Сабақтын мазмұны

Өз бетінше жасайтын жұмыс:

1. Қандағы лейкоциттердің латекс бөлшектерінің фагоцитозын микроскоп арқылы есепке алу. Қанның фагоцитрлеуші жасушаларының активтілігін көрсеткішін есептеу.

2. Қан сарысуындағы комплементті титрлеудің нәтижесін бағалау және хаттамаға енгізу.

3. Сілекейдегі лизоцимді титрлеу нәтижесін бағалап хаттамаға енгізу.

Оқытушылармен бірігіп жасалынатын жұмыс.

1. Организмнің талғампаз емес қорғаныстың физиологиялық механизмін зерттеу.

2. Оганизмнің фагоцитрлеуші жасушаның функциональдық активтілігіне баға беру әдістерін менгеру.

3. Организмнің биологиялық сұйықтығының гуморальдық қорғаныс факторларына баға беру әдістерін менгеру.

Тақырып бойынша ситуациялық есептер:

1. Стоматолог гингивитпен ауырған адамның ірінді бөлінген затын алып жұқпа-препараттарын бактериологиялық зертеуге жібергенде лейкоциттердің ішінде кокктар анықталады. Олар оның сыртында да топтасып орналасқан. Микроорганизмдердің морфологиясын және гингивитпен ауырған адамның қорғаныс жасушаларын ескере отырып, бұл ненің белгісі деп айтамыз, қалай түсіндіресіз? Зерттелінетін жұқпада микроорганизмдер қалай байқадыңыз.

2. Пневмониямен ауырған адамның жұқпасын бактериоскопия жасаған кезде лейкоцит ішінде грам “-” жанған шырақ сизқты ұзынша кокктар сыртында орналасқан. Бұл ненің белгісі екендігін анықтаныз. Жұқпаның суретін салып беріңіз. Қандай микроорганизмдер лейкоцит ішінде, ал сыртында қандай орналасқан.

Медицина-латын терминологиясы:

1. Иммунитет - лат. - бір нәрседен босалу.

2. Фагоциттер - гр. - қайпап жеу

3. Лизоцим - гр. - еру - закваска

4. Лимфоциттер - лат. - влага - жасуша

5. Лейкоциттер - лат. - ақ - жасуша

6. Макрофагтар - гр. - үлкен - жайпап жеуші

7. Интерферон - лат. - аралық / /-

тасымалдаушы

8. Комплемент - лат.

Тақырыбы: Антигендер. Антиденелер. Организмнің иммунитеттің қорғаныс факторларының арнайы механизмі. Жасшамалық ерекшеліктері.

Тақырыптың өзектілігі: Иммунитеттің талғампаз факторларының анықтау әдістерін және организмнің иммунологиялық статусын бағалауды білу дәрігерге науқасқа дұрыс терапия жургізу үшін маңызды ақпараттардың бірі ретінде қажет

Сабақтын мақсаты: Иммуниттетін спецификалы қорғаныс факторларын анықтау үшін әдістері мен организмнің иммундық статус әдістерін менгеру, дайындау.

Сабақтың тақырыбы бойынша бақылау сұрақтары:

1. “Антиген” түсінігіне анықтама беріңіз және оның негізгі қасиеттерін атаңыз.

2. Гаптен, оның жетілген антигеннен айырмашылығы неде?

3. Антигеннің детерминантті тобы немесе эпитоптар валенттілігі дегеніміз не?

4. Бактериялар мен вирустардың антигендері.

5. Антидене түсігіне анықтама беріңіз, оның фунцияларын атаныз.

6. Антидененің немесе иммуноглобулиндердің химиялық табиғаты мен құрылымы туралы қазігі мағлуматтар? Антидененің активті орталығы дегеніміз не?

7. Иммуноглобулиндер класы, олардың сипаттамасы.

8. Организмнің қай мүшесінде, ұлпасында және жасушасында антиденелер түзіледі.

9. Жасушалық иммунитеттің қандай медиаторларын Т-жасушалар өндіріп шығарады.

10. Иммунологиялық есте сақтау, иммунологиялық толеранттылық түсінігіне анықтама беріңіз, олардың маңызы неде?

11. Антимикробтық иммунитеттің механизмдері қандай?

12. Антитоксинді иммунитеттің механизмдері қандай? Осындай иммунитетке тән ауруларға мысал келтір?

Қосымша хабар:

1. Антигендер дегеніміз организм үшін генетикалық бөгде текті органикалық заттар. Олардың енуіне организм антидене түзілуімен немесе басқалай иммунды статуспен жауап береді. Антигендер екі негізгі қасиетке ие: 1. Иммуногенділікке, яғни антиденелер мен иммунды лимфоциттердің т үзілуін және жинақталудың индукциялау қабілетііне. 2. Антиденелер мен иммунологиялық реакция түрінде айқындалатын арнайы қарым-қатынасқа түсу қабілетітілігіне.

2. Айтылған екі қасиетке ие антиген, жетілген антиген деп аталады.Ал басқа, тек ертеректе синдезделген антиденелерге жауап беру қабілетііне және де жалғыз қасиетке ие антигендер /гаптендер деп аталады. әртүрлі заттардың антигенділік қасиетін анықтайтын негізгі жағдайларға олардың гетерогенділігі/ бөгделігі макромолекулярлығы, коллойдты жағдайы және әрігіштігі жатады.

3. Антигеннің детерминатті тобы дегеніміз-бұл антигеннің аз ғана молекулалық бөлшегі яғни, антиденемен қосылуы. Антигеннің валенттілігі –бұл антиген молекуласындағы детерминант саны. Ол 5 пен 15-тің аралығыңда шайқалып отырады.

4. Бактериялық антигеннің арасында желбезекші 4-антиген ерекшелінеді /термолабильді ақ заттар соматик 0-антигендер/ термостабильді полисахаридтер жасушалы қабырғалар /, капсулалы К-антиген жауапты түрде ұлпалар сібір күйдіргісі анфекциясымен зақымдалған /М-антигенді вирустарға, -антигенді вирустар жатады/. Олар нуклеокапсидпен байналысқан /гемагглютинин антигендер жасуша қожаиыны болып табылады.

5. Антигенге жауап беру иммундық жүйе, талғампазды түрде антигенмен қосыла, ақзат антиденесін бөледі яғни, осылайша иммунологиялық реакцияларға қатысады. Антидененің біріккен формасы орталықта екі түрде, компинетарлы және детерминантты антигенмен әрекеттеседі. а/ антигеннің ақзадан нейтральды және элими нантты түрде антигендерге қарсы түруы.

Б/ ”өзге текті” антигенмен қарсы тұру.

В/ иммунокомпонентті жасушалық компоненттермен қамтамасыз етуі.

Г/түрлі жағдайда иммунды жауапқа қарсы тұруы.

6. Антиденелер өзінің химиялық құрымылына қарай ақзат, қан сарысуы бола тұрып гликопротендтерге жатады. Иммуноглобулиннің молекуласының барлық кластары полипептидті тізбектен тұрады : екі бірдей ауыр тібектен –Н, және екі бірдей жеңіл тізбектен яғни бір-бірі мен диссульфидті көпіршемен біріккен. Н-тізбегі сияқты және – тізбекте. Вариабнльді амин қышқыл жиынтығынан тұрады. Гамма-глобулиннің диссульфидті байланысы бұзылып – полипептидтің бөлек тізбегіне түседі. Протеолитикалық ферменттерінің әрекеттесуімен попиан – 3 ферментке ыдырайды, екі кристалданбаған, құрамында детерминантты топ Fab-фрагменттері бар. Fab-фрагменттерінің құрамына жеңіл және ауыр тізбектің бөлшектері кіреді.

Fab-фрагменттерінің соңы активті антидене орталығын түзеді, яғни олар антигеннің детерминантты тобымен әрекеттесуі.

7. Иммуноглобулиндер 5 класқа бөлінеді G, М, А, Е, Д бір-бірімен, физикалық, химиялық және антигенді қасиетімен ерекшелінеді.

IgG – 80% жуық негізгі сарысу иммуноглобулиннің молекулярлық массасын 150 000 құрайды. IgG-ге тән ерекшелік оның антигендерді өте тез жылдамдықпен байланыстыра алу қабілетітілігінде, плацента арқылы ене алатын антиденелер класының бірден-бір тірі.

IgM - көптеген антигендермен адамдарды иммунизациялағанда қан сарысуында бірінші пайда болады, сондай-ақ плацента организмде де бірінші синтезделеді. Ол 5 субьбірліктен тұрады, және оның әрқайсысының молекулярлық массасы.

IgA – басқа иммуноглобулиндермен салыстырғанда, түрлі секреттерге өтуіне қабілетіті. мысалы: /молозиво ішек пен бронхыларда болатын сілекейлерде IgА секретінде димер түрінде болады. Секреторлы антиденелер жергілікті иммунитеттерде тіршілік етеді.

IgЕ – аллергиялық реакцияларға негізгі жауап берсе, ол IgД – антигеннің ағзада қатыспауының асқынған түріне бағытталған.

8. Иммуноглобулиндер палзмоциттер мен синтезделген, нәтижесінде полипептидті бағана жасушаның дифференцировкасында болуына себеп тигізеді. Синтездеуші иммуноглобулиндер плазмоцитті В-лимфоциттерден тұрады.

9. Т-лимфоциттер биологиялық активті заттарды шығарады – лимфокиндер Т және В жасушасының аралығында тіршілік етеді және макрофагтар мен басқа жасушалар арасында активацияға ұшырайды және эффекторлы иммунологиялық реакцияларға қатысады.

10. Иммунологиялық толеранттылқық бұл адамдар организмімен жануар организміне белгілі антигеннің қатынасы яғни, басқа организмге және жағдайларға иммунды жауап шақыру қабілетіі. Иммунологиялық толеранттылық жетілмеген иммунокомпонентті жасушаның байланысының нәтижесінде және иондаушы радиациа әсер еткенде пайда болады. Иммунологиялық толеранттылық бұл активті жағдай Т-суппрессоры және Т-лимфоцитінің қалыпты байланысының бұзылу нәтижесінде және пролиферация В-лимфоцитінің берілуімен плазмоциттің пайда болуының әсерінен және антидененің продуцирлеу нәтижесінде болады. Иммунологиялық толеранттылық оқып білу үшін практиканың нәтижесінде мүшелер мен ткандердің ауыстыру барысында иммунологиялық жағдайдың механизмін түсінуіне себеп болады.

11. Талғампаздың антимикробты иммунитет микроорганизмнің тиісті микроорганизмдерімен антигенмен байланысқанда қалыптасады. Бұл кезде қан сарысуында антимикробты иммунды дене пайда болады. /иммуноглобулиндер/. Олардың сақтану жағдайы бактерия иммуномобилизация кезінде пайда болады және литикалық активтілігіне байланысты. Бактериолизиндер, сперохетолизиндер түрлі кластарда еруіне себеп болады. Кластардың лизисі комплементтің қатысуымен жүреді, иммундық сарысуының қорғаныс жағдайы/оксонизирущий/ активтілікпен тығыз байланысты. Опсонин деп фагоцитоздық қабілетіті антиденені айтады.

12. Антитоксикалық иммунитет – ағзадағы бос ақзат токсиндерінің иммуногенді қасиеттерінің иммунды жауап беру қабілетііне тән қалыптасад. Бұл столбняк анаэробты инфекция, ботулизм, дифтерия қоздырғыштары аз жқрежеде холера вибрионының, пиогенді стрептококк және басқа бактериялардың токсиніне жатады. Дика /скарлатина/ реакциясы және Шика /дифтерия/ антитоксикалық иммунитеттің пайда болуы себеп етеді. Осы мақсатта балаларға тері-асты және оның маңына скарлатинозды токсин егеді. 0,1 мл дозасында токсин егеді. /Дика реакциясы/ және дифтерия токсині /Шика реакциясы/ 0,1 мл дозасында. Бөгде жағдайда қандағы антитоксин қалыптасуында егілген жерде 48 сағаттан соң қызару және инфильтрат пайда болады.

Сабақтың мазмұны:

Оқытушымен бірігіп жасалынатын жұмыс:

1. Т-хелперлермен Т-суппрессорларды иммунофлюресцентті әдіс арқылы талдау.

Өз бетінше жасайтын жұмыс:

1. Қой эритроциттерімен /Е-РОК/ розетка түзуші және гемолитикалық сарысумен және комплементтен /ЕАС – РОК/ терді микроскоп арқылы есепке алу. Қандағы Т-және В-лимфоциттердің жалпы санын есептеп қалыптағы көрсеткішпен салыстыру. Хаттама толтыру.

2. Қан сарысуындағы және иммуноглобулиндерін Манчини бойынша радиальді иммунодиффузия реакциясының нәтижесін бағалап хаттама толтыру.

Ситуациялық есептер:

1. Жедел респираторлы инфекцияға күдік туған соң, науқастан мұрынның төменгі астаушаларынан мөр тағба жұғынды дайындады. Оны ацетонда фиксациялап, гриппке қарсы сарысумен өндеді. Сонан соң оны сумен шайып люмиценциялаушы сарысу құйдық.

Бұл зерттеу қандай мақсатта жүргізіледі. Қандай микроскоп қолданылады.

Медициналық- атын терминологиясы:

1. Антигендер - лат. - қарсы, - туыс.

2. Адьюванттар - - көмектесуші.

3. Антигені - ерітінді.

4. Ағыл. - адамның лейкоцитарлы

антигені.

5. Т-хелперлер – ағыл. - көмектеу.

6. Т-супрессорлар – ағыл. - тежеу.

7. Т-киллерлер - ағыл - жою.

Тақырыбы: “Агглютинация реакциялары /ГАР, РПГА/ Кумбс реакциясы/. Преципитация реакциясы, иммунофлюоресценция /тіке, тіке емес/ лизис реакциясы. Комплемент байланыстыру реакциясы, нейтрализация /флоккуляция/ реакциясы, ДИК және Шик реакциялары. РИА, РФА, қозғалғаш бактериялардың иммобилизация реакциясы”.

Тақырыптын өзектілігі: Негізгі серологиялық реакцияларды менгеру, олардың әсерлесу миханизмі. Лабораториялық диагностикада инфекциялық аурулардың негізгі әдістерін түсіну, практикалық және ғылыми медицинада қолдану үшін қажет.

Сабақтын мақсаты: Студенттерді инфекциялық ауруларға иммунологиялық реакциялар арқылы диагноз қою жолдарымен таныстыру.

Тақырып бойынша бақылау сұрақтары:

1. Серологиялық немесе иммунологиялық раекциялар, олардың практикалық медицинада қолдану. Басқа лабораториялық диагностика әдістерімен салыстырғанда артықшылығы мен кемшіліктері.

2. Антиген-антидене реакциясының механизмі.

3. Агглютинация реакциясын және жүру механизмі.

4. Агглютинация реакциясындағы модификациясын атаңыз, кемшіліктерін және артықшылығы.

5. Пассивті гемагглютинация раекциясының жүру механизмі немен аяқталды. Техникасын орнату және парктикада қолдану?

6. Толық және толық емес антиденелер, анықтау әдістері.

7. Кумбс реакциясының фазалары. Қою механизмі және техникасы, практикалық медицинада қолдану.

8. Жаңа туылғандардың резус-конфликті дегеніміз не? Жқне олардың алғашқы диагностикасы?

9. Преципитация реакциясының механизмін суреттеу, техникалық орнатылу және диагностикада қолдану?

10. Преципитация реакциясының әртүрлі модификациясы.

11. Агглютинация және преципитация реакциясының арасындағы ерекшеліктері.

12. Қуыстың тура және тура емес иммунофлюросцентті әдісі.

13. Бактериолиз реакциясының әдістемелік варианттары. /Исаев-Фейффер феномені/.

14. Флоккуляция реакциясының жүру механизмі. Практика жүзінде қолдану және оратылу техникасы.

15. Комплемент байланыстар реакциясының механизмі, қойылу техникасы және диагностикалық қолданылуы.

16. Қозғалғыш бактериялардың иммобилизация реакциясы, механизмі және практикада қолдану.

17. Белгіленген компоненттердің реакциясын суреттеу /РИА, РФА/

18. Нейтрализация реакциясының механизмі қандай және орнату әдісі.

19. Шик және Дик реакциясының қойылуы, бағасы.

Қосымша хабар:

1. Антигендер мен антиденелердің арасындағы реакцияны серологиялық деп атаймыз. Оларды 1. белгісіз антиденелердің белгілі антигендердің көмегімен шығуына. 2. Антигеннің түрін анықтау үшін немесе оның сероқайнау көмегімен белгілі диагностикалық антисарысуларды анықтау үшін.

2. Антиген мен антидене қосылысының реакциясы 2 фазада орындалады: арнайы және бейарнайы. Антигеннің детерминантты тобы мен антидененің активті орталығының қосылысы арнайы фазаны суреттеиді. Осы қосылыста электростатикалық және молекула аралық күш қатысады. Осындай қосылыс нәтижесінде постокиналық ерітіндіде ерімейтін комплекс, антигендер поливалентті, ал антиденелер екеу.

Немесе оданда көп валентті, - болғандықтан олардың қосылыстары макроконгломераттардың түзілуіне, яғни тұнба түзіледі, беиарнайы фаза.