтимал кездейсоқ «заңды өнім болып табылмайтын» ұрлық программаларды қолданбау;3. дискеттерден файлдарды шығарып оқымай тұрып, оларды вирусқа тексеру;4. антивирустық программа дискетте сақталуы керек, өйткені винчестерде болса, ол да зақымдануы мүмкін;5. компьютерді үнемі вирусқа тексеріп отыру керек!

жасырындылық.