1. Ауызша сұрау төмендегі сұрақтар бойынша жүргізіледі:

1. Трансферазалар-жіктелуі, жалпы сипаттама

2. Аминотрансферазалар- құрылысы, ролі

3. Ацилтрансферазалар- құрылысы, ролі

4. Метилтрансферазалар- құрылысы, ролі

5. Киназалар (фосфотрансферазалар)- құрылысы, ролі

6. Лиазалар-жіктелуі, жалпы сипаттама

7. Амин қышқылдарының декабоксилазалары- құрылысы, ролі

8. Кетоқышқылдарының декарбоксилазалары- құрылысы, ролі

9. Карбангидразалар- құрылысы ролі

6. Әдебиеттер:

Қазақ тілінде:

Негізгі:

1. У. Сайпіл және т.б. « Ферменттер, энергия алмасуы, витаминдер», Алматы 2000ж. – 3-50 б.

2. Сеитов. Биохимия, Алматы,2007ж, 103-154 бет.

3. Шарманов Т.Ш., Плешкова С.М. “Метаболические основы питания с курсом общей биохимии”, Алматы, 1998г, с 117-141.

Қосымша:

1. Плешкова С.М. және басқалары «Емдеу, бала емдеу, медико- профилактикалық, стоматология, фармация факультеттерінің студенттеріне арналған биологиялық химиядан оқу әдістемелік нұсқаулар» I бөлім, Алматы 2006ж., 40-56 бет.

2. Плешкова С.М. және т.б. «Биологиялық химиядан практикум», Алматы,2004ж., 22-33бет.

3. Плешкова С.М., Абитаева С.А., Асанбаева Р.Д. «Ферменты – как биокатализаторы. Энергетический обмен», Алматы , 1992

4. Березов Т.Т., Коровкин Б.Ф. “Биологическая химия”, Москва ,2004, 50-68

5. Плешкова С.М. и соавтр. “Методические указания для самостоятельной работы студентов ” (упражнения и ситуационные задачи), Алматы, 2003г, с 16-20.

6. Аблаев Н.Р. “Биохимия в схемах и рисунках”, Алматы , 2005г, с 67-102.

7.Бақылау

Бағаналанатын құзырлылықтар:

«Білім» құзырлылығы жазбаша бақылаудың сұрақтарына блиц-сұраққа, тақырыпты ауызша сұрау кезінде студентті тақтада жауап бергеніне қарай бағаланады.

Шағын топтарда жұмыс істеу: студенттерді 3 адамнан шағын топтарға бөліп, берілген карточкалардан бір топқа трансферазалар, катализдейтін реакцияларды, ал 2-ші топқа лиазалар, катализдейтін реакцияларды таңдап алу.

Оқытушымен бірігіп орындалған жұмысты талдау.

Трансферазалар, лиазалар

Класс	Топ	Кофермент(витамин)	Катализдейтін реакция
Трансферазалар	аминотрансферазалар
	метилтрансферазалар
	ацилтрансферазалар
	фосфотрансферазалар
Лиазалар	Кетоқышқылдарының декарбоксилазалары
	Амин қышқылдарының декарбоксилазалары
	Карбангидраза

Жаттығулар:

1. Мына реакцияны қандай фермент тездетеді? Қай класқа жатады?

АТФ+ глюкоза АДФ + глюкозомонофосфат

2. Мына реакцияны атаңыздар, қандай фермент қатысады, қай зат реакцияға түседі?

CH₃-CHNH₂-COOH + ? COOH- (CH₂)₂- CHNH₂COOH + CH₃- CO- COOH

3. Креатин + АТФ АДФ + креатинфосфат

Осы реакцияға қандай фермент қатысады, қай класқа жатады?

4. COOH- (CH₂)₂- CHNH₂COOH COOH- (CH₂)₂- CHNH₂+ СО₂

Ферменттің құрылысы қандай? Реакция қалай аталады?

5. ПЖҚ-ң тотығудан декарбоксилдену реакциясын жазыңыз. Реакцияға қатысатын негізгі ферменттерді атаңыз.

6. В₆ витамині қандай ферменттің құрамына кіреді? Осы ферменттердің қатысуымен өтетін реакцияларды жазыңыз.

7. Пируватдегидрогеназа деген не? Қандай реакцияға қатысады?

Жағдайлық есептер:

1. Пробиркаларда a-аланин мен a-кетоглутар қышқылының қоспасы бар: бірінші пробиркаға - бауыр гомогенаты, екіншісінде – алдын ала қайнатылған бауыр гомогенатын қосты. Пробиркаларды оптимальды температуралық жағдайда 30-минут уақытқа қойды. Қай пробиркада қандай реакция өтеді? Қандай өнім түзіледі? Реакция теңдеуін жазыңыз. Неліктен басқа пробиркада реакция жүрмейді? Түсіндіріңіз.

2. ПЖҚ-ң декарбоксилденуі кезінде бір жағдайда сірке альдегиді, ал екінші жағдайда – ацетил-КоА түзіледі. Декарбоксилдену реакцияларының айырмашылығы неде?

3. Амилаза ерітіндісінің үш pH мәні әртүлі буферлі ерітінділерге құйылады: бірінші пробиркада – 1,5; екіншісінде – 6,8; үшіншісінде – 8,0. Содан кейін барлық пробиркаларға крахмал ерітіндісі қосылды, бөлме температурасында қалдырады. Люголь түсті реакция өткізді. 1-ші және 3- ші пробиркада қою – көк түс пайда болады, 2-ші пробиркада қызыл – қоңыр. Бұл нені көрсетеді.

Тест

1.Трансферазалар тасымалдайтын тобына сәйкес бөлінеді.

1 аминотрансферазалар

2 метилтрансферазалар

3 фосфотрансферазалар

4 аминоацилтрансферазалар

5 ацилтрансферазалар

4 дұрыс жауап таңдап алыныз

2.Трансаминазалар келесі классқа жатады.

1.гидролазаларға

2 трансферазаларға

3 оксидоредуктазаларға

4. лиазаларға

5. изомеразаларға және лигазаларға

3.Құрылысы жағынан аминотрансферазалар:

1 бір компонентті

2. екі компонентті, коферментті НАД

3.екі компонентті, коферментті пиридоксиль

4. екі компонентті, кофермент А

5.екі компонентті, тиамин дифосфат

4.Аминтрансферазалар келесі реакцияға қатысады

1 карбоксилдену

2 тотыға фосфорлану

3 трансаминдеу

4. дезаминдеу

5декарбоксилдену

5.Аминтрансферазлар тасымалдайды:

1 көмірқышқыл қалдықтарын

2 фосфор қышқылының қалдықтарын

3 амин топтарын

4. сірке қышқылының қалдықтарын

5күкірт қышқылының қалдықтарын

6.α- кетоглутар қышқылы мен аланин арасындағы қайта аминдеу реакциясын келесі фермент тездетеді

1 СДГ

2 МДГ

4. каталаза

4 АЛТ

5АСТ

7.Алмастырылатын аминқышқылдары келесі реакцияда түзіледі

1 тотықсыздана аминдену

2 декарбоксилдену

3 трансаминдеу

4 дезаминдеу

5. гидролиз

8.Метилтрансферазалардың коферменті:

1 ТГФҚ

2 фоль қышқылы

3 гем

4 НАДФ

5. ФАД

9.Метил тобынан басқа метилтрансферазалар тасымалдайды:

1. -СН₂ОН

Н

2. -С=О

3. –СН₂-СН₃

4. =СН₂

5. - СН=СН₂

10.Ацилтрансферазалар тасымалдайды:

1 микроэлементтерді

2 карбон қышқылдарының қалдықтарын

3 көмірқышқыл газын тіндерден өкпеге

4 оттекті өкпеден тіндерге

5. билирубинді

11.HSKoA + HAД + кетонқышқылдарының декарбоксилазы) және берілгендер арасындағы сәйскестікті табыңдар:

1изоферменттермен

2 апоферменттермен

3 мультиферменттік комплекспен

4 арнайлығы жоқ ингибиторлармен

5. коферментпен

12.HSKoA құрамына кіретін витамин:

1 тиамин

2 пантоген қышқылы

3 ретинол

4 викасол

5аскорбин қышқылы

13.Ацилтрансферазалардың коферменті:

1. тиаминдифосфат

2. фосфопиридоксаль

3. ФМН

4. HSKoА

5.цианкобаламин

№ 7 Сабақ

1.Тақырыбы: Ферменттер. Оксидоредуктазалар: дегидрогеназалар, цитохромдар, каталаза, пероксидазалар, оксигеназалар. Оксидоредуктазалардың құрамына кіретін витаминдер.