10.Сялянскі рух у 1864-1900гг. У Беларусі.

Выступленні сялян у сяр. 60-70-х гг. Другі этап сял. барацьбы 1864 - 1875 г. хар-ца паступовым спадам СР. 218 выступленняў, або ў сяр. па 18 у год. 3 іх 110 барацьба с/ць панскага прыгнёту і 101 – с/ць улад. Асн.формамі барацьбы - выступленні ў сувязі з адмежаваннем зямель на карысць памешчыкаў, адмова ўносіць выкупныя плацяжы і падаткі, самавольны захоп зямлі і маёмасці.

Найбольш буйныя хваляванні - віленскія генерал-губернатары Э. Баранаў, а затым А. Патапаў імкнуліся адабраць ад сялян тыя ўступкі, якіх яны дабіліся ў =” паўстання 1863 г. і сваіх выступленняў с/ць грабежніцкіх умоў рэформы 1861 г. У шэрагу паветаў праверачныя камісіі вызначалі "лішкі" сял-й надзельнай зямлі і імкнуліся іх забраць на карысць памешчыкаў.

Пры вельмі дрэннай забяспечанасці сял-ва лесам, - высечкі панскіх і казённых лясоў. самавольны выпас жывёлы. У скрытай форме, індывід. ці дробнымі групамі.

сутыкненні з уладамі. формы. -адмовы ад унясення аброку, выкупных плацяжоў і інш. казённых падаткаў, ад выканання судовых рашэнняў, пастаноў сял-х міравых устаноў, на­тур-х павіпнасцей, - рэкруцкай і дарожнай, выступленні на глебе перасяленняў і інш. Сутыкненні з уладамі насілі востры, адкрыты, упарты хар-р.

Масавыя адмовы сялян ад выплаты аброку назіраліся ў Цэнтр-й і Зах-й Б-сі. - Мінскай губерні. Выступленні падаўлены з дапамогай вайскоўцаў.

Малазямелле і галеча, уціск памешчыкаў і царскіх чыноўнікаў з'явіліся прычынай таго, што бел-х сялян пачалі вабіць свабодныя землі поўдня і паўднёвага ўсходу краіны. Пад уздзеяннем чутак аб вызваленні сялян ад и адаткаў і рэкруцкай павіннасці ў паўд-х губернях Расіі ў 1867 г. хваля­ванні ахапілі Быхаўскі павет Маг-й губ. Летам 1868 г. ў Барысаўскім і Ігуменскім паветах Мін. губ. = для агляду зямель у Самарскую і Арэнбургскую губерні. У к. 1868 г. урад забараніў перасяленні з зах-х губ.

Сял-я хваляванні ў др. Пал. 70-х – пач. 80-х гг. Трэці этап СР ахоплівае 1876 - 1882 гг. -рост СР. 204 выступ­ленні, або ў сяр. па 29 у год. 3 іх 132 - хваляванні на аснове пазямельных адносін і 70 - с/ць царскіх улад. актывізаваліся формы хваляванняў, - барацьба с/ць адмежавання зямлі на карысць памешчыкаў, захопы лугоў і пашы, сама­вольны выпас жывёлы і патравы. пашыраных - высечкі панскіх і казённых лясоў. звязана -з цяжкім экан-м становішчам большасці сял-ва, якое пагоршылася ў =” расійска-турэцкай вайны 1877-1878 гг. Вёска пазбавілася найбольш працаздольнай муж-й раб-й сілы, часткі сялянскіх ко­ней, яшчэ больш збяднела. Антыфеад-я барацьба сял-ва, яго вы­ступленні с/ць адмін.-паліцэйскага ўціску ў РІ, ў Беларусі, з-адным з гал. фактараў, што прывялі да крызісу самадзяржаўя на рубяжы 70-80-х гг. XIX ст.

У гэты пер. Пры абмежаванні сял-й зямлі ад панскай найбольш актыўна выступалі сяляне Гродз. І Віленскай губ. ½ падаўлена пры дапамозе воінскіх падраздзяленняў і казацкіх сотняў.

У к.70-п.80-х гг. У Беларусі пашыраліся чуткі аб усеагульным перадзеле зямлі і паніжэнні павіннасцей.

Барацьба сялян у 1883-1894гг.-4 этап. Хар-ца далейшым абвастрэннем класавай барацьбы на вёсцы, уздымам барацьбы сялян. 375 выступленняў, ці ў сяр. 31 у год. 253(67,5%)с/ць панскага прыгнёту, 116 (30,9%)с/ць царскай адміністрацыі і паліцыі. СР развіваўся ва ўмовах узмацнення папаўпрыгоннінкай і капіталістычнай эксплуатацыі, пад уплывам узросшага рабочага руху, ва ўмовах палітычнай рэакцыі, курс на якую быў узяты ўрадам пасля забойства нарадавольцамі імператара Аляксандра II. Царызм прымаў разнастайныя захады для падаўлення народных рухаў. барацьба мела выражаную антыпанскую накіраванасць. формы руху-супраціўленне пры размежаванні зямельных угоддзяў, самавольны выпас і патравы, высечкі лесу, захопы лугоў і пашы, ворнай зямлі.

Упартая барацьба працягвалася п/ж сялянствам і памешчыкамі пры межавых работах. Сяляне імкнуліся недапусціць далейшага абрабавання іх памешчыкамі, пазбаўлення ўгоддзяў, якімі яны карысталіся да размежавання. Асн. частка сутыкненняў (41 з 47) - на Цэнтр. і Зах. Б-сь, дзе неразмежаваных зямель было больш.

пашырыўся - барацьба за адрэзкі, захоп панскіх зямельных угоддзяў. -на ўсходзе Б-сі, сяляне дрэнна забяспечаны зямлёй. барацьба за сервітуты, якая ў Навагрудскім, Слуцкім, Слонімскім. = не атрымала масавага распаўсюджання. Пытанне аб ліквідацыі ўсёй панскай зямелыіай уласнасці не ставілася.

выступленні с/ць улад, што адбываліся пры выкананні судовых рашэнняў, пастаноў і распараджэнняў адмін-х і сял-х міравых устаноў. Асабліва вострымі былі хваляванні сялян пры вопісе і продажы маёмасці для папаўнення нядоімак, розных штрафаў і інш. перарасталі ў адкрытую ўзброеную барацьбу з паліцыяй і воінскімі камандамі. Па колькасці выступ­ленняў с/ць улад (83 са 116) - Мінская і Маг-й губ.

масавы рух за перасяленне на свабодныя землі, - Сібіры і Далёкага Усходу. ахоплены 12 валасцей Ігуменскага, Бабруйскага і Слуцкага паветаў Мінскай губерні. талі набываць востры ха-р, вылівацца ў адкрытыя сутыкненні з уладамі.

Сялянскі рух у 1895-1900 гг. -5 этап зафіксавана 181 хваляванне, або ў сяр.30 у год. 3 іх 125 (69,1 %) –с/ць памешчыкаў, і 50 (27,6 %) – с/ць улад. 3 сяр. 90-х гг. XIX ст. пач. новы, пралетарскі этап вызваленчага руху народаў Расіі. У Беларусі ўслед за рабочымі актыўна выступалі і сяля­не. Ва ўмацаванні сувязей п/ж горадам і вёскай значную ролю адыгралі сяляне-адыходнікі, многія тысячы якіх вярталіся ў родныя мясціны.

Барацьба не адрознівалася ад папярэдніх гадоў. У аснове руху ляжала барацьба за зямлю. Змест яе вызначалі захоп і самавольнае карыстанне ворнай зямлёй, аказанне супраціўлення панскаму размежаванню, захоп лугоў і пашы, самавольны выпас жывёлы і патравы, высечкі панскага лесу. Многія звязаны са змаганнем за зямельныя сервітуты.

Узраслі прамыя захопы панскай зямлі, - у Магілёўскай губерні, , патра­вы і самавольны выпас жывёлы, высечкі панскага і казённага лесу. У сувязі з тым што працэс размежавання панскіх і сялянскіх зямель быў яшчэ не за-вершаны, барацьба на гэтай падставе не сціхала і колькасць выступленняў у параўнанні з папярэднім перыядам скарацілася. Больш - ў Магілёўскай і Мінскай губернях, дзе ўлады паскорылі правядзенне межавых работ.

Выступленні с/ць улад і паліцыі - востры, адкрыты характар і адзначаліся масавасцю. У адных выпадках да сутыкненняў з ула­дамі прыводзіла барацьба сялян з памешчыкамі на грунце пазямельных адносін. У інш. выкліканы дзеяннямі саміх улад. Найбольш пашыранымі - звязаныя з адмовай сялян выконваць несправядлівыя, на іх думку, судовыя рашэнні і розныя пастановы. Масавыя выступленні сялян-чыншавікоў с/ць высялення выяўлены ў Мінскай і Віцебскай губернях, у прыватнасці ў Рэчыцкім, Слуцкім, Віцебскім і Полацкім паветах.

Буйныя хваляванні сялян с/ць улад адбываліся ў сувязі з барацьбой за перасяленне. У др. Пал. 90-х гг. на ўсходзе Б. назіралася но­вая хваля міграцый, - масавы хар-р. - амаль усю тэр. Віцебскай губерні. Адбы­валіся сутычкі з паліцыяй і войскамі. Сялян вярталі на ранейшае месца жыхарства, секлі розгамі.

Па меры развіцця капіталізму, фарміравання сялянскай буржуазіі абвастраліся супярэчнасці ўнутры сялянства. праяўляліся у падпалах і захопах кулацкай маёмасці, процідзеянні кулацкаму засіллю ў органах сял-га кіравання, - валасных. - нямнога. - 10. У гэты час хваляванні сялян былі накіраваны ў асн. с\ць памешчыкаў, царскай адміністрацыі, усіх перажыткаў прыг-ва, што аб'ектыўна адлюстроўвала змест бурж.-дэмакр. рэвалюцыі, якая наспявала ў Расіі.