- •Мазмұны
- •Депозиттiк операциялар
- •1.2 Жеке тұлғалардың депозиттерін сақтандыру жүйесінің қызметін талдау
- •1.3 Коммерциялық банктердің депозиттік нарықтағы операцияларын талдау
- •Іі бөлім. Коммерциялық банктердің депозиттік саясатын талдау
- •2.1 Коммерциялық банктердің депозиттік саясаты және оның депозиттерді жетілдірудегі маңызы
- •2.2 Қазақстан Республикасындағы депозиттерді сақтандыру жүйесінің даму болашағы
- •Ііі бөлім. Банктердiң депозиттiк саясатын дамытудың келешегi
- •3.1 Депозиттiк база жасаудағы әлемдiк тәжiрибе
- •3.2 Депозиттер тарту саласындағы бәсекелестiк
- •3.3 Интернет-банкинг-депозиттер рыногындағы жаңалық
- •Заңды тұлғамен шетел валютасында
- •Жеке тұлғаларға арналған Қазақстан Республикасының Ұлттық валютасындағы мерзімді депозит туралы шарттың типтік нұсқасы
3.2 Депозиттер тарту саласындағы бәсекелестiк
Бүгiнгi таңда Қазақстан рыногында әдiлiн айтқанда үш жетекшi банк бар: «Казкоммерцбанк», «Халықтық банк» және «Тұранәлем».
Мысалға карточкалық бизнестi алайық. Егер шығарылған электронды карточкалар саны сияқты көрсеткiштi қарайтын болсақ, онда Тұранәлем банк пен Халықтық банктiң алда тұрғаны даусыз, олардың мұндай карточкалары жүз мыңдаған. Ал, карточкалық шоттар мен алынған кiрiстер тұрғысынан алып қарағанда бiздiң көрсеткiштерiмiз елде ең жоғары. Бұл бiрiншi кезекте банк салынған итвестициялардан барынша жоғары пайда табуға ұмтылған бизнес жүргiзудiң тиiмдiлiгiн бiлдiредi. Карточканы миллиондап шығаруға болады, бiрақ клиентке әралуан және қолайлы жағдай жасалмаса, карточка айналымы төмендеп, ал карточка тек айлық жалақы төлеу құралы болып қана қалады.
Карточкалық бизнестi қолдау үшiн айтарлықтай инвестициялар мен ағымдағы шығыстарды жүзеге асыра отырып, оның түсiмдiлiгi мен өзiн өзi ақтауын нақты бағалау және рынокта дұрыс позиция ұстау керек. Жалпы, барлық Қазақстандық банктер үшiн сапалық көрсеткiштер өте маңызды деп есептеймiн. Басты мәселе - сiз қаншалықты тиiмдi жұмыс iстейсiз, сiздiң кiрiстерiңiз қаншалықты жоғары және операция тәуекелдерi төмен, банктiң резервтерi қандай (орын алуы мүмкiн шығындарға сiздiң кепiлдiгiңiз), осылар кездесуi мүмкiн тәуекелдерге баға беруде сiздiң қаншалықты керiтартпалық пен бойкүйездiкке бой алдыратыныңызды бiлдiредi.
Бүгiнгi күнi Қазақстандағы қаржылық жүйенi айтарлықтай тұрақты деуге болады және де банктер арасында түбiрлi айырмашылықтар жоқ. Менiң ойымша, бүгiнгi күнi республикадағы барлық банктер әмбебап болып табылады. Әрбiр банк өзi үшiн рынокты болжап, өзiнiң стратегиясын, клиенттiң көзқарасын негiзге ала отырып, басымдықтар белгiлейдi. Казкоммерцбанк барлық рыноктарға қатысуға және әртүрлi категориядағы клиенттерге, бiздiң ойымызша, дәл қажеттi өнiмдi ұсынып жұмыс iстеуге ұмтылуда. Басымдықтар туралы айтар болсақ, бастапқыда бiз корпоративтiк клиенттерге, бiрiншi кезекте, iрi клиенттерге арналған банк болдық. Казкоммерцбанк қаржыландырған жобалар, негiзiнен үлкен кәсiпорындар мен компанияларға қатысты болды. Бүгiнгi таңда Казкоммерцбанк iрi корпоративтiк клиенттерге қызмет көрсету рыногындағы өз үлесiн сақтап қалуды және сонымен қатар, орта бизнеспен жұмысты жандандыруды маңызды деп есептейдi. Шағын бизнес туралы айтар болсақ, мұнда Тұран!лембанк айтарлықтай жақсы позиция ұстап отыр және несиелеу көлемiн ұғ миллион АҚШ долларына жеткiзудi көздеп отыр, бұл айтарлықтай күш жұмсауды қажет етедi.
Жеке тұлғаларға келер болсақ, ККБ олармен тек ұғғғ жылы ғана белсендi түрде айналыса бастады. Аз ғана уақыт өткенiне қарамастан, депозиттер көлемi бойынша Казкоммерцбанк елiмiзде екiншi, ал жедел депозиттер саны жағынан бiрiншi орында. Банктiң ресурстық базасындағы халықтың салымдар үлесiнiң ұлғаюы өте маңызды, себебi iшкi қарыздар мен кейбiр iрi депозиторлардағы депозиттiк базаның айтарлықтай концентациясына тәуелдiлiкке байланысты тәуекелдердi төмендетуге мүмкiндiк бередi. Iшкi қарыз көлемiнiң үлкен болуынан iштен және сырттан тартылатын қаржылардың ара қатынасы ұзақ уақыт бойы соңғысына пайда әкелген жоқ.
Бүгiнгi күнi жағдай бiршама жақсарды, бiрiншi кезекте, халықтың депозиттерiнiң айтарлықтай өсуiнiң есебiнен: егер 1995 жылы олар 10- миллион доллардан аспаса, бүгiнгi күнi халық банктерде 100 млн. доллардан астам қаражат сақтауда. Жалпы жеке тұлғалармен жұмыстың басымдықтарын белгiлей отырып, бiз орташа және бай клиенттерге тоқталуды жөн көрдiк.
Тұтынушы топтар сегментациясы өстi.
Ерекше маңызды сегменттерге жататындар:
Дәулеттiлер. Көптеген банктер салымдары 200000 доллар асатын жеке тұлғаларға тұтынушылық қызмет көрсетумен айналысатын бөлiмшелер ашуда. Мұндай бөлiмшелер көбiнесе салық төлеу деңгейi айтарлықтай төмен аудандарға орналасады және швейцариялық банктерде ұзақ уақыттан берi тәжiрибеленiп келе жатқан салымдар құпиясын сақтау және жеке қызмет көрсету қағидаларына негiзделген.
Әл-ауқатты жоғары тұлғалар. Бұл сегмент әл-ауқаты жоғары топтардың арнайы мұқтаждықтарына қызмет көрсету үшiн дамыды. Merill Lynch делдалдық үйi осы мақсатта жетiлген компьютерлiк жүйелердi пайдалана отырып өзiнiң қолма қол ақшаны басқару жүйесiн енгiздi, соның нәтижесiнде 90000 доллар және одан жоғары салымдар бойынша ақша рыногындағы тиiмдi несиелiк пайызды қамтамасыз еттi. Одан басқа, Merill Lynch шотта жатқан сомалар шегiндегi кепiлдiктердi негiзге ала отырып Visa карточкалар және чектiк шоттар иелерiне автоматты түрде қарыз алуға мүмкiндiк бердi. Мұндай типтегi операциялардың жедел түрдегi табысты болуы банктердi оған жауап қайтаруға және ақша рыногының ставкаларын негiзге алып, ағымдағы шоттар бойынша пайыздар ұсынуға жетеледi.
Көптеген компаниялар да клиенттер тарту үшiн жаңа қызмет түрлерiн енгiзуге мәжбүр болды. Нәтижесiнде коммерциялық банктердiң бәсекелестiктiң өсуi шоттардың ары қарай жiктелуiне талап еттi. Банктер өздерiнiң дәстүрлi депозиттiк базасының өзгерiстерiне жауап ретiнде банктер оны дербес қарыздар, несиелiк қаржыландыру, сақтандыру, бастапқы және қайталама кепiлдiктер және т.с.с. әртүрлi арнайы қызметтер көрсетуге болатын клиенттердi анықтау тұрғысынан қарай бастады, депозиттiк базасы едәуiр қысқарды.
Көптеген банктердiң депозиттiк базасының негiзiн кiрiстерi аз клиенттер құрайды, ол үшiн қаржылық институттармен тартыс жүрiп жатыр.
Ақпаратты қағаз жүзiнде өңдеуге негiзделген жүйенi ауыстыру. 2007 жылдардағы банктердiң жұмысы көрсетiлетiн тұтынушылық банктiк қызметтер бағасын төмендетуге бағытталды, бұл банк iсiн барынша автоматтандыруды талап еттi. 45-шi жылдардың аяғына қарай тек дәлдiгi жоғары автоматты кассалық машиналар пайда болып қана қойған жоқ, үйде көрсетiлетiн банк қызметi де өркендей бастады. Оның үстiне, ауқымды ақпараттар жинақталған және көрсетiлетiн қызметтер тiзiмiн кеңейтуге мүмкiндiк беретiн несиелiк және дебеттiк карточкалардың көмегiмен есептесу жүйелерi дами түстi. Адам еңбегiнiң машинаға ауысуы жедел қарқынмен жалғаса бермек, себебi ақпарат жеткiзушi жаңа технологиялар жүйесiнiң құны төмендеп келедi, ал кассирлерге және басқа персоналға еңбек ақы төлеу тұрақты түрде өсiп отыр.
2) Қаражат тарту, сондай-ақ несиелiк қызметтер көрсету саласында бәсекелестiктiң өсуi, жылдары банктер мен клиенттерiне қаржылық қызметтер көрсетушi қаржылық институттар арасында бәскеелстiк күшейе түстi.
Американдық банктердi берiк орныққан филиалдар ашуға қойылған шектеулер қыса түстi, ал депозит тарту проблемаларын шешудi қиындатады. Жеке тұлғаларға қызмет көрсету бойынша банктiк қызметте бәсекелестiк өсе түстi. Жинақтаушы және несиелiк банктердiң бастамасымен жүргiзiлген салымшылардың қаражатымен табыс табу коммерциялық банктермен бәсекелестiктi күшейттi. Мысалы, АҚШ-тан тыс жерлердегi жинақ банктерi мен құрылыс қоғамдары ұсақ салымшылардың қаражатын тарту үшiн көптеген қызмет түрлерiн ұсынды. Салымшылардың қаражаттарын ақша рыногының қорлары немесе Merill Lynch делдалдық үйiнiң “Қолма қол ақшаны басқару жүйесi” сияқты өте бай қаржылық қызметтердiң жаңа жиынтығы өзiне тартты, бұл банктердiң жұмысын қиындатты. Жеке тұлғаларды несиелендiруде бәсекелестiк күшейдi. Несиелiк карточкаларды қолданатын компаниялар банктер арқылы операциялар жүргiзе отырып, арзан несиелер ұсынды, дүкендер клиенттерге автоматты түрде жаңаратын несиелер жүйесiн ұсынды, қаржы-несиелiк компаниялар мүлiк кепiлге алынатын қарыздар бере бастады және т.с.с.
Осылайша, 90-шы жылдардың аяғына таман банк индустриясы бәсекелестiк қабiлет таныта бастады. Қаржылық институттардың әр алуан түрлерiнiң арасындағы айырмашылық жойыла бастады. Көптеген бәсекелестер ұлттық шекарадан тысқары шығып дүниежүзiлiк ауқымда жұмыс iстей бастады. Одан басқа, заңнамалық шектеулердi ұстанбайтын көптеген жаңа нарық субъектiлерi пайда болды, бұл оларға бәскелестiк күресiнде басымдық бердi.
Зейнеткер жасына жақындаған және зейнеткерлер банктiк жинақтар ұстауды жөн көредi, бiрақ олардың салымдары майда, сондықтан да бiзге қажеттi депозиттiк база мөлшерiн қамтамасыз ету үшiн салымшылар санының көбiрек болғаны керек, олай болмаған жағдайда ресурстық шығындар қымбатқа түседi. Орташа және ауқатты клиенттерге қызмет көрсету позициясын ұстанған Казкоммерцбанк Халықтық банкке немесе БТА банкке қарағанда салымшылар саны аз, бiрақ көлемi үлкен жедел депозиттер тартты. Алты iрi банктiң мамандары таңдап алынған сегментке жоғары шоғырландыру әл-ауқаты және тұтыну деңгейi жоғары адамдарға қажеттi жаңа қаржылық қызметтердiң мол ассортиментiн ұсынуға мүмкiндiк бередi деп есептейдi.
Бүгiнгi күнi Қазақстанда қалыптасқан жағдай бойынша фундаменталды ғылымды қоспағанда экономиканың барлық салаларына банк қызығушылық танытып отыр.
Әзiрше ел экономикасы айтарлықтай шектеулi, банк рыногындағы бәсекелестiк өте қатал, сондықтан да кей жерлерде бiздiң жұмыс iстегiмiз келмейдi деп айта қою қиын. Қазiр мұнай бағасы жоғары, экономикада қаражат жеткiлiктi. Сондықтан барлық банктер қазiр мол өтiмдiлiкпен жұмыс iстеуде. Соған орай банктер ақша салымдарына қатысты барлық жобаларды қарайды.
«Қазақстан Халықтық Банкi» ААҚ-дағы жеке тұлғаларға арналған салымдар.
«НАРОДНЫЙ-СТАНДАРТНЫЙ»
«НАРОДНЫЙ-НАКОПИТЕЛЬНЫЙ»
«НАРОДНЫЙ-ПЕНСИОННЫЙ»
«HALYK-ДЕТСКИЙ»
«HALYK-УНИВЕРСАЛЬНЫЙ»
«НАРОДНЫЙ-СПЕЦИАЛЬНЫЙ» [5, 67 б.].
Интернет-банкинг жүйесiндегi салымдар |
|
Теңгемен |
|
Ағымдағы шоттар (салымшының өзi алғанша жататын) |
2,5 |
күндiк интернет-салымдар |
7,5 |
күндiк интернет-салымдар |
4,5 |
күндiк интернет-салымдар |
20,5 |
күндiк интернет-салымдар |
22,5 |
күндiк интернет-салымдар |
25,5 |
Шетел валютасымен (АҚШ долларымен) |
|
Ағымдағы шоттар (салымшының өзi алғанша жататын) |
2,5 |
күндiк интернет-салымдар |
1,5 |
күндiк интернет-салымдар |
1,5 |
күндiк интернет-салымдар |
0,5 |
күндiк интернет-салымдар |
0,2 |
күндiк интернет-салымдар |
6,5 |
Ресей рублiмен салынған ағымдағы шоттар4
|
6,5 |
