6.Экономикалық заңдар мәні мен жіктелуін ашып көрсетіңіз. Мысалдарын беріңіз.

Экономикалық теория шаруашылықты тиімді жүгізу заңдары мен шаруашылық жүргізуші тұлғалардың әр түрлі деңгейлері мен әр қилы тарихи кезеңдердегі әрекеттерін ұғымдар мен категориялар жүйесі арқылы зерттейді.

Барлық экономикалық құбылыстар мен процестер экономикалық заңдардың әсері арқылы дамып отырады.

Экономикалық заңдар дегеніміз – қоғамның экономикалық өмірінің аса маңызды, тұрақты құбылыстары мен процестерінің байланыстары және қоғамдық өмірдегі болатын құбылыстар мен процестердің пайда болу сипаты,себебі. Экономикалық заңдар — адам қоғамы дамуының түрлі сатыларында өндіру, бөлу, айырбас және материалдық игіліктерді тұтыну салаларында қатынастарды анықтайды. Экономикалық заңдар объективті сипатта болады, яғни адамдардың еркі мен санасынан тәуелсіз туып, әрекет етеді. Бұл заңдар белгілі бір экономикалық жағдайлармен бірге өзгеріп, дамып отырады. Экономикалық заңдар өздігінен, адамдардың шаруашылық қызметінен тыс және оған байланыссыз жүзеге аспайды. Керісінше, олар тек адамдардың іс-әрекеттері арқасында ғана қалыптасып, көрініс алады. Адамдар экономикалық заңдарды танып-біліп, олардың объективті талаптарына сай шешімдер қабылдап, санасатын болса ғана заң жүзеге аса алады. Бұл талап-тілектерге қайшы келетін кез-келген әрекет, сөзсіз, шаруашылық қиындықтарына, орынсыз шығындарға соқтырады. Рыноктық қатынасқа ену жолында осыны қатаң ескеру қажет.

Қолданылу мерзіміне қарай барлық экономикалық заңдар төмендегідей жіктеледі:

1. Арнайы экономикалық заңдар – шаруашылық жүргізудің нақты бір белгілі нысандарын дамытумен байланысты заңдар.

2. Ерекше экономикалық заңдар – олардың іс-әрекет жүргізу жағдайлары сақталатын нақты бір тарихи дәуірлерге тән заңдар. Бұл шаруашылықтың нақты тарихи формасының даму заңдары,яғни жекелей алынған дәуірлерге, формацияларға тән.Мысалы, құлдық және феодализм дәуіріндегі материалды игіліктерді бөлу заңдары. Солардың ішінен баға заңын алатын болсақ...Баға заңы,социализм кезеңінде өнім өндірістен шыққаннан бастап белгілі бір бағасы бекітіледі және оны ешкім өзгерте алмайды, яғни тұрақты болады.

3. Жалпы экономикалық заңдар – адамзаттың барлық тарихи дәуірлеріне тән заңдар. Бұл барлық тарихи дәуірлерге тән заңдар, яғни барлық экономикалық формацияларда әрекет етеді.Жалпы экономикалық заңдар барлық дәуірлерді біртұтас тарихи үйлестіріп, процесс етіп байланыстырады. Мысалы, құн заңы,еңбек өнімділігін арттыру заңы, уақытты үнемдеу заңы, қоғамдық еңбек бөлу заңы және басқа да тарихи әлеуметтік қажеттіліктер. Құн заңын алатын болсақ, яғни кез келген қоғамның даму кезеңінде өндіріс бар,ал өндірістен құн жасалынады. Қоғамның даму кезеңдерінде құн сипаты өзгеріп тұрғанымен,құн заңы өзгеріссіз әр кезеңге өтіп тұрады.

Экономикалық заңдардың объективтік сипаты – олар жекелеген индивидтердің, фирмалардың немесе мемлекеттің еркінен, санасынан және қалауынан тыс орын алады және әрекет етеді. Мұндай заңдарды экономикалық ғылымның көмегімен танып білуге болады, бірақ оларды сол экономикалық ғылыммен жасауға болмайды.

Экономикалық заңдар  мәңгі емес,олар тарихи сипатта  белгілі бір кезеңде туындап,өзгеріп  немесе жойылып кетеді.Олардың  көпшілігі белгілі бір тарихи  кезеңде әрекететеді де,кейін  жаңа экономикалық заңдарға орын береді.

Әрдайым ескертетін жайт- ескі  экономикалық заңдар адамдардың еркімен жойылмайды,тек қана жаңа экономикалық құбылыстардың туындауымен өз әрекетін тоқтатады.Экономикалық заңдар күшінің жойылуы адамдар санасынан тәуелсіз,қоғамдағы объективті экономикалық процестердің өзгерісімен тікелей байланысты.