Сабақтын мазмұны
Өз бетінше жасайтын жұмыс:
әртүрлі сумен араластырылған МПБ-да және Сусло агарындағы себілулері көрсету, олардың микробтық санын микроскоппен көру.
Стерильді таяқша көмегімен тістен дақ (налет) алып, тампон арқылы мұрын мен ауыз арасынан кілегей алып, жұғынды жасап, Грам бойынша бояйды. Иммерсиялы микроскоп жүйесі арқылы микрорганизмдерді бейнелейді.
Петри шынысына осы материалды алып, қан және қант агарына егеді. 24 сағ 37оС-та өсіреді. өскен колонияның мінезін бейнелейді, бөлек колониядан жұғынды жасап Грам әдісі бойынша бояйды. МПА-ға патогенсіз стафилококк колониясы өсдеі. Қантты және қанды агарда шартты-патогенді және патогенді кокк өседі.
МПА-сы бар шыныларда саусақ іздерінің егілуін жасап, 24 сағат термостаттайды 37оС. Микроорганизмнің өсуінің қарқыны анықталады. Бөлек колониядан жұғынды жасап, грам теріс таяқшалар, ашытқыларды анықтауға болады.
Топырақтың микробтық санын анықтау: МПА-дағы түрлі топырақты суспензияларын ерітінділерін егу демонстрациясын пайдаланып, микробты санын санап, микроскоптаймыз.
Кесселер мен Эндо ортасындағы топырақ егуін зерттеу ішек таяқшасының өсуіне назар аудару.
Clostrіdіum perfrіngens-тің Вильсон-Блер орталарындағы өсім сипаты. Џлгінің перфрингенс титрді анықтау.
Су және дистиляциялық судың микробты анықтау.
2 этапты ашу әдісімен ауа өткізгіш судың қол-титрін анықтау.
Фильтрация әдісімен коли-индексін анықтау. 2 әдіспен нәтижелерді салыстыру.
Лабораториялық ауасының сан-бактериялық анализ: микробтық санмен кох әдісімен микробтық сан көрсеткіш санын анықтау. Кротов аппараты арқылы анықтайды. МПА-сы бар шыныдағы сарыуыз тұзды.
Оқытушылармен бірігіп жасалынатын жұмыс.
Келесі тәжірибиелер арқылы санитарлы-бактериологиялық жағдайын бағалау
А/ ашық су қоймалардағы және су жолындағы микроб санын анықтау.
Б/ судың коли-титрін және коли-индексін анықтау.
В/ ауаның тазалығын аспирациялық және седмициялық әдістер арқылы анықтау.
Г/ топырақтың Нәжіспен ластануын “коли-титр” және “перфингенс-титр” арқылы анықтау.
Тақырып бойынша ситуациялық есептер:
20-шы бала –бақшада ауаның микробтық санын седиминтационды әдіс арқылы агарда колония өсіп шықты. Себілу және ауауны зерттеу нәтижесінде қандай баға береміз? Жауап: 2 Петри табақшасындағы өсіп шыққан колониялардың жалпы саны бойынша нәтижені анықтаймыз.
Үшетін судың бактериологиялық анализді мына анықтамасын беріңіз: жалпы микробтық саны – 61мл-120. Коли индекс-4, коли-титр-250 мл. Қорытынды жасаңыз: Қандай шаралар қолдану керек?
Бактериологиялық зерттеу нәтижесінде әйел жатырындағы секреттен мынау анықталады: қышқыл орта және көптеген Додермин таяқшалары.
Медициналық- латын терминологиясы:
Экология - (ecos-өмір сүру ортасы) - жануарлардың, өсімдіктердің, микроорганизмдердің қоршаған ортамен қарым- қатынасын зерттейтін ғылым.
Микробиоценоз - белгілі бір биотопта (мысалы ауыз қуысында, су қоймаларында) сыртқы орта биотоптарында және дені сау адам мен жануарларда мекендейтін микроорганизмдердің алуан түрлерінің популяциясының жиынтығы. Микробиоценоз қдетте көптеген микроб санынан құралады.
Битоп-1. Бұл салыстырмалы түрде біркелкі жағдайлармен сипатталатын (мысалы, табиғи ошақтық инфекция) популяцқияның мекен ету орны. 2. Паразиттер үшін биотоп - олардың иеорганизмінде орнығуы.
Резистенттілік – қалыпты.
Транзиторлы – қалыпсыз.
Популяция – бір типтегі даралар
Контаминация- ластану.
Тақырыбы: Инфекция. Биологиялық зерттеу әдістері /биосынақ/ Бактериялардың патогенділік факторлары.
Тақырыптын өзектілігі: Биологиялық зерттеу әдістерін білу, болашақ дәрігерлер жұмысына зерттеу материалдарының және ғылыми тәжіриебедегі микроағзалардың патогенділігі мен вируленттілігін анықтауға қажет.
Тақырыптың мақсаты: Студенттерге биологиялық зерттеу әдістерімен /биосынақ/, бактериялардың патогенділік факторларымен таныстыру.
Тақырып бойынша сұрақтар.
«Инфекция», «инфекциялық процесс», «инфекциялық аурулар» аурулар терминдерге анықтама беріңіз.
Полидетерминантты сипаттама-микроорганизмдер патогенділігі ретінде.
Вируленттілік патогенділік өлшемі. өлшем бірлігі.
Бактериялардың вируленттілік факторын атңыз және сипаттама беріңіз. /адгезия, колонизация, пенетрация, инвазия/.
Микроорганизмдер агрессияның факторлары, олардың сипаттамасы.
Экзотоксиндер химиялық табиғаты, негізгі қасиеттері.
Анатоксиндерді алу әдістері, олардың практикалық маңызы, қолданылуы.
Эндотоксиндер химиялық табиғаты, негізгі қасиеттері.
Қоздырғышқа байланысты инфекциялар пішіні, макрооргандегі таралуы, олардың сипаттамасы.
Жергілікті және жалпы бактериемия, септицимия, сепсис, септикопиемия инфекция. Түрлеріне анықтама беріңіз.
Қоздырғыш санына байланысты инфекциялар формасы /моноинфекция, полимикробты, аралас және микст-инфекция/.
Инфекциялар пішініна сипаттама беріңіз /жедел, созылмалы, латенті, манифестті/.
Симптомсыз формалы инфекциялардың бактериотасымалдаушылықты ерекшелігі.
Вирустардың инфекциялық қасиеттін сипаттап атаңыз.
Инфекциялық аурулар периодтарын сипаттап атаңыз.
Лабораториялық жануарларды экспериментальды залалдануының мақсаты мен әдістері.
Лабораториялық жануарларды экспериметальды жолмен жарақатта әдістері, тәсілдері, мақсаты.
Қосымша ақпарат:
Инфекция немесе инфекциялық процес – бұл физиологиялық функцияны және оның ішкі ортаның тұрақтылығын бұзатын патогенді микробтардың пайда болып дамитын физиологиялық және патологиялық процестері жиынтығы.
Патогенділік дегеніміз – микроорганизмдердің инфекциялық процесс туғыза білу қабілетіі, яғни бұл микроорганизмдердің потенциалды қабілетіінің микроорганизмдерге еніп және онда көбеюге қабілетіті генотипті бөлігі.
Патогенділік дәрежесі вируленттілік деп аталады /фенотипті белгі, яғни бөлігі бір жағдайда блатын штамма қасиеті /. Вируленттілік шартты өлшем бірлігімен өлшенеді – DLM /минимальды летальды доза /. Белгілі бір уақытта аралығында қалыпты массамен жасы бірдей жануарлардың микробтарды қабылдауында ү Д сандық микробтардың мөлшеріне тең болады. Д ғана жануармен анықталмайды. Бір топ жануарлармен анықталады, оның нәтижесінде өлген жануарлар саны 95. тен кем болмауы керек. Ал вируленттілекті өлшеу үшін организмге микробтарды өндіру әдісін қолданады.
Бактериялардың вируленттілігін анықтау үшін лабораториялық жануарларды: тауық эмбрионың, жасуша дақылдарын зақымдау арқылы жүргізеді. Вируленттілік өзгеруі мүмкін, бұл өзгергіштік ие фенотипті қабілетіке сай келетін гендердің мутацияс ы болып табылады. Вируленттіліктің қабілетіі дақылдардың қолайсыз жағдайлар нәтижесінде ескіру процесі жүреді, ал стабилъді қабілетіі әртүрлі заттардың фенол, судын асқын тотығы, шошқа еті т.б. қатысуымен бактерияларды ұзақ уақыт дақылдау барысында туады. Сондай-ақ, иммунды сары-суларда. Бактериялар мен вирустардың вакцияналдық штаммалары тірі вакциналдар дайындау барысында алынды. А вирулентті мутанттар бактериялар мен вирустарға әртүрлі физико-химиялық мутагендердің әсер ету нәтижесінде пайда болады.
Вирулеттіліктің факторының бактериялардың эпителиальды жасушаға жабысу қабілетіі жатады /адгезия/. Бактериялар эпителиальды жасушалар бетінде көбейіп /молэнизация/, жасуша ішіне өніп /генетратция/ немесе ұлпаға орналасып /инвагия/ организмнің иммунды қорғанысына арнайы емес факторлар қарсы тұрады /агрессия/.
Инфекциялық процесстердің бірінші стадиясы болып табылатын адгезия мен коленизация микроорганимзмдердің сезгіш жасушалар бетіне жабысып онда қоздырғыштардың көбеюімен баиқалады. Адгезия мезанизмінің негізгі қоздырғыш жасушалар мен микроорганизмдер аралығында физико-химиялық әсерлерге негізделеді. Сондаи-ақ арнайы адгезиялар әсерінен де туады.
Пенетрация дегеніміз - қоздырғыштардың жасушаға енуі. Қоздырғыштардын вируленттілік қасиеті эпителиалъды жасушаларға лимфоцит және леикоциттер ішіне енгенде баиқалуы мүмкін. Бактериялардың инвазиялық қасиеті эпителиалъды жасушаларға лимфоциттерге және т.б. макроорганизмы жасушаларына енуге қабілетіімен тікелеи тқуелді. Бұл процесс көбею кезінде жүреді. Макроорганизмдердің инвазиялық қасиеті дәнекер ұлпаларының өткізгіштігін бұзатын қоздырғыштарды организмге тарататын гиалуронидаза, нейраминидаза ферменттерінің синтезделуі. Микроорганизмдер мен микроорганизмдердің өзара байланысы арнайы емес қорғаныс факторларының нашарлануына қкеп соғады. Агрессия процесі бактериальды жасушалар құрылымдары, жасуша қабырғаларының қапшығы, ЛПС грам теріс бактерия агресиндерінің қатысумен жүзеге асады. Бұлардың көпшілігі лейкоциттер миграциясына қлсірете отырып фагоцитозға қарсы фактор туғызады.
Экзотоксиндер, дифтерия, сіреспе, ботулизм, ішек таяқшасы және стафилококты инфекциялар негізінде түзіледі. Экзотоксиндер химиялық табиғаты бойынша ақуыз болып табылады. өмір сүру процессі экзотоксиндер 4 типке бөлінеді:
Цитотоксиндер – субжасуша денгейінде ақуыз синтезделуін тежейді.
Мембрана токсиндері – эритроциттердің беткейлік мемебраналарының өткіз гіштігін жоғарлатады, лейкоциттер мен эритроциттердің өткізгіштік мемебраналарын зақымдайды.
Функциональды тосқауылдар – белгілі ұлпа жүйелерінің қызметін тежейді.
Эксофолиотиндер және эритрогениндер – скарлатинді стрептококктар және алтындаған стафилококктар штаммасының нәтижесінде пайда болады. Олар жасушаларының өзара байланысу процессіне және жасуша аралық заттар мен байланысу нәтижесінде әсер етеді.
Анатоксинді препараттар дегеніміз – улы заттардан толық тазартылған бактериальды экзотоксиндерден алынған, бірақ антигенді, иммунды қасиеттерін сақтайтын препараттар. Анатоксин алу мақсатында экзотоксинге 0,3-0,5 - к формалар араластырып 37-40оС термостатқа ұстаймыз, улы қасиетін жойғанша. Алынған анатоксиннің стерильдігі, қауіпсіздігі, иммуногенділігі жағынан тексереді. Анатоксинді улы инфекцияларды емдеуде және алдын алу мақсатында қолданады.
Эндотоксиндер дегеніміз – бактеральді жасушалар мен тығыз байланысып жасуша қабырғасында грам теріс ЛПС жоғары температураға тұрақты, аздап улы және аз мөлшерде арнайы токсиндерді айтамыз.
Табиғатта қоздырғыштарды инфекция пішініне байланысты келесі түрлерге бөлеміз.