Filozofia społeczna

Homo - animal sociale

• Na świat przynosimy z sobą określone dziedzictwo genetyczne - fizjologię człowieka, możliwości poznawcze, skłonności emocjonalne i być może kilka podstawowych potrzeb - jedzenia, bycia z innymi, a następnie seksu

• ale to, w jaki sposób owo dziedzictwo się ujawni, jest w dużej mierze rezultatem naszych interakcji z innymi ludźmi w kontekstach społecznych i kulturowych

etyka indywidualna i społeczna

• etykę indywidualną i społeczną wyróżniamy na podstawie dwóch rożnych sfer motywacyjnych

• etyka indywidualna jest motywowana przez to, co dotyczy mojej indywidualnej doskonałości albo dobra jakiejś innej osoby

• etyka społeczna zajmuje się obowiązkami osobowymi, które ciążą na człowieku w stopniu, w jakim ma on do spełnienia częściową funkcję w całości stanowiącej dobro wspólne

Filozofia społeczna - główne nurty

Lewiatan

• „realna jedność wszystkich w jednej i tej samej osobie, powstała na mocy ugody każdego człowieka w każdym innym tak, jak gdyby każdy człowiek powiedział każdemu innemu: daję upoważnienie i przekazuję moje uprawnienia do rządzenia moją osobą temu oto człowiekowi albo temu zgromadzeniu, pod tym warunkiem, że i ty przekażesz mu swoje uprawnienia i upoważnisz go do wszystkich jego działań w sposób podobny.

Lewiatan cd.

• Gdy to się stanie, wielość ludzi, zjednoczona w jedną osobę, nazywa się państwem, po łacinie civitas. I tak powstaje ten wielki Lewiatan, a raczej (mówiąc z większym szacunkiem) ten bóg śmiertelny, któremu, pod władztwem Boga nieśmiertelnego, zawdzięczamy nasz pokój i naszą obronę".

Umowa społeczna

I życie ludzkie

jest

samotne, biedne,

bez słońca, zwierzęce i krótkie.

Ograniczenia władzy

• dla liberalizmu nie jest najważniejsze kto rządzi , a to jak i gdzie zakreślone są granice władzy .

cel władzy pojęty jest w kategoriach negatywnych

• Myśl liberalna określa państwo negatywnie. Nie ma ono prawa określać czym jest szczęście człowieka cnota czy dobro, to każdy ma rozstrzygać sam za siebie państwo ma tylko zaspakajać potrzeby człowieka

• Państwo ma być światopoglądowo neutralne, ma być obojętne wobec poglądów obywateli na temat szczęścia i cnoty o ile nie zagrażają innym obywatelom

Koncepcja człowieka

• W centrum doktryny liberalnej stoi wizja człowieka zachłannego, namiętnego a jednocześnie twórczego.

• To czym i kim on będzie jaki kształt przyjmie jego otoczenie zależy od niego samego

Niewidzialna ręka rynku

Kultura polityczna

• podstawą państwa liberalnego jest bardzo wysoka kultura obywatelska aktywnych jednostek, które angażują się w życie polityczne i czują się odpowiedzialne za państwo

• władzy centralnej dla równowagi obywatele muszą przeciwstawić rozległą sieć dobrowolnych stowarzyszeń

Demokracja proceduralna

• nie ma potrzeby pytać o istotę człowieczeństwa i społeczności nie ma potrzeby łamać sobie głowę pytanie o treść dobra wspólnego, bo każdy może mieć inną odpowiedź (równie wartościową).

• chodzi jedynie o procedury, reguły postępowania, które przestrzegane same z siebie doprowadzą do możliwie najlepszych rozwiązań.

J.J. Rousseau 1712-1778

materializm dialektyczny

• Przyroda jest w ciągłym ruchu, ciągle się rozwija

• składa się z rzeczy ze sobą spojonych, wzajemnie się warunkujących i przeto względnych

• jest w ciągłym ruchu, przemianie rozwoju

• rozwijając się wytwarza nowe jakości

• motorem rozwoju jest walka wewnętrznych przeciwieństw

Materializm historyczny społeczeństwa są w ciągłym ruchu wg. prawideł dialektyki, motorem dziejów, jest walka klas, mająca u podłoża przemiany środków wytwórczych

• pięć zasadniczych stosunków produkcji;

• gmina pierwotna,

• niewolnictwo,

• feudalizm

• kapitalizm

• socjalizm

Krytyka kapitalizmu

• możliwość dysponowania rzeczami przez właściciela (kapitalistę) prowadzi do możliwości dysponowania ludźmi,

• prywatna własność prowadzi do konfliktów klasowych

Wolność i religia

• Religia to opium dla mas

• Wolność to uświadomiona konieczność

etyka marksistowska

• cały rozwój społeczny ma charakter historyczny i klasowy, etyka też musi mieć taki charakter

• Etyka jest więc relatywistyczna; nie ma etyki i moralności absolutnej , wiecznej ponad historycznej, poza klasowej

• Engels: " Odrzucamy wszelką próbę narzucenia nam jakiejkolwiek dogmatyki o charakterze wiecznego, już odtąd niezmiennego prawa moralnego„

• etyka albo usprawiedliwia interesy klasy panującej albo opowiada się po stronie ludzi pracy

państwo opiekuńcze

• w socjalizmie dominuje postawa pro-centralistyczna

• to centrum – państwo może i powinno dokonywać koniecznych zmian (dyktatura proletariatu)

• w łagodnej wersji państwo etatystyczne

etatyzm

• etatyści wierzą, że rządzący wsparci nauką i ideologią, zdołają w sposób sensowny rozpoznać całość życia ekonomicznego i społecznego i stworzyć optymalny model kooperacji i rozdziału dóbr oraz co istotne działać zgodnie z raz obranym celem i planem

• Etatyści występują z pozycji jakby wszechwiedzącego obserwatora, który nie tylko zna całość życia społecznego, ale też wie ku czemu to społeczeństwo powinno zmierzać i dysponuje absolutnymi miarami etycznymi i potrafi tymi zasadami w sposób bezwzględnie odpowiedzialny kierować społecznością i państwem

Katolicka nauka społeczna

• zakłada koncepcje człowieka jako osoby, której z samej tylko racji istnienia przysługują jakieś prawa. Osoby wolne j i świadomej, dla której celem nadrzędnym jest godność w sobie i innych

• z racji swej istoty człowiek jest bytem społecznym, musi współpracować z innymi, ale celem takiej współpracy nie jest społeczeństwo czy państwo jako takie lecz zawsze osoba jako cel sam w sobie . Ludzka samorealizacja jest możliwa tylko wtedy gdy ludzie w solidarnym współdziałaniu współpracując dadzą jej szanse.

Zasada pomocniczości

Pius XI: “ co jednostka z własnej inicjatywy i własnymi siłami może zdziałać , tego nie wolno wydzierać na rzecz społeczeństwa; podobnie niesprawiedliwością szkodą i zakłóceniem ustroju jest zabieranie mniejszym i niższym społecznościom tych zadań, które mogą pełnić i przekazywanie ich społecznościom większym i wyższym. Każda akcja społeczna ze swego celu i ze swej struktury ma charakter pomocniczy; winna pomagać członkom organizmu społecznego, a nie niszczyć ich lub wchłaniać.”

(Quadragesimo Anno 1931)

Katolicka nauka społeczna wobec ideologii

• Katolicka nauka społeczna nie jest konkurencyjną ideologią czy nurtem politycznym konkurencyjnym wobec liberalizmu czy socjalizmu, jakaś trzecią drogą jest raczej pewnym metapoziomem – wskazówkami, które mogą i powinny być realizowane w ramach każdego tych nurtów

etyka to filozofia moralności

moralność cecha istotnie przysługująca świadomym i wolnym działaniom człowieka ze względu na ich stosunek do wyróżnionego kryterium aksjologicznego

• etyka jest to nauka filozoficzna, która formułuje ogólne zasady oraz szczegółowe normatywy ludzkiego działania za pomocą wrodzonych zdolności poznawczych

metoda etyki podział stanowisk

• zaprzeczanie możliwości zbudowania etyki jako nauki – socjologizm, neopozytywizm i emotywizm -etyka jako nauka empiryczna np. utylitaryzm

• kierunki czysto racjonalistyczne np., Kant Spinoza

• kierunki intuicjonistyczne, np. bergsonizm, Moor

• kierunki „intelektualistyczne” „mądrościowe „ - tomizm

Podział etyki

• etyka ogólna – ustalenie normatywnych podstaw ludzkiego postępowania, ogólne założenia filozoficzne , nauka o czynach ludzkich, nauka o celu ludzkiego życia i jego sensie

• eudajmonologia, nauka o wartościach moralnych (aksjologia) , nauka o prawie moralnym (deontologia),

• nauka o sumieniu (syndezjologia),

• nauka o cnocie moralnej (aretologia), nauka o odpowiedzialności moralnej

Podział etyki cd.

• etyka szczegółowa – sformowanie najważniejszych reguł takiego postępowania

• metaetyka – refleksja metodologiczna nad etyką filozoficzną, której zadaniem jest ustalić warunki i kryteria, od których zależy filozoficzno naukowy status etyki

• Moralność to poczucie powinności podejmowania określonych czynów lub zajmowania określonej postawy

• powinności moralna nie wynika z nakazów czy zakazów jakiegoś autorytetu, gdyż powinności istniej także wówczas gdy takich nakazów nie ma lub gdy działający o nich nie wie, a nawet istnieje powinności wbrew zakazom zewnętrznym (Antygona).

• powinności to również nie wykazanie tego czy dane działanie się opłaca, z uwagi na te lub inne cele nawet szczęścia. Powinność pozostaje nawet gdyby takie działanie się nie opłaciło. Opłacalność szczęścia nie jest racją konstytuującą powinności moralną.

Rodzaje dobra

• bonum delectabile – dobro przyjemne

• bonum utile dobro użyteczne

• bonum honestum dobro godziwe dążymy do niego ze względu dla niego samego i jest dobrem samo w sobie (nie ze względu na swe skutki – przykrości czy użyteczność) ze względu na własne dostojeństwo

Trzy rodzaje dóbr

• bonum delectabile – dobro przyjemne

• bonum utile dobro użyteczne

• bonum honestum dobro godziwe dążymy do niego ze względu dla niego samego i jest dobrem samo w sobie (nie ze względu na swe skutki – przyjemność czy użyteczność) ze względu na własne dostojeństwo

Hedonizm

• Ogólna nazwa doktryn, wg. których przyjemność (rozkosz) jest najwyższym dobrem, właściwym celem życia, prawdziwym szczęściem