Model teorii informacji (model przekazu sygnałów)

W roku 1948 Claud E. Shannon opublikował artykuł The Mathemathical Theory of

Communication; rok później Warren Weaver opublikował Recent Contributions to the Mathematical Theory of Communication. Teksty te wywarły znaczny oddźwięk wśród badaczy masowego komunikowania. Jednym z pierwszych autorów, którzy podjęli próbę rozważań nad wykorzystaniem proponowanych tam koncepcji do badań nad komunikowaniem masowym był Wilbur Schramm.

Model teorii informacji nie odkrywał nowych mechanizmów współdziałania nadawcy-odbiorcy, jednak zwracał uwagę na pewne elementy konieczne do skutecznego przebiegu komunikacji. Model ten był wzorowany na przebiegu rozmowy telefonicznej. Można go podzielić na 5 części:

1. źródło informacji, którego produktem jest przekaz lub wiele przekazów;

2. nadajnik, który obsługuje przekaz w celu wytworzenia sygnałów odpowiednich do transmisji określonymi kanałami;

3. kanał użyty do przekazania sygnału od nadajnika do odbiornika;

4. odbiornik, odtwarzający z odebranego sygnału treści przekazu;

5. przeznaczenie - osoba, dla której przeznaczony jest przekaz.

Inny autor N. Wiener (Cybernetics; NY, 1948) rozszerzył ten schemat przez dodanie

wymiary sprzężenia zwrotnego, czyli pojęcia oznaczającego, że odbiorca może odpowiedzieć nadawcy przekazem komunikacyjnym, reagując na otrzymany wcześniej przekaz.

Na schematach przedstawiających ten model rysuje się prezentuje się nadawcę, który dokonuje zakodowania pewnych treści - przesyła je za pomocą pewnego kanału do odbiornika, w którym dokonuje się odkodowania (rozszyfrowania) treści tak aby trafiały one do odbiorcy.

Model ten zatem, nie odbiegając zbytnio od obowiązującej, współczesnej mu formuły Lasswella, wprowadza dwa nowe elementy: zakodowanie i odkodowanie, które w masowym komunikowaniu mogą przybierać swoistą postać.

Schannon i Weaver wymienili (w The mathematical Theory of Mass Communication; Urbana, 1949 s. 111) wiele warunków, towarzyszących zjawisku przekazu informacji , a które (jak podkreślał z kolei Schramm) dla masowego komunikowania mają szczególne znacznie.

Schannon wskazywał, że komunikowanie przebiega w systemach zespolonych (coupled

systems). Twierdził, że im bardziej odległe i zróżnicowane są owe systemy (poszczególne elementy aktu komunikacji) tym trudniejszy jest przepływ informacji. Chodzi tu o podkreślenie funkcji poszczególnych elementów (systemów) dokonujących wyboru otrzymywanych informacji i przekształcających je w celu dalszego przekazu. Tak zwana funkcja gatekeeper (odźwiernego) polega na tym, że dokonuje on określonej selekcji informacji. Im więcej systemów jest połączonych, jak np. systemy: świadek - reporter - agencja - redakcja - gazeta - odbiorca, tym więcej przeformułowań informacji możemy oczekiwać. Wskazywał również na możliwość istnienia różnych zakłóceń zniekształcających przesyłane komunikaty oraz na ograniczoną pojemność kanału i audytorium.

Weaver zwracał uwagę, że komunikowanie tworzy trzy rodzaje problemów: techniczny, który ma wykazywać jak dokładnie można przekazywać symbole komunikowania; semantyczny: w jakim stopniu precyzyjnie przekazywane symbole przenoszą pożądane znaczenia; efektywności: jak dalece skutecznie podane znaczenia wpływają na postępowanie odbiorcy w pożądany sposób.

Model teorii informacji był inną i bogatszą wersją schematu zaproponowanego w schemacie formuły Lasswella. Również w nim stroną czynną w procesie komunikowania pozostaje wyłącznie nadawca. Choć w matematycznej teorii informacji mówi się o sprzężeniu zwrotnym, w nauce o komunikowaniu masowym jednak wówczas ignorowano ten rodzaj związku między nadawcą a odbiorcą. Odbiorca i tu pozostał raczej biernym przedmiotem działania.

Z tej teorii wynikały jednak pewne nowe problemy (związane z rolą odbiorcy): np. że odbiorca ma swoją "pojemność odbiorczą", której nie można przekroczyć, bo wówczas przekazy nie będą do niego docierać oraz że dla skutecznego komunikowania konieczne jest rozwiązanie problemów semantycznych między nadawcą a odbiorcą.