5. Еуропадағы орталықтандырылған біртұтас мемлекеттердің пайда болуы және ұлттық мүдде түсінігіне сараптама жасаңыз.

АЛҒАШҚЫ ОРТА ҒАСЫР V-XI Ғ бұл кезеңде әлемде ірі көлемдегі өзгерістр болды. Герман тайпаларының территориясында жаңа мемлекеттер пайда болды. КЛАССИКЛЫҚ ОРТА ҒАСЫР XI-XV Ғ. Бұл кезде феодализм өркендеп, феодалдық құрлыстың шарықтап тұрған кезі. Бұл кезінде ұлттвқ мемлекеттер құрылып, нығайған кезең. / Англия, Франция, Германия/ Сословиелер негізі қалыптасып, сословиелік өкілеттік орган парламенттер пайда болды.

Б±рынѓы Батыс Рим империясы жерінде варварлар мемлекеттерініњ пайда болуы жєне феодалдыќ ќ±рылыстыњ ќалана бастауы герман халыќтарында ќолданылып келе жатќан єдет-ѓ±рыптарды жєне олардыњ баѓынышты халыќтармен ќатынасын ‰йлестіретін зањдарды жаба т‰рінде реттеп отыруды талап етті. Сондыќтан V ѓ. µзінде Батыс Рим жер інде орналасќан герман халыќтарында жазба зањдар пайда болды, олар феодализмніњ жања ќ±рыла бастаѓан алѓашќы сатысындаѓы єлеуметтік экономикалыќ ќатынастарды бейнелейтін документтерінде мањызды ѓана емес, тіпті бірден-бір т‰пдеректер болып табылды.

Христиан шіркеуі ірі жер иесі болды. Материалдық байлықтарға болғаннан кейін, Европа мемлекеттерінің корольдар мен билік үшін тайталасты Папаның күшеюі, ерте ортағасырлардң бастапқы кезеңінде ақсүйектіку биліктің әлсіреуімен сәйкес келді. Варварлық шапқыншылқытар кезінде оған қарсы тұрған бірден-бір күш осы Папалық болды. Папалықтың күшеюі Григорий VІІ, Инокентий ІІІ кезінде жүзеге асты.

Кейбір Герман тайпалары б.з.д. I ѓ. µздері ие болѓан территорияѓа т‰бегейлі отырыќтанѓан жоќ, б±л Цезарь т±сында с‰тпен, ќ±ртпен жєне етпен ќоректенді. Германдыќтарда таптарѓа бµлу болѓан жоќ, мемлекетте болмады. Цезарь: “бейбіт кезде тайпалардыњ ортаќ мемлекеті жоќ”, - дейді. Єкімшіліктіњ жоѓарѓы органы болып халыќ жиналысы саналады, Б±рын Батыс Рим импеиясы ќамтыѓан территорияларды V ѓ. аяѓы мен VI ѓ. басында жања ќоѓамдыќ ќатынастарды дамытуѓа жєне феодализмге µтуге ќажетті жаѓдайлар жасалѓан варварлыќ мемлекеттер пайда болды.

Франк мемлекеті тарихыныњ ењ алѓашќы дєуірі –Vѓ. аяѓынан- VIIѓ. дейінгі дєуір,- єдетте меровингтік дєуір деп аталды. Хловигтіњ т±сында Аквитания 507жылы мирасќорларыныњ т±сында –Бургундия 534 жылы жаулап алынды. Остготтар франктерге Провансты 536 жылы беріп ќойды, сµйтіп, VIѓ. Ортасына ќарай Франк мемлекті Галлияныњ б±рынѓы римдік провинциясыныњ барлыќ территориясын дерлік µзіне ќосып алды. Франктер сонымен бірге Рейнніњ сырт жаѓына Герман тайпаларында µзіне баѓындырды: франктердіњ жоѓарѓы µкіметін тюрингтер мен алемандар жєне баварлар да мойындады; сакстар оларѓа жыл сайын алым тµлеп т±руѓа кµндірілді.

6. Әлемдік сауданың халықаралық қатынастардағы орны, сауда мүддесі түсінігінің пайда болуын талдаңыз.

ХҮІ ғасырда делдалдық рольдерді Лиссабон мен Севилья, Антверпен қалалары атқара бастады. Бірақ оларды тек географиялық ашылымдармен байланыстыра берудің қажеті жоқ. Егер Севилья мен Лиссабонның экономикалық маңызы өте-мөте артқан болса, ал Антверпен бұрыннан да ХҮ ғасырдың аяғында –ақ Англиядан келетін шұғаны, Германиядан келетін металдарды (қалайы, мыс, күміс) және металл бұйымдарын, Брабант пен Фландрияның жүн маталарын өткізетін маңызды халықаралық сауда орталығы болған еді. Жаңа елдердің ашылуына байланысты Индиямен сауда-саттық жасау үшін португалдықтар өздеріне керек күмісті сатып ала бастаған кезде , Антверпенде тағы да тартымды жеміс пен отарлық товарлардың барлық саудасы да шоғырланды. Антверпен европалық елдердің купецтік және банкалық фирмалары өздерінің конторлары мен агенттерін де ұстады.

Әрбір князь өз теңгесін соқты, алым-салық жинады, сот жүргізді және императорлық өкіметтің әлсіреуін ұсақ дворяндар мен қалаларды өздеріне бағындыру үшін пайдаланылды. Халықаралық сауда мен кредиттік операциялардан орасан зор қазына тапқан. Оңтүстік фирмалар көбінесе Австрия, Чехия, Венгрия мен жақсы қарым-қатынаста болды. XV-ғасырда әсіресе, XVI ғасырдың бас кезінде Германияның экономикалық өмірінде едәуір ілгері басушылық байқалды. Осы уақытты, дүниенің әр түрлі бөліктеріндегі өндіргіш күштер мен еңбек бөлінісінің өркендеп дамушылығы халықаралық сауда қарым-қатынастарының едәуір ұлғаюына әкеліп жеткізген кезде, Германия дүние жүзілік сауда жолдарындағы маңызды жағдайда ие болып қала берді. Рас, ағылшын және голланд купецтерінің бәсекесіне төтеп бере алмай ығысқан Солтүстік Германиялық Ганза XV ғасырдың аяқ кезінен құлдырай бастады (1-томның 11-тарауын қараңыз), ал Ұлы географиялық ашылымдар алдағы таяу уақыт ішінде сауда жолдарының Атлантика жағалауларына ойысатынын аңғартты. Бірақ осыған қарамастан XVI ғасырдың орта шеніне дейін Солтүстік Италияның және сол арқылы Шығыстың Батыс Европа рыноктарымен қарым-қатынас байланыстары Германия жерлері арқылы жүріп жатты, ал неміс қалалары, әсіресе, Аугсбург пен Нюрнберг және Рейн мен Жоғарғы Дунай бойындағы кейбір қалалар, бұрынғысынша европалық сауданың ірі орталықтары болып қала берді. Аусбург XVI ғасырдың орта шеніне дейін Италияның жібек бұйымдарының, Индия татымды жемісінің және жалпы алғанда Шығыс товарларының ең ірі қоймасы іспетті болып келді.

7. XVI-XVII ғғ. негізгі хал.қат.мен оларды реттеу жолдарына анализ жасаңыз.

КЕЙІНГІ ОРТА ҒАСЫРЛАР XVI- XVII ғ.феодализмнің ыдырап, феодалдық қоғамның түп төркінінде капиталистік қатынастар туып қалыптаса бастаған кезең. XIV-XVII ѓ.ѓ. капиталистік ќатынастардыњ Батыс Еуропа елдерінде сауда, µнеркєсіп, аќша айналымы негізінен аса бай документті материал саќталѓан; сауда келісімі, ќарыз документ тер, квитанциялар т.б. байланыстары дамыды. Елдер бір бір імен сауда өнеркәсіптік жазбаша түрде хаттармен дипломатиялық қатынастар орнатты. ХҮІІ ғасырдың ІІ жартысында толығымен және ХҮІІІ ғасырдың басында Франция үнемі соғыстарға қатысып отырды. Испандық Нидерландыны, Голландия мен Солтүстік Италияны, Рейн өзенінің сол жағалауларын мекендеген неміс княздіктерін, барлық отарларымен қоса Испанияны жаулап алуға негізделген дақпырт жоспарымен танымал король XIV Людовик (1661-1715), өзін "күн королі" дегізе, өз билігін елдің ішінде ғана емес, оның сыртындағы шалғай аймақтарда да жүргізуді көздейді. Француз корольдары мен оның Ришелье, Мазарини секілді атақты дипломаттары, Еуропаның Версаль сарайындағы түрлі дипломатиялық бас қосуларда, өкілеттіліктер мен халықаралық этитеттерде Францияның халықаралық қатынастағы мәртебесін асыру жолында мүмкіндіктер жасап бағады.

Вестфальдық жүйе тұрақсыздығының басты себебі - жетекші державалардың статус және гегемондық үшін күресінен ұшқындай, конфессиялық және этникалық қақтығыстармен ұласқан Солтүстік, Шығыс және Оңтүстік-Шығыс Еуропа мемлекеттеріндегі қалыптасулар мен экспаниялық ұстанымдардың тереңдеуі болды.

Испандық-австриялық Габсбургтердің дүние жүзілік «христиан империясын» құрмақшы болған әрекеттері сәтсіздікке ұшырағаннан кейін, ХҮІІ ғасырдың екінші жартысынан бастап Европада халықаралық қатынастардағы жетекші рольді, ұлттық негізде дамып, орталықтандырылған мемлекеттер (Франция, Швеция, Россия) атқаруға айналды. Австрия Европадағы көп ұлтты мемлекеттердің бірі ретінде өзінің мұралы жерлерінің шегінде ғана дамыды. Оттомон империясының Европадағы ықпалы азайды: оның әскери және саяси күш-қуаты әлсірей берген.

Вестфаль бітімін жасауға қатыспаған Испания Франциямен соғысын жалғастыра берді. 1659 жылғы Пиреней бітімі бойынша Франция солтүстік-шығыста – Испандық Нидерландының провинциясы Артуаның есебінен ұлғайтты, ал шығыста оған Лотарингияның бір бөлігі қосылды.

Германияда Әрбір князь өз теңгесін соқты, алым-салық жинады, сот жүргізді және императорлық өкіметтің әлсіреуін ұсақ дворяндар мен қалаларды өздеріне бағындыру үшін пайдаланылды. Халықаралық сауда мен кредиттік операциялардан орасан зор қазына тапқан. Оңтүстік фирмалар көбінесе Австрия, Чехия, Венгрия мен жақсы қарым-қатынаста болды. Саяси бытыраңқылық пен феодалдық озбырлықтың нағыз дөрекі формалары ел ішіндегі әлеуметтік жан-жалды туғызды. Жағдайдың ерекшелігі – езгіндер мен қанаушы таптардың арасындағы жанжал билеуші таптардың -өзара бәсекелес дербес князьдардың, ақсүйектік және діни князьдар мен феодалдардың ең жоғарғы діни және ақ сүйек феодалдар мен рыцарлардың арасындағы шиленіскен күреспен астасып жатты, сондай ақ елдің әр-түрлі аудандарындағы бюргерліктердің өз ішіндегі ала ауыздықтармен мақсаттардың қарама-қарсылығыменбейнеленді. Бытыранды Германияда оппозитцияның әр-түрлі ағымдары ымыраға келтіріп, біріктіру ісі ерекше қиыншылықтарға кездесті.

Қала халқының орта тобының копшілігі байлар мен орташалар және ұсақ меншік иелерінің бір бөлігі шеберлер, кәсіпшілер, саудагерлер болды.